കേവല പഢേം,ടിപ്പണീ കീ ആവശ്യകതാ നഹീം !

ദിനാംക 21.04.2012 കോ കൈനവിജ ടാഇമ്സ കേ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കരണ മേം പൃഷ്ഠ സംഖ്യാ 9 പര ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ സേ സംവംധിത മേരാ വര്ഷ-2011 കാ വിഹംഗമ ബ്ല൉ഗ വിശ്ലേഷണ അഖബാര കേ പൂരേ പൃഷ്ഠ മേം പ്രകാശിത ഹുആ ഹൈ ....

ശീര്ഷക ഹൈ : ആമ ആദമീ കീ ആവാജ ബുലംദ കര രഹേ ഹൈം ബ്ല൉ഗ

യദി ഫോടോ പര കിലിക കരകേ പഢനേ മേം അസുവിധാ ഹോ രഹീ ഹോ തോ ഇസ ലിംക പര ജാകര പൂരാ ആലേഖ ആപ പഢ സകതേ ഹൈം :

ബ്ല൉ഗ പരിക്രമാ പര :

ബ്ല൉ഗിംഗ യാനീ ആമ ആദമീ കീ ബുലംദ അഭിവ്യക്തി

അപനീ മാടീ പര :

ബിന ബ്ല൉ഗിംഗ സബ സൂന

ഹിമധാരാ പര :

ബ്ല൉ഗിംഗ യാനീ ആമ ആദമീ .....

ഉപരോക്ത ആലേഖ കോ കേവല പഢേം ഔര ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കീ താകത കോ മഹസൂസ കരേം, ടിപ്പണീ കീ ആവശ്യകതാ നഹീം !

ബ്ല൉ഗിംഗ യാനീ ആമ ആദമീ കീ ബുലംദ അഭിവ്യക്തി ?

വിശ്വ മേം ബോലീ ജാനേ വാലീ അനേക ഭാഷാഓം മേം ഇംടരനേട കേ മാധ്യമ സേ അഭിവ്യക്തി കീ ബാത കീ ജായേ തോ ഏക ഹീ ശബ്ദ ജേഹന മേം ആതാ ഹൈ ഔര വഹ ഹൈ ബ്ല൉ഗ। ഇസ ശബ്ദ കോ 1999 മേം പീടര മരഹേല്ജ നാമ കേ ശഖ്സ നേ ഈജാദ കിയാ ഥാ। സബസേ പഹലേ ജോര്ന ബര്ജര നേ 17 ദിസംബര 1997 മേം വേബല൉ഗ ശബ്ദ കാ ഇസ്തേമാല കിയാ ഥാ। ഇസീ കോ പീടര മരഹേല്ജ നേ മജാക-മജാക മേം മഈ 1999 കോ അപനേ ബ്ല൉ഗ പീടരമീ ഡ൉ട ക൉മ കീ സാഇഡ ബാര മേം ‘വീ ബ്ല൉ഗ’ കര ദിയാ। ബാദ മേം ‘വീ’ കോ ഭീ ഹടാ ദിയാ ഔര 1999 മേം ‘ബ്ല൉ഗ’ ശബ്ദ ആയാ। ഹിംദീ ബ്ലോഗിംഗ കീ ശുരുആത 02 മാര്ച 2003 കോ ഹുഈ ഥീ ഔര ഹിംദീ കാ പഹലാ അധികൃത ബ്ല൉ഗ ഹോനേ കാ സൌഭാഗ്യ പ്രാപ്ത ഹൈ നൌ ദോ ഗ്യാരഹ കോ ।


ഹിംദീ ബ്ലോഗിംഗ കേ ശൈശവ കാല ( വര്ഷ -2003 സേ 2007 കേ മധ്യ ) കേ ദൌരാന ജഗദീശ ഭാടിയാ,മസിജീവീ, ആഭാ, , ബോധിസത്വ, അവിനാശ ദാസ, അനുനാദ സിംഹ, ശശി സിംഹ,ഗൌരവ സോലംകീ, പൂര്ണിമാ വര്മന,അഫലാതൂന ദേസാഈ, അര്ജുന സ്വരൂപ, അതുല അരോരാ, അശോക കുമാര പാണ്ഡേയ ,അതാനു ദേ, അവിജിത മുകുല കിശോര,ബിജ സ്ടോന, ചംദ്രചൂദന ഗോപാലാകൃഷ്ണന, ചാരുകേസീ രാമദുരഈ, ഹുസൈന , ദിലീപ ഡിസൂജാ, ദീനാമേഹതാ ,ഡ൉ ജഗദീശ വ്യോമ , ഈ-സ്വാമീ, ജീതേംദ്ര ചൌധരീ,മാര്ക ഗ്ലേസര, നിതിന പഈ, പംകജ നരൂലാ,പ്രത്യക്ഷാ സിന്ഹാ,രമണ കൌല,രവിശംകര ശ്രീവാസ്തവ, ശശി സിംഹ,വിനയ ജൈന, വരുണ അഗ്രവാല, സൃജന ശില്പീ, സുനീല ദീപക, നീരജ ദീവാന,ശ്രീശ ശര്മാ, ജയ പ്രകാശ മാനസ, അനൂപ ഭാര്ഗവ, ശാസ്ത്രീ ജേ സീ ഫിലിപ , ഹരിരാമ, ആലോക പുരാണിക,സമീര ലാല സമീര,,ജ്ഞാന ദത്ത പാണ്ഡേയ , രബിശ കുമാര, അഭയ തിവാരീ, നീലിമാ, അനാമ ദാസ, കാകേശ, മനീഷ കുമാര,ഘുഘൂതീ ബാസൂതീ ,ഉന്മുക്ത ജൈസേ ഉത്സാഹീ ബ്ലോഗര ഹിംദീ ബ്ലോഗിംഗ കീ സേവാ മേം സര്വാധിക സക്രിയ രഹേ ।

ഹാലാംകി ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ ജഗത അപനേ ജന്മ സേ ഹീം സാമാജിക വിസംഗതിയോം പര പ്രഹാര കരതാ ആ രഹാ ഹൈ, കിന്തു വര്ഷ-2010 മേം ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ ഹര തരഹ സേ പ്രഗതിശീലതാ കീ ഓര അഗ്രസര ഹുയീ। സംഖ്യാ ഔര ഗുണവത്താ ദോനോം ദൃഷ്ടികോണ സേ ഇസ വര്ഷ ഏക നയീ ക്രാന്തി കീ പ്രസ്താവനാ ഹുയീ । ഹിംദീ ബ്ലൌഗ കീ സംഖ്യാ 25000 കേ ആംകഡോ കോ പാര കര ഗയീ, ലേകിന വര്ഷ-2011 കീ ഐതിഹാസികതാ കാ അപനാ ഏക അലഗ മഹത്വ ഹൈ। ക്യോംകി ഇസ വര്ഷ ഉസകേ ഹലചലോം കീ വൈശ്വിക സ്തര പര കേവല ചര്ചാ ഹീ നഹീം ഹുയീ ഹൈ വല്കി ഇസ ബാത കോ ഭീ സ്പഷ്ട രൂപ സേ സ്വീകാര കിയാ ഗയാ കി ആമ ഭാരതീയോം കീ സ്ഥിതി കോ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ ജഗത നേ ജിതനാ വേഹതര ഢംഗ സേ പ്രസ്തുത കിയാ ഹൈ ഉതനാ ന തോ ഹിംദീ കീ ഇലേക്ട്രോനിക മീഡിയാ നേ ഔര ന പ്രിംട മീഡിയാ നേ ഹീ പ്രസ്തുത കിയാ ഇസ വര്ഷ । യാനീ ഇസ വര്ഷ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ നേ ന്യൂ മീഡിയാ കേ രൂപ മേം അപനീ ഭൂമികാ കാ പൂരാ നിര്വാഹ കിയാ ഹൈ ।

ഇസ വര്ഷ അപ്രത്യാശിത രൂപ സേ ബഹുതേരേ നഏ ഔര അച്ഛേ ബ്ല൉ഗ കാ ആഗമന ഹുആ ഹൈ ।ചിട്ഠാജഗത കേ ആംകഡോം കേ അനുസാര ഇസ വര്ഷ കീ പ്രഥമ തിമാഹീ മേം ലഗഭഗ സബാ ഛ: ഹജാര കേ ആസപാസ ഹിംദീ കേ ബ്ല൉ഗ അബതരിത ഹുഏ ഹൈം, ദൂസരീ തിമാഹീ മേം പാംച ഹജാര ആഠ സൌ । ഇസകേ ബാദ ചിട്ഠാജഗത നേ ആംകഡേ ദേനേ ബംദ കര ദിഏ । മൈംനേ പരികല്പനാ കീ ഓര സേ ബ്ല൉ഗ സര്വേ കിയാ ഥാ ഔര കുല മിലാകര ജിസ നിഷ്കര്ഷ പര പഹുംചാ ഉസകേ ഹിസാബ സേ ഇസ വര്ഷ 20 ഹജാര കേ ആസപാസ ഹിംദീ കേ ബ്ല൉ഗ അവതരിത ഹുഏ ഹൈം , ജിസമേം സേ ലഗഭഗ ഏക ഹജാര കേ ആസപാസ പൂര്ണത: സക്രിയ ഹൈ । ഇസ വര്ഷ കേ ആംകഡോം കോ പൂര്വ കേ ആംകഡോം മേം മിലാ ദിയാ ജാഏ തോ ലഗഭഗ 50 ഹജാര ബ്ല൉ഗ ഹിംദീ കേ ഹൈം, കിന്തു സക്രിയതാ കീ ദൃഷ്ടി സേ ദേഖാ ജാഏ തോ ഹിംദീ അഭീ ഭീ കാഫീ പീഛേ ഹൈ ക്യോംകി ഹിംദീ മേം സക്രിയ ബ്ല൉ഗ കീ സംഖ്യാ അഭീ ഭീ പാംച ഹജാര സേ ജ്യാദാ നഹീം ഹൈ । വഹീം ഭാരത കീ വിഭിന്ന ഭാഷാഓം കോ മിലാ ദിയാ ജായേ തോ അംതരജാല പര യഹ സംഖ്യാ പാംച ലാഖ കേ ആസപാസ ഹൈ । തമില, തേലഗൂ ഔര മരാഠീ മേം ഹിംദീ സേ ജ്യാദാ സക്രിയ ബ്ല൉ഗ ഹൈ ।

വര്ഷ-2011 കീ ശുരുആത ഏക ഐസീ സംഗോഷ്ഠീ സേ ഹുയീ,ജഹാം പഹലേ പ്രയോഗ കേ തഹത വേബകാസ്ടിംഗ സേ കാര്യക്രമ കാ സീധാ പ്രസാരണ പൂരേ വിശ്വ മേം ഹുആ । പ്രാകൃതിക സൌന്ദര്യ സേ പരിപൂര്ണ ഉത്തരാഖംഡ കേ ഖടീമാ കസബേ മേം യഹ ആയോജന ഹുആ ൧൧ ജനവരീ കോ, ജിസമേം ഉപസ്ഥിത ഹുഏ ദേശ ഭര കേ ബ്ല൉ഗര। 22 ജനവരീ കോ ആദര്ശ നഗര ദില്ലീ മേം ആയോജിത ബ്ല൉ഗര സംഗോഷ്ഠീ മേം അവിനാശ വാചസ്പതി നേ തോ യഹാം തക കഹ ദിയാ കി"ഹിന്ദീ കാ പ്രയോഗ ന കരനേ കോ ദേശ മേം ക്രാഇമ ഘോഷിത കര ദിയാ ജാനാ ചാഹിഏ । 4 ഫരവരീ കോ ഹിംദീ ചിട്ഠാകാരീ കേ പ്രഖര സ്തംഭ ശ്രീ സമീര ലാല സമീര (ബ്ല൉ഗ :ഉഡന തശ്തരീ )കേ സമ്മാന മേം ദില്ലീ സ്ഥിത കനാട പ്ലേസ വുമേന്സ പ്രേസ ക്ലബ മേം ഏക ബ്ലോഗര മിലന കാ ആയോജന ഹുആ। നജാകത, നഫാസത ഔര തമദ്ദുന കാ ശഹര ലഖനഊ മേം 7 ഫരവരീ കീ ശാമ മീഡിയാ ഔര ബ്ല൉ഗ ജഗത കേ നാമ രഹീ । അവസര ഥാ ഹിംദീ കേ ചര്ചിത ബ്ല൉ഗര ഡാ. സുഭാഷ രായ കേ സംപാദന മേം പ്രകാശിത ഹിംദീ ദൈനിക "ജന സന്ദേശ ടാഈമ്സ " കേ ലോകാര്പണ കാ ।

8-9-10 ഫരവരീ കോ യമുനാ നഗര (ഹരിയാണാ) മേം പ്രവാസീ സമ്മലേന ഹുആ ജിസമേം സുപ്രസിദ്ധ കഥാകാരഏവം ഹംസ പത്രികാ കേ സംപാദക രാജേംദ്ര യാദവ നേ കഹാ കി നിര്വാസിത ഹോനേ കാ ദര്ദ ഹമ സബകേ ഭീതര ബനാ രഹതാ ഹൈ। 25-26 ഫരവരീ കോ കവിതാ സമയ ആയോജന മേം പഹലാ കവിതാ സമയ സമ്മാന ഹിംദീ കേ വരിഷ്ഠതമ കവിയോം മേം ഏക ചംദ്രകാംത ദേവതാലേ കോ ഔര പഹലാ കവിതാ സമയ യുവാ സമ്മാനയുവാ കവി കുമാര അനുപമ കോ ദിയാ ഗയാ । 05 മാര്ച 2011 കോ നഈ ദില്ലീ മേം ഹിന്ദ-യുഗ്മ വര്ഷ 2010 കാ വാര്ഷികോത്സവ മനായാ ഗയാ । 30 അപ്രൈല 2011 കോ ദില്ലീ കേ ഹിംദീ ഭവനമേം പരികല്പനാ നേ ഹിംദീ സാഹിത്യ നികേതന ഔര നുക്കഡ കേ സഹയോഗ സേ ഏക ഭവ്യ ആയോജന കിയാ । ഇസ അവസര പര ദേശ ഔര വിദേശ മേം രഹനേ വാലേ ലഗഭഗ 400 ബ്ല൉ഗരോം കീ ഉപസ്ഥിതി രഹീ, ജിസമേം പരികല്പനാ സമൂഹ കേ തത്വാവധാന മേം ഇതിഹാസ മേം പഹലീ ബാര ആയോജിത ബ്ല൉ഗോത്സവ 2010 കേ അംതര്ഗത ചയനിത 51 ബ്ല൉ഗരോം കാ സാരസ്വത സമ്മാന കിയാ ഗയാ । ഇസീ ക്രമ മേം ഇസീ മംച സേ നുക്കഡ കേ ദ്വാരാ ഭീ 13 വിഷയ വിശേഷജ്ഞ ബ്ല൉ഗരോം കാ സമ്മാന കിയാ ഗയാ । ഇസ അവസര പര ദോ നഈ പ്രകാശിത പുസ്തകോം ക്രമശ: ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ:അഭിവ്യക്തി കീ നയീ ക്രാന്തി ഔര ഉപന്യാസ താകി ബചാ രഹേ ലോകതംത്ര കാ വിമോചന, പരിചര്ചാഏം ഏവം സാംസ്കൃതിക സംധ്യാ ആദി കാര്യക്രമ ഭീ വിശേഷ ആകര്ഷണ മേം രഹേ । പൂരേ കാര്യക്രമ കാ ജീവംത പ്രസാരണ ഇംടരനേട കേ മാധ്യമ സേ സമൂചേ വിശ്വ മേം കിയാ ഗയാ ।

ലലിത ശര്മാ ഔര ഡ൉ കുലദീപ ചംദ അഗ്നിഹോത്രീ കീ അധ്യക്ഷതാ മേം ഏക സംഗോഷ്ഠീ ഹിമാചല പ്രദേശ വിശ്വവിദ്യാലയ കേ ക്ഷേത്രീയ കേംദ്ര ധര്മശാലാ മേം 04 മഈ 2011 കോ ആയോജിത കീ ഗയീ ഥീ ....ജിസകാ വിഷയ "ഹിംദീ ഭാഷാ ഭാഷാ ന്യൂ മിഡിയാ : സംഭാവനാഏം ഔര ചുനൌതിയാം" ഥാ । യഹ സംഭവതഃ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ , ഭാഷാ ഔര ന്യൂ മീഡിയാ കോ ലേകര വിശ്വവിദ്യാലയ സ്തര പര ആയോജിത ഹോനേ വാലീ പഹലീ സംഗോഷ്ഠീ ഥീ। ഇസ വര്ഷ കവിതാ കോഷ സമ്മാന കീ ഭീ ഉദ്ഘോഷണാ ഹുഈ,പ്രഥമ കവിതാ കോശ സമ്മാന സമാരോഹ 07 അഗസ്ത 2011 കോ ജയപുര മേം ജവാഹര കലാ കേംദ്ര കേ കൃഷ്ണായന സഭാഗാര മേം സംപന്ന ഹുആ। ഇസമേം ദോ വരിഷ്ഠ കവിയോം (ബല്ലീ സിംഹ ചീമാ ഔര നരേശ സക്സേനാ) ഏവം പാംച യുവാ കവിയോം (ദുഷ്യന്ത, അവനീശ സിംഹ ചൌഹാന, ശ്രദ്ധാ ജൈന, പൂനമ തുഷാമഡ ഔര സിരാജ ഫൈസല ഖാന) കോ സമ്മാനിത കിയാ ഗയാ। 11 സിതംബര കോ ഭാരതീയ ജന നാട്യ സംഘ കീ ഉത്തര പ്രദേശ ഇകാഈ ഔര ലോകസംഘര്ഷ പത്രികാ കേ തത്വാവധാന മേം ലഖനഊ കേ കൈസരബാഗ സ്ഥിത ജയശംകര പ്രസാദ സഭാഗാര മേം സഹാരാ ഇംഡിയാ പരിവാര കേ അധിശാസീ നിദേശക ശ്രീ ഡീ. കേ. ശ്രീവാസ്തവ കേ കര കമലോം ദ്വാരാ മേരീ സദ്യ: പ്രകാശിത പുസ്തക ‘ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കാ ഇതിഹാസ “ കാ ലോകാര്പണ ഹുആ । ഇസ അവസര പര വരിഷ്ഠ സാഹിത്യകാര ഔര ആലോചക ശ്രീ മുദ്രാ രാക്ഷസ, ദൈനിക ജനസംദേശ ടാഇമ്സ കേ മുഖ്യ സംപാദക ഡാ. സുഭാഷ രായ, വരിഷ്ഠ സാഹിത്യകാര ശ്രീ വിരേന്ദ്ര യാദവ, ശ്രീ ശകീല സിദ്ദീകീ, രംഗകര്മീ രാകേശ ജീ,പൂര്വ പുലിസ മഹാനിദേശക ശ്രീ മഹേശ ചന്ദ്ര ദ്വിവേദീ, സാഹിത്യകാര ഡാ. ഗിരിരാജ ശരണ അഗ്രവാല ആദി ഉപസ്ഥിത ഥേ ।

വര്ഷ 2011 കേ ലിഏ 'രാഷ്ട്രീയ ബാല പുരസ്കാര' 14 നവമ്ബര 2011 കോ വിജ്ഞാനം ഭവന, നഈ ദില്ലീ മേം ആയോജിത ഏക ഭവ്യ കാര്യക്രമ മേം ഭാരത സരകാര കീ മഹിലാ ഏവം ബാല വികാസ മംത്രീ ശ്രീമതീ കൃഷ്ണാ തീരഥ ദ്വാരാ അക്ഷിതാ (പാഖീ) കോ കലാ ഔര ബ്ലാഗിംഗ കേ ക്ഷേത്ര മേം ഉസകീ വിലക്ഷണ ഉപലബ്ധി കേ ലിഏ പുരസ്കാര ദിയാ ഗയാ ഹൈ । 9-10 ദിസംബര കോ യൂ. ജീ. സീ. സംപോഷിത ബ്ല൉ഗിംഗ പര പഹലീ സംഗോഷ്ഠീ കല്യാണ മേം ഹുഈ । ഇസ സംഗോഷ്ഠീ കാ 'വേബ കാസ്ടിംഗ' കേ മാധ്യമ സേ പൂരീ ദുനിയാ മേം ജീവംത പ്രസാരണ (ലാഈവ വേബകാസ്ട) ഹുആ । പഹലീ ബാര ദേശ സേ ബാഹര വര്ഷ കേ ആഖിര മേം ഥാഈലൈംഡ കീ രാജധാനീ ബൈംക൉ക മേം ആയോജിത കിസീ അന്തരാഷ്ട്രീയ സമ്മലേന മേം ഹിന്ദീ കേ ചാര ബ്ല൉ഗര ഏകസാഥ സമ്മാനിത ഹുഏ, ജിസമേം രവീന്ദ്ര പ്രഭാത , നുക്കഡ ബ്ല൉ഗ കീ മ൉ഡരേടര ഗീതാ ശ്രീ,കഥാ ലേഖികാ അലകാ സൈനീ (ചംഡീഗഢ)ഔര ഉഡിയാ ഭാഷാ കേ അനുവാദക ബ്ല൉ഗര ദിനേശ കുമാര മാലീ പ്രമുഖ ഥേ ।

വഹുചര്ചിത ചികിത്സക ഡ൉ ടീ ഏസ ദരാല കാ ബ്ല൉ഗ ഹൈ അംതര്മംഥന ജോ വര്ഷ-2009 സേ ലഗാതാര വിശിഷ്ടതാ കേ സാഥ സക്രിയ ഹൈ ഔര വിഗത വര്ഷ കീ തരഹ ഇസ വര്ഷ ഭീ പോസ്ട കാ ശതക ലഗാനേ മേം സഫല രഹേ ഹൈം । യഹ ബ്ല൉ഗ ഏക പ്രകാര സേ സംവേദനാഓം കാ ഗുലദസ്താ ഹൈ, ജഹാം സാമാജിക-സംസ്കൃതി ഔര പരിവേശഗത പരിസ്ഥിതിയാം കരവട ലേതീ രഹതീ ഹൈ കഭീ വിമര്ശ തോ കഭീ അഭിയാന കേ രൂപ മേം । വര്ഷ-2011 മേം യഹ ബ്ല൉ഗ കാഫീ മുഖര രഹാ।ബ്ല൉ഗ ജഗത മേം ബ്ല൉ഗ കീ ഖബരേം ദേനേ കേ ലിഏ പഹലീ ബാര ഡാ. അനവര ജമാല ഖാന കേ ദ്വാരാ ബ്ലാഗ സമാചാര പത്ര കീ തര്ജ പര മാര്ച-2011 മേം ‘ബ്ല൉ഗ കീ ഖബരേം‘ നാമക ബ്ലൌഗ ലായാ ഗയാ, ഉസകേ ബാദ ‘ഭാരതീയ ബ്ല൉ഗ സമാചാര‘ ബനാ ഔര ഫിര ഇസീ ലീക പര ഏക ദോ ഔര ഭീ ചല രഹേ ഹൈം।

ജഹാം പിഛലേ ഏക ദശക മേം ഹിന്ദീ കേ ഖിചഡീ സ്വരൂപ കേ ദീവാനേ ബഢേ ഹൈം, വഹീം ഐസേ ലോഗോം കീ ഭീ കമീ നഹീം ഹൈ, ജോ ഹിന്ദീ കോ ഉസകേ തത്സമ പ്രധാന രൂപ മേം ദേഖനേ കേ പക്ഷധര ഹൈം। വേ ലോഗ ഹിന്ദീ കേ ‘ശുദ്ധ സാഹിത്യിക’സ്വരൂപ കോ ലേഖന കേ ദൌരാന പ്രയോഗ മേം ലാതേ ഹൈം, വരന അപനേ ചിംതന, വാചന ഔര സമ്പ്രേഷണ കേ ലിഏ ഭീ സഹജ രൂപ മേം ഇസകാ പ്രയോഗ കരതേ ഹൈം। വിഗത കഈ വര്ഷോം സേ സക്രീയ ഹിമാംശു കുമാര പാണ്ഡേയ നേ ഇസ വര്ഷ ഭീ അപനേ ബ്ല൉ഗ ‘സച്ചാ ശരണമ’ മേം തത്സമ പ്രധാന ശബ്ദാവലീ മേം വിമര്ശ കരതേ നജര ആഏ । ആകാംക്ഷാ യാദവ ഭീ ഇസീ ശ്രേണീ കീ ഏക പ്രതിഭാ സംപന്ന രചനാകാര ഹൈം। ഉനകേ വൈചാരിക ഔര സാഹിത്യിക ചിംതന കോ ഇസ വര്ഷ ഭീ പ്രതിഷ്ഠാപിത കരതാ രഹാ ഉനകാ ബ്ല൉്ഗ ‘ശബ്ദ-ശിഖര’ । ഈശ്വരവാദിയോം കേ രചാഏ മായാജാല സേ അലഗ വൈചാരിക മംഥന കേ സാഥ നാസ്തികതാ കാ ദര്ശന കോ മഹത്വ ദേനേ ബാലേ ഹിംദീ കേ ഏകലൌതേ ബ്ല൉ഗ ‘നാസ്തികോം കാ ബ്ല൉ഗ’ പര ഇസ വര്ഷ വിചാരോം കീ ദൃഢതാ സ്പഷ്ട ദൃഷ്ടിഗോചര ഹുഈ ഹൈ।ഇസ ബ്ല൉ഗ പര ഇസ വര്ഷ ഭീ തര്ക-വിതര്ക,വാദ-വിവാദ കാ ദൌര ഖൂബ ചലാ ।

നാരീ ശക്തി കേ അഭ്യുയദയ മേം ജഹാം ഏക ഓര സമാജ കേ വിഭിന്ന ക്ഷേത്രോം മേം ആഗേ ആ രഹീ പ്രതിഭാസമ്പന്ന മഹിലാഓം ദ്വാരാ തയ കിയേ ഗയേ മീല കേ പത്ഥരോം നേ മഹത്വപൂര്ണ ഭൂമികാ നിഭാഈ ഹൈ, വഹീം ദൂസരീ ഓര അനേക വിചാരശീല മഹിലാഓം നേ അപനേ വിരൂദ്ധ രചേ ജാനേ വാലേ ഷഡയംത്രോം കേ ഖുലാസേ കരകേ ഭീ മഹിലാ ശക്തി കേ വികാസ മേം ഭരപൂര യോഗദാന ദിയാ ഹൈ। ലഖനഊ നിവാസീ പ്രതിഭാ കടിയാര ഏക ഐസീ ഹീ വിചാരശീല ബ്ല൉ഗര ഹൈം, ജിനകേ വിചാരോം കീ അനുഗൂംജ ഉനകേ ബ്ല൉ഗ ‘പ്രതിഭാ കീ ദുനിയാ’ മേം കേവല ഇസ വര്ഷ ഹീ നഹീം ദേഖി ഗയീ,അപിതു വിഗത തീന-ചാര വര്ഷോം സേ ദേഖീ ജാ രഹീ ഹൈ । പര്ദേ കേ പീഛേ സേ ഛിപകര ലേഖന കേ ക്ഷേത്ര മേം ഉന്മുക്ത ഉഡാന ഭരനേ വാലോം മേം അഗ്രണീ ബ്ല൉ഗര ഉന്മുക്ത പര ഇസ വര്ഷ ഭീ ബേശുമാര ഉപയോഗീ സാമഗ്രീ പ്രകാശിത ഹുഈ ഹൈ । ബ്ല൉ഗ ജഗത മേം ഐസീ പ്രതിഭാഓം കീ കമീ നഹീം ഹൈ, ജിന്ഹോംനേ ഉചിത മാഹൌല പാകര സ്വയം കോ ആമ ആദമീ സേ അലഗ സാബിത കിയാ ഹൈ ഔര അപനീ രചനാത്മക ക്ഷമതാഓം കാ ലോഹാ ദുനിയാ വാലോം സേ മനവായാ ഹൈ। അല്പനാ വര്മാ ഏക ഐസീ ഹീ ബഹുമുഖീ പ്രതിഭാ സമ്പാന്ന ബ്ല൉ഗര ഹൈം। ഉനകേ ചര്ചിത ബ്ല൉ഗ കാ നാമ ഹൈ ‘വ്യോമ കേ പാര’ , ജിസപര ഉനകീ പ്രതിഭാ കോ ഇസ വര്ഷ ഭീ ദേഖാ ഔര പരഖാ ഗയാ । നാരീ ശക്തി കീ പ്രതീക ഏക ഔര ശഖ്ശിയത കാ നാമ ഹൈ ശിഖാ വാര്ഷ്ണേയ ജിന്ഹോംനേ അപനേ ബ്ല൉ഗ ‘സ്പംദന’ കേ ദ്വാരാ വിചാരശീല ലോഗോം കേ മന കേ താരോം കോ ഝംകൃത കരനേ കേ ലിഏ ഇസവര്ഷ ഭീ പ്രയാസരത നജര ആഈ।സമയ കീ നബ്ജ സമഝനേ വാലേ ബ്ല൉ഗരോം മേം ഇസ വര്ഷ ഭീ അഗ്രണീ ദിഖേ കോടാ, രാജസ്ഥാന നിവാസീ ദിനേശ രായ ദ്വിവേദീ അപനേ ബ്ല൉ഗ ‘അനവരത’ കേ മാധ്യമ സേ ।

അപനീ മാടീ, അപനേ സമ്ബംധിയോം സേ ദൂര ജാനേ കേ ബാദ വ്യക്തി ജബ അജനബീപന ഔര അകേലാപന മഹസൂസ കരതാ ഹൈ, തോ നതീജതന ഉസകേ അവചേതന മേം ബസീ ഹുഈ സ്മൃതിയാം ചാഹേ-അനചാഹേ ലേഖന മേം ജഗഹ ബനാനേ ലഗതീ ഹൈം। ഐസീ ഹീ മോഹക സ്മൃതിയോം സേ സുസജ്ജിത ഔര മാടീ കീ ഗംധ സേ ലബരേജ രതലാമ മ.പ്ര. മേം ജന്മേം ജബലപുര കേ മൂല നിവാസീ ഔര കനാഡാഈ ഭാരതീയ സമീരലാല കാ ബ്ല൉ഗ ‘ഉഡനതശ്തരീ’ വിഗത ചാര വര്ഷോം സേ ലഗാതാര ഹിംദീ കേ സര്വാധിക പഢേ ജാനേ വാലേ ബ്ല൉ഗ കീ സൂചീ മേം അഗ്രണീ രഹാ ഹൈ ।ഇസ വര്ഷ കീ ബോര്ഡ കാ ഖടരാഗീ യാനീ അവിനാശ വാചസ്പതി കുഛ അലഗ മൂഡ മേം ദിഖേ । ശാഹനവാജ സിദ്ദീകീ കേ ബ്ല൉ഗ ‘പ്രേമരസ’ നേ ഭീ ഇസ വര്ഷ പാഠകോം കോ ഖൂബ ആകര്ഷിത കിയാ । ഇസ വര്ഷ ജഹാം സിദ്ദാര്ഥ ശംകര ത്രിപാഠീ അപനേ ബ്ല൉ഗ സത്യാര്ഥ മിത്ര പര അനേകാനേക സാര്ഥക പോസ്ട ഡാലനേ കേ വാബജൂദ അനിയമിത ബനേ രഹേ,വഹീം ഭാഷാ വിജ്ഞാനീ അജിത വഡനേരകര അപനേ ബ്ല൉ഗ ‘ശബ്ദോം കാ സഫര’ പര പുരാനീ ഉര്ജാ സേ ലബരേജ നഹീം ദിഖേ । ഹിന്ദീ കേ പ്രമുഖ വിജ്ഞാന സംചാരക കേ രൂപ മേം ഇസ വര്ഷ ഡ൉0 അരവിംദ മിശ്ര ജ്യാദാ മുഖര ദിഖേ, ഉന്ഹോംനേ ‘സാഇംസ ഫിക്ശന ഇന ഇംഡിയാ’ തഥാ ‘സാഈ ബ്ല൉ഗ’ കേ മാധ്യമ സേ ലഗാതാര വിജ്ഞാന കഥാ കേ പ്രതി പാഠകോം കീ ജാഗരൂകതാ കോ ബനാഏ രഖാ । ഹിംദീ കേ പ്രഖര പത്രകാര കേ രൂപ മേം ഇസ വര്ഷ ഫിരദൌസ ഖാന കുഛ ജ്യാദാ മുഖര ദിഖീം, ഉന്ഹോംനേ മേരീ ഡായരീ’ കേ മാധ്യമ സേ അപനേ സാമാജിക സരോകാര കേ പ്രതി ജ്യദാ പ്രതിബദ്ധ ദിഖീം ।

ശിക്ഷാ സേ ജുഡീ വിഷമതാഓം ഔര വിദ്രൂപതാഓം കോ ബ്ല൉ഗ‘പ്രാഇമരീ കാ മാസ്ടര’ കേ മാധ്യമ സേ ഉജാഗര കരതേ ഹുഏ ക്രാന്തി കാ ശംഖനാദ കരനേ വാലോം മേം വിഗത കഈ വര്ഷോം സേ അഗ്രണീ പ്രവീണ ത്രിവേദീ കേ തേവര ഇസ വര്ഷ ഭീ ബരകരാര രഹേ । ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കേ പാംചോ ശോധാര്ഥിയോം ക്രമശ:കേവല രാമ,അനില അത്രീ,ചിരാഗ ജൈന,ഗായത്രീ ശര്മാ ഔര രിയാ നാഗപാല കീ ഭീ ഗാഹേ-ബഗാഹേ ചര്ചാ ഹോതീ രഹീ വര്ഷ ഭര,ജബകി വര്ഷ കേ മാസാംത മേം ബ്ല൉ഗ ബുലേടിന പര ഏക നയാ പ്രയോഗ കിയാ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗജഗത കീ ചര്ചിത കവിയിത്രീ രശ്മി പ്രഭാ നേ । ഉന്ഹേം കാഫീ ബ്ല൉ഗര്സ മിലേ ഔര ഉന്ഹോംനേ ഏക നയാ പ്രയോഗ കിയാ വര്ഷ കേ ആഖിരീ മഹീനേ മേം അവലോകന-2011 കേ മാധ്യമ സേ । ഉന്ഹോംനേ അപനീ കലമ സേ നഏ-പുരാനേ ബ്ല൉ഗരോം കീ ചുനിന്ദാ പോസ്ട കീ വ്യാഖ്യാ കീ।സാല 2011 ബ്ല൉ഗ സംസാര കേ ലിഏ ഏക നഏ അവസര ഔര ബേഹതരീ കാ പൈഗാമ ലേകര ആയാ। ബ്ല൉ഗരോം നേം ബ്ല൉ഗിംഗ കീ ദുനിയാം മേം നഏ മാനദംഡ സ്ഥാപിത കിഏ ഔര നഏ-നഏ പ്രതിഭാവാന ബ്ല൉ഗരോം കോ സാമനേ ലാനേ മേം മഹത്വപൂര്ണ ഭൂമികാ നിഭാഈ।

ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ ഔര സാഹിത്യ കേ ബീച സേതു നിര്മാണ കേ ഉദ്ദേശ്യ സേ പഹലീ ബാര ഇസ വര്ഷ- 2011 കേ അപ്രൈല മാഹ സേ രശ്മി പ്രഭാ കേ സംപാദന മേം വടവൃക്ഷ(ത്രൈമാസിക ബ്ല൉ഗ പത്രികാ ) കാ പ്രകാശന ശുരൂ ഹുആ। സുരേശ ചിപലൂനകര നേ ഇസ വര്ഷ ബ്ല൉ഗിംഗ കീ ചൌഥീ സാലഗിരഹ മനാഈ, രചനാ നേ പാംചവീം, വഹീം ചിട്ഠാ ചര്ചാ നേ സാതവീം। വര്ഷ 2010 മേം അവതരിത ഹുഏ ബ്ല൉ഗ4വാര്താ നേ ഇസ വര്ഷ കീ സമാപ്തി സേ കുഛ ദിന പൂര്വ ൧ ലാഖ ഹിട്സ കേ ജാദുഈ ആംകഡേ കോ പാര കര ഗയാ ।സഭീ ചിട്ഠാ ചര്ചാഓം മേം വാര്താ കീ രൈംകിഗ ഇസ വര്ഷ സബസേ അച്ഛീ രഹീ । യഹ വാര്താ കീ നിരംതരതാ കാ പരിണാമ ഹൈ।

ഹരബാര കീ തരഹ ഇസ വര്ഷ ഭീ മനീഷ കുമാര കീ വാര്ഷിക സംഗീതമാലാ അപനീ ഉല്ടീ ഗിനതീ കേ സാഥ ശുരൂ ഹുഈ । ഫില്മ-സംഗീത പസംദ കരനേ വാലേ ബ്ല൉ഗരോം കേ ലിയേ ഹര വര്ഷ കീ ശുരൂആത മേം യേ ഏക ഖാസ ആകര്ഷണ രഹതാ ഹൈ । വഹീം ശരദ കോകാസ കീ കവിതാ സിതാരോം കാ മോഹതാജ ഹോനാ അബ ജരൂരീ നഹീം കോ ഇസ വര്ഷ അത്യധിക സരാഹനാ മിലീ ।ആനംദ വര്ധന ഓഝാ ഗണതംത്ര ദിവസ മേം ട്രൈഫിക ലാഇട പര ദോ രൂപയേ കാ തിരംഗാ ബേചതീ ലഡകീ കോ ദേഖകര കുഛ ദമ തോഡതേ സേ വിചാരോം കോ പ്രസ്തുത കരകേ സോചനേ പര വിവശ കര ദിയാ, വഹീം സ്വ. കന്ഹൈയാലാല നംദന ജീ കേ വര്ഷഗാംഠ പര ലഖനഊ കേ പത്രകാര-കഥാകാര ദയാനംദ പാണ്ഡേയ നേ നംദന ജീ ജുഡീ അപനീ യാദോം കോ വിസ്താര സേ ലിഖാ।

വൈസേ തോ ഇസ വര്ഷ കോ സാഝാ ബ്ല൉ഗിംഗ കാ വര്ഷ കഹാ ജാഏ തോ ശായദ കോഈ അതിശ്യോക്തി നഹീം ഹോഗീ, ക്യോംകി ഇസ വര്ഷ അപ്രത്യാശിത രൂപ സേ കഈ സാമൂഹിക ബ്ല൉ഗ അസ്തിത്വ മേം ആഏ,ജിസമേം പ്രമുഖ ഹൈ ഹരീശ സിംഹ കേ ദ്വാരാ സംചാലിത ഭാരതീയ ബ്ല൉ഗ ലേഖക മംച 11 ഫരവരീ 2011 കോ അസ്തിത്വ മേം ആയാ, ജോ ഹിംദീ ലേഖന കോ ബഢാവാ ദേനേ കേ സാഥ ബ്ല൉ഗ ലേഖകോ മേം പ്രേമ, ഭാഈചാരാ, ആപസീ സൌഹാര്ദ, ദേശ കേ പ്രതി സമര്പണ ഔര ഭാരതീയ സംസ്കൃതി കോ ബഢാവാ ദേനേ കേ ഉദ്ദേശ്യ സേ അസ്തിത്വ മേം ആയാ । ദൂസരാ മഹത്വപൂര്ണ സാഝാ ബ്ല൉ഗ ഹൈ പ്രഗതിശീല ബ്ല൉ഗ ലേഖക സംഘ । മനോജ പാണ്ഡേയ കേ ദ്വാരാ സംചാലിത ഇസ ബ്ല൉ഗ സേ ഹിംദീ കേ കഈ മഹത്വപൂര്ണ ബ്ല൉ഗര ജുഡേ ഹൈം । ഉല്ലേഖനീയ ഹൈ കി 17 ഫരവരീ 2011 കോ ജ്ഞാനരംജന ജീ കേ ഘര സേ ലൌടകര ഗിരീശ ബില്ലോരേ മുകുല നേ ഇസ സാഝാ ബ്ല൉ഗ പര പഹലാ പോസ്ട ഡാലാ ഥാ. ജ്ഞാന രംജന ജീ പ്രഗതിശീല വിചാരധാരാ കേ അഗ്രണീ സംപാദകോം ഔര സര്ജകോം മേം സേ ഏക ഹൈം । ഉനസേ ഔര ഉനകീ യാദോം ഇസ സാഝാ ബ്ല൉ഗ കാ ശുഭാരംഭ ഹോനാ അപനേ ആപ മേം ഗര്വ കീ ബാത ഹൈ । തീസരാ സാഝാ ബ്ല൉ഗ ഹൈ ഡാ. അനവര ജമാല ഖാന കേ ദ്വാരാ സംചാലിത ഹിംദീ ബ്ല൉ഗര്സ ഫോരമ ഇംടരനേശനല ,ജബകി ലഖനഊ ബ്ല൉ഗര്സ അസോസിഏശന പര ലേഖകോം കീ സംഖ്യാ ജ്യാദാ ഹോ ജാനേ സേ ഇസ വര്ഷ വന്ദനാ ഗുപ്താ കീ അധ്യക്ഷതാ മേം ഏക നയാ സാഝാ ബ്ല൉ഗ അവതരിത ഹുആ ജിസകാ നാമ ഹൈ ഓല ഇണ്ഡിയാ ബ്ല൉ഗര്സ അസോസിഏശന । സബകീ ചര്ചാ കരനാ തോ സംഭവ നഹീം,കിന്തു വിശേഷ രൂപ സേ ദോ ഔര സാഝാ ബ്ല൉ഗ കേ ബാരേ മേം ബതാതാ ചലൂം പഹലാ 28 ഫരവരീ കോ ശുരൂ രശ്മി പ്രഭാ കേ സംചാലന മേം ശുരൂ പരിചര്ചാ ഔര ഉസകേ ബാദ സത്യമ ശിവമ് കേ ദ്വാരാ സംചാലിത സാഹിത്യ പ്രേമീ സംഘ ഔര 13 അപ്രൈല കോ ഡാ. രൂപ ചംദ ശാസ്ത്രീ മയംക കീ അധ്യക്ഷതാ മേം ആയാ മുശായരാ വിഷയ പ്രധാന ഹോനേ കേ കാരണ അപനേ ആപ മേം ഉല്ലേഖനീയ ഹൈ ।

15 ജൂന 2011 കോ മാം സരസ്വതീ പ്രസാദ കീ സാഹിത്യ സാധനാ കീ ചര്ചാ സേ രശ്മി പ്രഭാ നേ ഏക അനോഖേ ബ്ല൉ഗ കീ ശുരുആത കീ നാമ ദിയാ ശഖ്സ: മേരീ കലമ സേ। കുഛ നയാ കരനേ ഔര ആപ തക ബ്ല൉ഗജഗത കീ പോസ്ടോം കീ , ടിപ്പണിയോം കീ , ബഹസ ഔര വിമര്ശോം കീ സൂചനാ ഔര ഖബരേം പഹുംചാനേ കേ ഉദ്ദേശ്യ സേ 13 നവംബര 2011 കോ ഏക പ്രയോഗ കേ രൂപ മേം അജയ കുമാര ഝാ , ശിവമ് മിശ്രാ , സുമിത പ്രതാപ സിംഹ, രശ്മി പ്രഭാ..., ദേവ കുമാര ഝാ, ബീ. ഏസ. പാവലാ, അംജൂ ചൌധരീ, മനോജ കുമാര , മഹഫൂജ അലീ , യോഗേന്ദ്ര പാല ആദി കേ സംയുക്ത പ്രയാസ സേ ബ്ല൉ഗ ബുലേടിന ശുരൂ കിയാ ഗയാ । ഹിംദീ മേം അപനേ ആപ കാ യഹ പഹലാ ഔര അനോഖാ പ്രയോഗ ഹൈ । ഇസ വര്ഷ 16 ദിസംബര കോ ഏക ഔര മഹത്വപൂര്ണ ബ്ല൉ഗ കാ അവതരണ ഹുആ, ജോ ബ്ല൉ഗര കേ നാമ പര ഹീ ഹൈ യാനീ സുമിത പ്രതാപ സിംഹ । യഹ ബ്ല൉ഗ അപനേ ആപ മേം മഹത്വപൂര്ണ ഇസലിഏ ഹൈ കി ഇസ ബ്ല൉ഗ പര ഹര ദുസരേ ദിന ഹിംദീ ജഗത കേ ഏക മഹത്വപൂര്ണ ബ്ല൉ഗര കാ വ്യംഗ്യപരക സാക്ഷാത്കാര പ്രസ്തുത കിയാ ജാതാ ഹൈ । സദൈവ സേ ഹീ വിജ്ഞാന ഇസ വിഷയ കോ നകാരതാ രഹാ ഹൈ, മഗര ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ ജഗത മേം ഗത്യാത്മക ജ്യോതിഷ കീ അവധാരണാ രഖനേ വാലീ മഹിലാ ബ്ല൉ഗര ധന്വാദ നിവാസീ സംഗീതാ പുരീ നേ ജ്യോതിഷ മേം അംധവിശ്വാസ കേ ഖിലാഫ ഇസ വര്ഷ ഭീ അപനീ ആവാജ ബുലംദ രഖാ।


ഡ൉ ഭീമരാവ അമ്ബേഡകര വിശ്വവിദ്യാലയ, ആഗരാ സേ ഇസീ വര്ഷ 'ആധുനിക ബാല കഹാനിയോം കാ വിവേചനാത്മക അധ്യയന' വിഷയ പര പീ-ഏച0ഡീ0 കീ ഉപാധി ഹാസില കരനേ വാലേ ശ്രീ ജാകിര അലീ രജനീശ നേ ദൈനിക 'ജനസംദേശ ടാഇമ്സ' മേം 'ബ്ല൉ഗവാണീ' ക൉ലമ കേ ദ്വാരാ ബ്ല൉ഗരോം കോ നഈ പഹചാന ദീ ഹൈ।

സാഹിത്യ കാ ഭൂഗോല ബഹുത വിശാല ഹൈ। ഇസേ ന തോ കിസീ സീമാ മേം ബാംധനാ ഉചിത കഹാ ജാഏഗാ ഔര ന ഹീ കാലഖംഡ മേം സമേടനാ, ഫിര ഭീ ബീതേ ഏക സാല മേം ബ്ല൉ഗ പര ഹിംദീ സാഹിത്യ നേ കഹാം തക അപനീ വികാസ യാത്രാ തയ കീ ഹൈ, കമോബേശ ഉസ പര ദൃഷ്ടിപാത തോ കിയാ ഹീ ജാ സകതാ ഹൈ। ഇസീ കഡീ മേം വിശുദ്ധ സാഹിത്യിക സന്ദര്ഭോം കോ സഹേജനേ മേം പൂരേ വര്ഷ മശഗൂല രഹാ പ്രഭാത രംജന കാ ബ്ല൉ഗ ജാനകീ പുല। ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ മേം സാഹിത്യ കോ പ്രതിഷ്ഠാപിത കരനേ കീ ദിശാ മേം ക്രാന്തി കാ പ്രതീക രഹാ ബ്ല൉ഗ ഹിംദ യുഗ്മ । രചനാകാര, സാഹിത്യ ശില്പീ ഔര വിചാര മീമാംശാ നേ അപനീ സ്തരീയതാ കോ ബനാഏ രഖാ ഇസ വര്ഷ । നാരീ കാ കവിതാ ബ്ല൉ഗ, നാരീ ,ഹിംദീ സാഹിത്യ മംച,ഹിംദീ സാഹിത്യ, സാഹിത്യ,സാഹിത്യ വൈഭവ ,മോഹല്ലാ ലാഈവ, സാഖീ,വടവൃക്ഷ, സൃജന (സുരേശ യാദവ ), വാടികാ,മംഥന, ശബ്ദ സഭാഗാര, രാജഭാഷാ, ലോകസംഘര്ഷ പത്രികാ, രാജഭാഷാ ഹിംദീ ,ഗവാക്ഷ, കാവ്യ കല്പനാ, പരികല്പനാ ബ്ല൉ഗോത്സവ , സാഹിത്യാംജലി, കുഛ മേരീ കലമ സേ,ചോഖേര വാലീ, നവോത്പല ,യുവാ മന , സുബീര സംവാദ സേവാ, അപനീ ഹിംദീ , ഹഥകഢ , ഹിംദീ കുഞ്ജ , പഢതേ പഢതേ ,തനഹാ ഫലക, ആവാജ , നയീ ബാത, കാരവാം , സോചാലയ, പുരവാഈ ,ഏക ശാമ മേരേ നാമ ,സാഹിത്യ സേതു , കബീരാ ഖഡാ ബാജാര മേം ആദി പൂരീ നിര്ഭീകതാ കേ സാഥ സാഹിത്യ കീ ഖുശബൂ ബിഖേരതേ രഹേ വര്ഷ ഭര । വഹീം ഏക ഔര ഈ പത്രികാ ഹമാരീ വാണീ ഇസ വര്ഷ അസ്തിത്വ മേം ആഈ ഔര കാല കലവിത ഭീ ഹോ ഗയീ ।

അശോക കുമാര പാണ്ഡേയ കാ വ്യക്തിഗത ബ്ല൉ഗ "അസുവിധാ" ഔര സാമൂഹിക ബ്ല൉ഗ "കബാഡഖാനാ" ഇസ വര്ഷ വിഗത വര്ഷോം കീ തുലനാ മേം ജ്യാദാ പ്രഖര ദിഖാ। വിനീത കുമാര നേ ഭീ ഇസ വര്ഷ ബ്ല൉ഗിംഗ മേം ചാര വര്ഷ കാ സഫര പൂരാ കര ലിയാ,വഹീം അഫലാതൂന നേ പാംച വര്ഷ പൂരേ കിയേ । സിദ്ധേശ്വര നേ അപനേ ബ്ല൉ഗ കര്മനാശാ പര ശബ്ദോം കീ ജാദൂഗരീ സേ മാനവ ജീവന സേ ജുഡേ വിവിധ വിഷയോം കോ മന കേ പരിപ്രേക്ഷ്യ മേം ദിഖാനേ കാ മഹത്വപൂര്ണ കാര്യ കിയാ ഇസ വര്ഷ, വഹീം മനോജ പടേല വിശ്വ ഭര കേ കവിയോം കാ ബഹുത ബഢിയാ അനുവാദ കരതേ രഹേ ബ്ല൉ഗ "പഢതേ പഢതേ" പര। അപനീ മാടീ പര ജിസ തരഹ കീ സാമഗ്രീ പ്രസ്തുത കിയേ ഹൈം മാനിക, വഹ പ്രശംസനീയ ഹൈ । കഥാ ചക്ര പര അഖിലേശ ലഗാതാര പത്ര പത്രികാഓം ഔര പുസ്തകോം കേ പ്രകാശന കീ സൂചനാ ദേതേ രഹേ । ഛത്തീസഗഢ കേ രായപുര സേ പ്രകാശിത ഹോനേ വാലീ ചര്ചിത ത്രൈമാസിക പത്രികാ”സദ്ഭാവനാ ദര്പണ” മാര്ച-2011 സേ മാസിക ഹോ ഗയീ ।

ഇസ വര്ഷ സാഹിത്യിക പത്രികാഓം ഔര ലഘു പത്രികാഓം നേ ഭീ അപനീ ഛാപ ഛോഡീ ഹൈം। തദ്ഭവ, കഥാദേശ, ഹംസ, വാഗര്ഥ, വര്തമാന സാഹിത്യ ആദി നേ അപനേ അലഗ-അലഗ അംകോം മേം ഐസീ സാമഗ്രീ പ്രകാശിത കീ ഹൈ ജോ കഹീം ന കഹീം സാഹിത്യകാരോം ഔര പാഠകോം കോ മഥതീ രഹീ ഹൈ। ഇനമേം സേ തദ്ഭവ, ഹംസ ഔര വര്തമാന സാഹിത്യ നേ അപനീ ഉപസ്ഥിതി വിശ്വജാല പര ഭീ ദര്ജ കീ, ജോ ഹിംദീ സാഹിത്യ കോ വിശ്വവ്യാപീ ബനാനേ കീ ദിശാ മേം ഏക മഹത്വപൂര്ണ കദമ ഹൈ। ഇസ വര്ഷ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ ഔര സാഹിത്യ കേ ബീച സേതു നിര്മാണ കേ ഉദ്ദേശ്യ സേ പഹലീ ബാര അപ്രൈല മാഹ സേ രശ്മി പ്രഭാ കേ സംപാദന മേം വടവൃക്ഷ (ത്രൈമാസിക ബ്ല൉ഗ പത്രികാ ) കാ പ്രകാശന ശുരൂ ഹുആ। ബ്ല൉ഗ പര സാഹിത്യ കോ സമൃദ്ധ കരനേ കീ ദിശാ മേം ഇസ വര്ഷ ജ്യാദാ മുഖര ദിഖേ ദോ നാമ കോലകാതാ കേ മനോജ കുമാര ഔര പുണേ കീ രശ്മി പ്രഭാ ।

മനോജ കുമാര നേ ജഹാം മനോജ,രാജഭാഷാ ഹിംദീ ആദി ബ്ല൉ഗോം പര കരണ സമസ്തീപുരീ,ഹരീശ പ്രകാശ ഗുപ്ത ആദി മിത്രോം കേ സഹയോഗ സേ പൂരേ വര്ഷ ദുര്ലഭ സാഹിത്യ കോ സഹേജനേ കാ മഹത്വപൂര്ണ കാര്യ കിയാ,വഹീം രശ്മി പ്രഭാ നേ മേരീ ഭാവനാഏം,വടവൃക്ഷ ആദി ബ്ല൉ഗോം കേ മാധ്യമ സേ നയീ-നയീ സാഹിത്യിക പ്രതിഭാഓം കോ മുഖ്യധാരാ മേം ലാനേ മഹത്വപൂര്ണ കാര്യ കിയാ । സാഹിത്യകോ ബ്ല൉ഗിംഗ സേ ജോഡനേ വാലീ ത്രൈമാസിക പത്രികാ വടവൃക്ഷ കാ വഹ ഇസ വര്ഷ സേ സംപാദന ഭീ കര രഹീ ഹൈം । ബ്ല൉ഗ പര ഹിംദീ കോ സമൃദ്ധ കരനേ വാലോം മേം ഏക നാമ ഡ൉0 കവിതാ വാചക്നവീ കാ ഹൈ ജിന്ഹോംനേ ഹിംദീ ഭാരത കേ മാധ്യമ സേ ഹിംദീ കോ സമൃദ്ധ കരനേ കീ സമര്പിത സേവാ കര രഹീ ഹൈം । 27 ഫരവരീ 2011 കോ അവനീശ സിംഹ കേ ദ്വാരാ സംചാലിത പ്രേമചംദ കേ പാഠകോം കോ സമര്പിത ഏക ബ്ല൉ഗ ആയാ । ഇനകേ ഔര ഭീ കഈ ബ്ല൉ഗ ഹൈ ജൈസേ വിമര്ശ, അനകഹീ ബാതേം ആദി । സാഹിത്യ കീ ബാത ഹോ ഔര മുഹല്ലാ ലാഈവ കീ ചര്ചാ ന ഹോ തോ സബകുഛ അധൂരാ-അധൂരാ സാ ലഗതാ ഹൈ । വര്ഷ-2011 മേം ഇസ ബ്ല൉ഗ പര സാഹിത്യിക ഗതിവിധിയോം സേ സംവംധിത അനേകാനേക രിപോര്താജ ഔര അന്യ സാമഗ്രിയാം പ്രകാശിത ഹുഈ । അവിനാശ ദാസ നേ ഇസ ബ്ല൉ഗ കീ ശുരുആത വര്ഷ-2006 മേം ബ്ല൉ഗ സ്പ൉ട പര കീ ഥീ, ജിസേ ബാദ മേം ഉന്ഹോംനേ ഇസേ സാമൂഹിക ബ്ല൉ഗ മേം പരിവര്തിത കര ദിയാ ।

ഏക ഐസാ ബ്ല൉ഗര ജിസനേ ബ്ല൉ഗ പര വര്ഷ-2009 - 2010 മേം സര്വാധിക പോസ്ട ലിഖനേ കീ ഉപലബ്ധി ഹാസില കീ,കിന്തു വര്ഷ-2011 മേം യേ പിഛഡ ഗഏ ഔര യഹ ശ്രേയ ഗയാ ഡാ. രാജേന്ദ്ര തേലാ നിരംതര കേ ഹിസ്സേ। ഡാ.രാജേംദ്ര തേലാ"നിരംതര" നേ ഇസ വര്ഷ അപനേ വ്യക്തിഗത ബ്ല൉ഗ നിരംതര കീ കലമ സേ പര ഏക വര്ഷ മേം സര്വാധിക പോസ്ട (1669 )ലിഖനേ കാ കീര്തിമാന ബനായാ ഹൈ ।ഉല്ലേഖനീയ ഹൈ കി ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കോ സാഹിത്യ കേ സന്നികട ലാനേ വാലോം മേം ഏക മഹത്വപൂര്ണ നാമ ഹൈ ഡാ. രൂപ ചംദ ശാസ്ത്രീ മയംക കാ, ജിന്ഹോനേം 21 ജനവരീ, 2009 കോ ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കീ ദുനിയാ മേം അപനാ കദമ ബഢായാ ഥാ। ഉസ സമയ ഉന്ഹോംനേ അപനാ ബ്ല൉ഗ “ഉച്ചാരണ” കേ നാമ സേ ബനായാ ഥാ, ജിസ പര അബതക 2000 സേ ജ്യാദാ രചനാഏം പോസ്ട കീ ജാ ചുകീ ഹൈ ഔര ഇസ ബ്ല൉ഗ കേ ലഗഭഗ 400 സേ ജ്യാദാ സമര്ഥക ഹൈം।

വിശുദ്ധ സാഹിത്യിക രചനാഓം കേ സരോവര മേം ഗഹരേ ഉതരനേ കോ വിവശ കരതാ ഏക ബ്ല൉ഗ ഹൈ കര്മനാശാ । പൂരേ വര്ഷ സിദ്ധേശ്വര നേ കുഛ അച്ഛീ കവിതാഓം കേ ഹിംദീ അനുവാദ പ്രസ്തുത കിഏ। ഇസകേ അലാവാ സതീശ സക്സേനാ (മേരേ ഗീത),രാജ ഭാടിയാ (പരായാ ദേശ, ഛോടീ ഛോടീ ബാതേം), ഇംദു പുരീ (ഉദ്ധവജീ), അംജു ചൌധരീ (അപനോം കാ സാഥ), വംദനാ ഗുപ്താ (ജഖ്മ…ജോ ഫൂലോം നേ ദിയേ, ഏക പ്രയാസ), മഹഫൂജ അലീ (ലേഖനീ…, Glimpse of Soul), യൌഗേന്ദ്ര മൌദഗില (ഹരിയാണാ ഏക്സപ്രൈസ), അലബേലാ ഖത്രീ (ഹാസ്യ വ്യംഗ്യ, ഭജന വന്ദന, മുക്തക ദോഹേ), സംജയ അനേജാ (മോ സമ കൌന കുടില ഖല…?), രാജീവ തനേജാ (ഹംസതേ രഹോ, ജരാ ഹട കേ-ലാഫ്ടര കേ ഫടകേ), ജാട ദേവതാ (സംദീപ പവാംര) (ജാട ദേവതാ കാ സഫര), സംജയ ഭാസ്കര (ആദത…മുസ്കുരാനേ കീ), കൌശല മിശ്രാ (ജയ ബാബാ ബനാരസ), ദീപക ഡുഡേജാ (ദീപക ബാബാ കീ ബക ബക, മേരീ നജര സേ…), ആശുതോഷ തിവാരീ (ആശുതോഷ കീ കലമ സേ), മുകേശ കുമാര സിന്ഹാ (മേരീ കവിതാഓം കാ സംഗ്രഹ, ജിന്ദഗീ കീ രാഹേം), പദ്മസിംഹ (പദ്മാവലീ), സുശീല ഗുപ്താ (മേരേ വിചാര മേരേ ഖ്യാല), രാകേശ കുമാര (മനസാ വാചാ കര്മണാ), സര്ജനാ ശര്മാ (രസബതിയാ), ശാഹനവാജ (പ്രേമ രസ), അജയ കുമാര ഝാ (ഝാ ജീ കഹിന),കനിഷ്ക കശ്യപ (ബ്ല൉ഗ പ്രഹരീ), കേവല രാമ (ചലതേ-ചലതേ, ധര്മ ഔര ദര്ശന), താഊ രാമപുരിയാ (താഊ ഡോട ഇന) ഔര രാഹുല സിംഹ ( സിംഹാവലോകന ) നേ ഭീ ഇസ വര്ഷ കതിപയ സാഹിത്യിക രചനാഓം സേ പാഠകോം കാ ധ്യാന ആകര്ഷിത കിയാ ഹൈ । ഇസകേ അലാവാ സുബീര സംവാദ സേവാ ,കവി കുമാര അമ്ബുജ, അപര്ണാ മനോജ, മൃത്യുബോധ, നഈ ബാത ,മേരീ ലേഖനീ മേരേ വിചാര , അജിത ഗുപ്താ കാ കോനാ, മന കാ പാഖീ, കലമ,അംദാജേ മേരാ , മോ സമ കൌന കുടില ഖല, കാവ്യാംജലി, ഫുഹാര ആദി പര ഭീ ഉത്കൃഷ്ട സാഹിത്യിക സാമഗ്രീ പ്രസ്തുത കീ ഗഈ ഹൈ ഇസ വര്ഷ।

ഏക ഔര മഹത്വപൂര്ണ ബ്ല൉ഗ കാ ജിക്ര കരനാ ചാഹൂംഗാ। ബ്ല൉ഗ പര ബ്ല൉ഗരോം കാ പരിചയ ദേനേ കേ ഉദ്ദേശ്യ സേ രാജീവ കുലശ്രേഷ്ഠ നേ വര്ഷ-2010 മേം " ബ്ല൉ഗ വര്ല്ഡ.ക൉മ " ബ്ല൉ഗ കീ ശുരുആത കീ,കിന്തു ഇസ വര്ഷ യഹ ബ്ല൉ഗ കുഛ ജ്യാദാ മുഖര രഹാ । ഇസപര വേ ലഗഭഗ 100 സേ അധിക ബ്ല൉ഗര്സ കാ പരിചയ പോസ്ട കേ രൂപ മേം പ്രകശിത കര ചുകേ ഹൈം। ഭാരതീയ സിനേമാ ഇസ സമയ സംസാര കാ, ഫില്മോം കീ സംഖ്യാ കേ മാന സേ, സബസേ ബഡാ സിനേമാ ഹൈ। ലേകിന സിനേമാ പര ആധാരിത ബ്ല൉ഗ കീ ദൃഷ്ടി സേ ഹമ അഭീ ഭീ കാഫീ ദരിദ്ര ഹൈം । ഇസകാ സബസേ ബഡാ ഉദാഹരണ ഹൈ കി വര്ഷ-2011 മേം ഏക മാത്ര പ്രയോഗധര്മീ അഭിനേതാ മനോജ ബാജപേയീ നേ അപനേ ബ്ല൉ഗ കേ ജരിഏ അനുഭവോം കോ ബാംടതേ നജര ആയേ । അപനേ വ്യസ്ത ദിനചര്യാ കേ വാബജൂദ ഇന്ഹോനേം അപനേ ബ്ല൉ഗ പര ഇസ വര്ഷ 9 സംസ്മരണാത്മക പോസ്ട പ്രകാശിത കിയേ ഹൈം । വഹീം അജയ ബ്രഹ്മാത്മജ കേ ചവന്നീ ചൈപ പര ഇസ വര്ഷ ഫില്മ സേ സംവംധിത കഈ മഹത്വപൂര്ണ ജാനകാരിയാം ദീ ഗയീ । യഹ ബ്ല൉ഗ സിനേമാ പര ആധാരിത ബ്ല൉ഗ കീ ശ്രേണീ മേം സര്വാധിക സക്രിയ രഹാ ഇസ വര്ഷ । ഇസ ബ്ല൉ഗ പര ഇസ വര്ഷ 200 സേ ജ്യാദാ പോസ്ട പ്രകാശിത ഹുഏ ।

ഫില്മ കീ സമീക്ഷാ കേ ക്ഷേത്ര മേം ഇധര രശ്മി രവിജാ കാ നാമ തേജീ സേ ലോകപ്രിയ ഹുആ ഹൈ ।രശ്മി രവിജാ, വരിഷ്ഠ സാഹിത്യകാര ഔര വേബ പത്രകാര ഹൈം ഔര ഇനകീ ഗതിവിധിയാം ഇനകേ സ്വയം കേ ബ്ല൉ഗ കേ അലാവാ വിഭിന്ന മഹത്വപൂര്ണ വേബ പത്രികാഓം പര ഭീ ദേഖീ ജാ സകതീ ഹൈ ।സിനേമാ പര ആധാരിത സക്രിയ ബ്ല൉ഗ ഹാലാംകി ഹിംദീ മേം ബഹുത കമ ദിഖതേ ഹൈം। പ്രമോദ സിംഹ കേ ബ്ല൉ഗ സിനേമാ സിലേമാ പര പൂരേ വര്ഷ മാത്ര ഏക ദര്ജന പോസ്ട പഢനേ കോ മിലേ ഹൈം വഹീം ദിനേശ ശ്രീനേത നേ ഇംഡിയന ബാഇസ്കോപ പര ഇസ വര്ഷ കേവല ഛ: പോസ്ട പ്രകാശിത കിയേ,ജോ നിജീ കോനോം സേ ഔര ഭാവപൂര്ണ അംദാജ മേം സിനേമാ കോ ദേഖനേ കീ ഏക കോശിശ മാത്ര കഹീ ജാ സകതീ ഹൈ ।വഹീം അംകുര ജൈന കാ ബ്ല൉ഗ സാലാ സബ ഫില്മീ ഹൈ പര 17 പോസ്ട പ്രകാശിത ഹുഏ ഇസ വര്ഷ ।മഹേന കേ ചിത്രപട ബ്ല൉ഗ തഥാ രാജേശ ത്രിപാഠീ കാ സിനേമാ ജഗത ബ്ല൉ഗ പര ഇസ വര്ഷ പൂരീ തരഹ ഖാമോശീ ഛായീ രഹീ । ഹാലാംകി 15 ജൂന 2011 കോ ഖുലേ പന്നേ ബ്ല൉ഗ പര പ്രകാശിത ക്യാ ഹൈ ഹിംദീ സിനേമാ കാ യഥാര്ഥവാദ കാഫീ പസംദ കിയാ ഗയാ ।

ജഹാം തക കാനൂന കേ ക്ഷേത്ര മേം ഹിന്ദീ കേ ബ്ല൉ഗ കാ ആംകലന കിയാ ജാഏ തോ സര്വഥാ അകാല കീ സ്ഥിതി ഹൈ। ഇസ ക്ഷേത്ര മേം അകേലാ അനോഖാ ബ്ല൉ഗ ഹൈ തീസരാ ഖംബാ, ജോ രാജസ്ഥാന കേ കോടാ നിവാസീ പ്രഖര കാനൂന വിദ ദിനേശ രായ ദ്വിവേദീ കാ വ്യക്തിഗത ബ്ല൉ഗ ഹൈ ഔര ഹിംദീ ജഗത മേം കാഫീ ചര്ചിത ഭീ । ഹാംലാകി കാനൂന കീ ധാരാഓം-ഉപ ധാരാഓം കീ തഥാ വിഭിന്ന മഹത്വപൂര്ണ കേസ കീ സുനവാഈ കീ ജാനകാരീ ദേനേ ഹേതു ഏക ബ്ല൉ഗ ഔര ഹൈ അദാലത, കിന്തു യഹ അബ വേബ പത്രികാ കാ സ്വരുപ ലേ ചുകാ ഹൈ ।


അപനീ അനോഖീ ഔര ചുടീലീ ടിപ്പണിയോം കേ കാരണ ഖുശദീപ സഹഗല കാ ബ്ല൉ഗ ദേശനാമാ ഭീ ഇസ വര്ഷ കാഫീ ചര്ചാ മേം രഹാ । ജഗദീശ്വര ചതുര്വേദീ നേ വൈസേ കഈ മഹത്പൂര്ണ രാജനീതി-സാമാജിക മുദ്ദോം കോ ഉഠാകര കാഫീ സുര്ഖിയാം ബടോരീ ഹൈം വഹീം മുദ്ദോം കോ രാഷ്ട്രീയ വിമര്ശ മേം പരിവര്തിത കരനേ മേം ഇസ ബാര ഫിര സേ സഫല രഹേ രണധീര സിംഹ സുമന യാനീ ലോകസംഘര്ഷ।

വൈസേ വിസ്ഫോട ഡോട ക൉മ പര ഭീ സിനേമാ പര ആധാരിത കുഛ വേഹതര സാമഗ്രീ പ്രകാശിത ഹുഈ ഹൈ ഇസ വര്ഷ। ഇസീപ്രകാര ജഹാം തക രാജനീതി കോ ലേകര ബ്ല൉ഗ കാ സവാല ഹൈ തോ വര്ഷ 2011 ഭാരതീയ രാജനീതി മേം ഭ്രഷ്ടാചാര കീ ലഗാതാര ഉധഡതീ പരതോം കേ ബാദ ഏ. രാജാ ജൈസേ മംത്രിയോം ഔര കുഛ കാരപോരേട കംപനീ കേ ദിഗ്ഗജ ശാഹിദ ബലവാ, വിനോദ ഗോയേനകാ ഔര സംജയ ചംദ്രാ ജൈസേ ലോഗോ കേ തിഹാഡ പഹുംചനേ കേ സാഥ അന്നാ കേ ഭ്രഷ്ടാചാര കേ വിരോധ ഔര മജബൂത ലോകപാല കേ ലിഏ ഹുഏ ആന്ദോലന ഔര ഉസേ മിലേ ജനസമര്ഥന കേ ലിഏ ജാനാ ജാഏഗാ। ഭ്രഷ്ടാചാര കേ ഇന ആരോപോം നേ ഉത്തരാഖംഡ സേ നിശംക ഔര കര്നാടക സേ യേദുരപ്പാ കോ ഗദ്ദീ ഛോഡനേ കേ ലിഏ മജബൂര കിയാ। ഇസകേ അലാവാ സുപ്രീമ കോര്ട കേ കുഛ ഫൈസലോം ജൈസേ സംസദ കീ സര്വോച്ചതാ പര പ്രശ്ന ഉഠാനേ കേ ലിഏ ഭീ ജാനാ ജാഏഗാ। മഹിലാ ആരക്ഷണ ബില ഇസ വര്ഷ ഭീ ലടകാ രഹാ ഔര വര്ഷ കേ അംത മേം രാജനൈതിക ഷഡ്യംത്ര കേ ബീച ഇസമേ ലോകപാല ബില കാ നാമ ഭീ ജുഡ ഗയാ। ഐസാ കഹനാ ഹൈ ആശീഷ തിവാരീ കാ ദഖലംദാജീ പര ।കരീബ 15 സാല തക ഹിംദീ കേ തമാമ രാഷ്ട്രീയ സമാചാര പത്രോം മേം കാമ കരനേ കരനേ കേ ബാദ അബ ദില്ലീ മേം അപനാ ബസേരാ ബനാനേ വാലേ മഹേംദ്ര ശ്രീവാസ്തവ കേ ബ്ല൉ഗ ആധാ സച കാ നാമ മൈം പ്രമുഖതാ കേ സാഥ ലേനാ ചാഹൂംഗാ, ക്യോംകി യഹ ബ്ല൉ഗ 2011 മേം അസ്തിത്വ മേം ആയാ ഹൈ ഔര ഛ: ദര്ജന കേ ആസപാസ പോസ്ട പ്രകാശിത കര സമസാമയിക രാജനീതി ഔര സമാജ കീ ഗഹന പഡതാല കരനേ കീ സഫല കോശിശ കീ ഹൈ ।

വേബ മീഡിയാ കോ ഏക നയാ ആയാമ ദേനേ മേം ജനോക്തി ഇസ വര്ഷ കാഫീ മുഖര രഹാ,വഹീം അനിയമിതതാ കേ വാബജൂദ വിചാര മീമാംശാ ഭീ ഔസത രൂപ സേ മുഖര രഹാ ।അഫലാതൂന കേ ബ്ല൉ഗ സമാജവാദീ ജനപരിഷദ ഔര പ്രമോദസിംഹ കേ അജദക തഥാ ഹാശിയാ കാ ജിക്ര കിയാ ജാനാ ചാഹിഏ। ഇന സഭീ ബ്ല൉ഗ്സ പര പോസ്ട കീ സംഖ്യാ ജ്യാദാ തോ നഹീം ദേഖി ഗയീ ഇസ വര്ഷ,കിന്തു വിമര്ശ കേ മാധ്യമ സേ യേ സഭീ ഇസ വര്ഷ അപനീ സാര്ഥക ഉപസ്ഥിതി ദര്ജ കരാനേ മേം സഫല ഹുഏ ഹൈം । രവികാംത പ്രസാദ കാ ബ്ല൉ഗ ബേവാക ടിപണ്ണീ പര ഇസ വര്ഷ കേവല തീന പോസ്ട ആയേ, വഹീം ഇസ വര്ഷ നസീരുദ്ദീന കേ ഢാഈ ആഖര പര സന്നാടാ പസരാ രഹാ ।ജബകി ഉദ്ഭാവനാ പര സാത പോസ്ട ഔര അനില രഘുരാജ കേ ഏക ഹിന്ദുസ്താനീ കീ ഡായരീ പര കേവല ഏക പോസ്ട ആയാ ഇസ വര്ഷ । ഭാരതീയ ബ്ല൉ഗ ലേഖക സംഘ ഔര മഹാരാജ സിംഹ പരിഹാര കേ ബ്ല൉ഗ വിചാര ബിഗുല പര ഭീ ഇസ വര്ഷ കുഛ ബേഹതര രാജനൈതിക ആലേഖ പഢേ ഗഏ । പുണ്യ പ്രസൂന ബാജപേയീ ബ്ല൉ഗ ഭീ ഹൈ ഔര ബ്ല൉ഗര ഭീ,ജിസപര വര്ഷ-2011 മേം കൂല 71 പോസ്ട പ്രകാശിത ഹുഏ ഔര സഭീ ഗംഭീര രാജനീതിക വിമര്ശ സേ ഓതപ്രോത।

പരികല്പനാ ബ്ല൉ഗ സര്വേ കേ മാധ്യമ സേ കിഏ ഗഏ ഏക ആംകലന കേ അനുസാര ഹിംദീ മേം രാജനീതി, സാമാജിക മുദ്ദേ, അധ്യാത്മ, ദര്ശന, ധര്മ ഔര സംസ്കൃതി സേ സംവംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത 22% ഹൈ, വഹീം വിജ്ഞാന, അംതരിക്ഷ ഔര ഇതിഹാസ സേ സംവംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത കേവല 1% । യാത്രാ, ജീവനശൈലീ, സ്വാസ്ഥ്യ, ഗൃഹ ഡിജാഇന ഔര ചികിത്സാ സേ സംവംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത ജഹാം 14 % ഹൈ വഹീം സമൂഹ ബ്ല൉ഗ കേവല 2% കേ ആസപാസ । സബസേ ആശ്ചര്യ കീ ബാത തോ യഹ ഹൈ കി ജിസ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കോ ന്യൂ മീഡിയാ യാ കംപോജിട മീഡിയാ കഹാ ജാ രഹാ ഹൈ ഉസീ സേ സംവംധിത ബ്ല൉ഗ അര്ഥാത ന്യൂജ പോര്ടല ഔര പ്രിംട മീഡിയാ കേ ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത കേവല 5% ഹൈ । കുല ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ കാ 5% ബ്ല൉ഗസാമാജിക-സാംസ്കൃതിക ഗതിവിധിയോം സേ സംവംധിത ഹൈ, ജബകി ഹിംദീ പ്രചാര പ്രസാര സേ സംവംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത 18% ഹൈ । ഹാസ്യ, വ്യംഗ്യ, പഹേലീ ഔര കാര്ടൂന സേ സംവംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത ജഹാം 3% കേ ആസപാസ ഹൈ വഹീം ശിക്ഷാ സേ സംവംധിത ബ്ല൉ഗ കാ പ്രതിശത കേവല 2% കേ ആസപാസ ।

സാഹിത്യ കേ ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത ഭീ ബഹുത സംതോഷപ്രദ നഹീ ദീഖതാ, ക്യോംകി തമാമ ഹിംദീ പ്രേമിയോം മേം സാഹിത്യകാരോം കീ സംഖ്യാ സര്വാധിക ഹോനേ കേ വാബജൂദ ഔസത കേവല14% കേ ആസപാസ ഹൈ । അന്യ വിഷയോം കാ ആംകലന കരനേ പര പായാ ഗയാ കി പര്യാവരണ, വന്യ ജീവന, ഗ്ലോബലവാര്മിംഗ സേ സംബംധിത ബ്ല൉ഗ കേ സാഥ-സാഥ വേബ ഡിജാഇന, ഈ– ലര്നിംഗ, പ൉ഡകാസ്ട, രേഡിയോ, വീഡിയോ, ഖേല, ഖേല ഗതിവിധി, ഖാദ്യ, പാക കലാ, ടീവീ, ബ൉ലീവുഡ സിനേമാ, മനോരംജന ആദി സേ സംബംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത1% കേ ആസപാസ ഹൈ । ബച്ചോം സേ സംബംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത ജഹാം 2% ഹൈ, വഹീം നാരീ സശക്തികരണ സേ സംബംധിത ബ്ല൉ഗ കാ ഔസത കേവല 1% കേ ആസപാസ। സബസേ ദയനീയ സ്ഥിതി ഹൈ ബംഗാലീ, കന്നഡ, ഗുജരാതീ, മലയാലമ, സിംധീ, ഉര്ദൂ, സംസ്കൃത, തമില തഥാ അംഗ്രേജീ സേ അനുവാദ വാലേ ബ്ല൉ഗ കേ സാഥ-സാഥ മാനവ സംസാധന, വിത്ത, പ്രബംധന, നിവേശ, ശേയര ബാജാര, വ്യാപാര, സരകാര, വിജ്ഞാപന, കാനൂന,ഖോജ, ഇംടരനേട മാര്കേടിംഗ, വേബ വിശ്ലേഷികീ,പ്രൌദ്യോഗികീ, ഗൈജേട്സ, മോബാഇല,സംഗീത, നൃത്യ,ഫൈശന,ഉദ്യമ ഔര ആവിഷ്കാര സേ സംബംധിത ബ്ല൉ഗ കീ , ജിസകീ ഔസത കാഫീ നഗണ്യ ഹൈ ।

വര്ഷ-2011 മേം അധികാംശ മുദ്ദോം പര കോഈ ന കോഈ പോസ്ട ദേഖനേ കോ അവശ്യ മിലീ ഹൈ । സാക്ഷാത്കാര സേ ലേ കര കൃഷി ഔര വിദേശീ ഘടനാക്രമോം സേ ലേ കര ധര്മ വ മഹിലാഏം– ബഹസ കേ ഹരേക മുദ്ദേ കോ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ പര ഇസ വര്ഷ സമേട ലേനേ കീ കോശിശ കീ ഗഈ ലഗതീ ഹൈ। ഏക ബ്ല൉ഗ ഹൈ കസ്ബാ, ഏന.ഡീ.ടീ.വീ. കേ രബീശ കുമാര അര്ഥാത ഏക പത്രകാര കാ കാ ബ്ല൉ഗ ഹൈ മഗര ഇസകീ അധികാംശ പോസ്ട പഢ കര ലഗതാ ഹൈ കി കിസീ ഐസേ 'സാഹിത്യിക' വ്യക്തി കാ ബ്ല൉ഗ ഹൈ ജോ അപനേ ആപ മേം ഡൂബ കര കേവല കാവ്യ രചനാ നഹീം കരതാ ബല്കി സമാജ കേ പ്രതി ബേഹദ സംവേദനശീലതാ കേ സാഥ സോചതാ ഹൈ, വിചാര രഖതാ ഹൈ| നിശ്ചിത രൂപ സേ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ ജഗത കാ അനമോല മോതീ ഹൈ യഹ ബ്ല൉ഗ। പ്യാര യാ ചാഹത കേ ലിഏ അഭീതക ദില കോ ദോഷീ മാനാ ജാതാഥാ, മഗര അബ ഹകീകത സാമനേ ആഈ കി ‘ലവ ഏഡ ഫര്സ്ട സാഇട’ യാനീ ചേഹരാ ദേഖതേ ഹീ പ്യാര ഹോ ജാനേകീ ഘടനാ മസ്തിഷ്ക കാകിയാ ധരാ ഹോതാ ഹൈ, ചോട ബേചാരേ ദില പര ഹോതീ ഹൈ। ഇസ വര്ഷ പ്യാര കീ ഗഹന അനുഭൂതിയോം കാ വൈജ്ഞാനിക പരിക്ഷണ കരതാ ഏക സാര്ഥക പോസ്ട ലേകര ആയേ ഡാ. ജാകിര അലീ രജനീശ അപനേ ബ്ല൉ഗ തസ്ലീമ പര ധ്വസ്ത ഹോ ഗയീ പ്യാര കീ പരിഭാഷാ ശീര്ഷക സേ ।

ബ്ല൉ഗിംഗ കോ ബുദ്ധിജീവിയോം കേ ബീച നയേ വര്തമാന പരിവേശ മേം അഭിവ്യക്തി കേ ഏക മംച കേ തൌര പര ദേഖാ ജാ രഹാ ഹൈ। യഹാം തക കി സഭീ ഗംഭീര ബ്ല൉ഗ ലേഖക ബ്ല൉ഗിംഗ കോ വൈകല്പിക മീഡിയാ കേ രൂപ മേം ഹീ ദേഖതേ ഹൈം। ഐസീ മാന്യതാ ഹൈ കി ബദലതീ പരിസ്ഥിതിയോം കേ കാരണ ബദലതേ സമാജ കീ മിടതീ ഖൂബസൂരതീ കോ മിടനേ സേ ബചാനേ കേ ലിഏ ജരൂരീ ഹൈ വൈകല്പിക മീഡിയാ। യഹീ കാരണ ഹൈ കി സോശല മീഡിയാ മേം ഹിംദീ കേ ബഢതേ തേവര ഔര സംഭാവനാഓം പര ഗംഭീര ബഹസ ഹോനീ ശുരൂ ഹോ ചുകീ ഹൈ। പരിവര്തന കീ ഗതി കോ തകനീക നേ ബേഹദ തേജ കര ദിയാ ഹൈ ഔര ഇസസേ ഭാഷാഈ സാഹിത്യിക അംതര്ക്രിയാഏം ബഢ രഹീ ഹൈ। യഹാം തക കീ താജാ സാമിജിക ഗതിവിധിയോം ഔര സമസാമയിക രാജനൈതിക പരിദൃശ്യോം പര ഇരഫാന, കാജല കുമാര , കീര്തിശ ഭട്ട ആദി കേ കാര്ടൂന്സ ഭീ ദേഖേ ജാ സകതേ ഹൈം ।

ബ്ല൉ഗിംഗ യാനീ വൈകല്പിക മീഡിയാ നേ ആമ ആദമീ കീ സംവേദനാഓം ഔര ഭാവനാഓം കേ സുഖ കോ ഫിര സേ ജാഗൃത കിയാ ഹൈ। ഹാലാംകി വൈകല്പിക മീഡിയാ കേ അസ്തിത്വ മേം ആനേ സേ മീഡിയാ നേ അപനീ താകത നഹീം ഖോഈ ഹൈ ബല്കി , ബ്ല൉ഗ,ട്വിടര, ഫേസബുക ആദി സോശല നേടവര്കിംഗ സാഇട്സ കേ കാരണ പുന: സംജോഈ ഹൈ ഔര അബ നയാ മീഡിയാ ഔര ആമ ആദമീ ദോനോം ഹീ താകതവര ഹോതേ ജാ രഹേ ഹൈം। ജഹാം തക ഹിംദീ കാ പ്രശ്ന ഹൈ തോ ആജാദീ സേ പഹലേ ജിന മൂല്യോം കീ തലാശ മേം ആമ ആദമീ നേ സംഘര്ഷ കിയാ, വഹീ മൂല്യ ആജാദീ കേ ബാദ ഔര അധിക വിഘടിത ഹോ ഗഏ ഹൈം। ഐസേ മേം ആമ ആദമീ കേ പാസ അപനീ ബാത കോ കഹനേ കേ ലിഏ വികല്പ നഹീം രഹാ ഥാ പരംതു അബ ആമ ആദമീ കേ പാസ തകനീക ആനേ സേ ഉസനേ അപനേ ലിഏ വികല്പോം കീ സ്വയം ഹീ ഖോജ കരനീ ശുരൂ കര ദീ ഹൈ । ഫലത: ബ്ല൉ഗിംഗ ഉനകേ ലിഏ അഭിവ്യക്തി കാ സബസേ ബഡാ മാധ്യമ ബന കര ഉഭരാ ഹൈ । ഇസമേം കോഈ സംദേഹ നഹീം കി തേജീ സേ ആമ ആദമീ കീ അഭിവ്യക്തി ബനനേ കീ ഓര അഗ്രസര ഹൈ ബ്ല൉ഗിംഗ।

• രവീന്ദ്ര പ്രഭാത

ബ്ല൉ഗ പര സാഹിത്യ കീ സാര്ഥകതാ

ആജ ഭലേ ഹീ ഹിംദീ സാഹിത്യ ബ്ല൉ഗ പര അപനീ ശൈശവാസ്ഥാ മേം ഹോ പര ആനേ വാലാ സമയ നിശ്ചിത രൂപ സേ ഉസീ കാ ഹൈ। വര്തമാന മേം ഹിംദീ കേ സാഹിത്യകാരോം കീ പഹുംച ഭീ ഇന ബ്ല൉ഗോം പര ലഗഭഗ 10 പ്രതിശത കേ ആസപാസ ഹീ ഹൈ। ലേകിന ഇംടരനേട ഉപയോഗകര്ത്താഓം കീ ബഢതീ സംഖ്യാ ആശ്വസ്ത കരതീ ഹൈ കി ഹിംദീ കാ ദായരാ അബ ദേശ കീ സീമാഏം ലാംഘകര ദുനിയാ ഭര മേം അപനീ പൈഠ ബനാ രഹാ ഹൈ। സാഹിത്യ കീ തരഹ ഹീ ബ്ല൉ഗ ലേഖന ഭീ സൃജനാത്മകതാ കേ ദായരേ മേം ആ ചുകാ ഹൈ , ഇസകാ ഉദ്ദേശ്യ "സ്വാന്ത:സുഖായ" നഹീ രഹാ, ഇസകേ കേംദ്ര മേം മനുഷ്യ കീ സാമൂഹിക ചിംതാഏം ആ ഗയീ ഹൈ ഔര വ്യക്തിഗത മനോവിനോദ, ജയ-പരാജയ, സുഖ-ദുഖ സേ ഊപര സാമൂഹിക പ്രേമ, ബന്ധുത്വ, സ്വതംത്രതാ ഔര സമാനതാ കാ സാഹിത്യ ഇസപര പ്രസ്തുത കിയാ ജാ രഹാ ഹൈ !നയേ മൂല്യോം കേ അനുരൂപ വര്ഗ, വര്ണ ഔര ജാതിയോം കേ ബീച കീ ദൂരിയാം ഘടാഈ ജാ രഹീ ഹൈ ।

ഇസപര സ്ത്രീ-പുരൂഷ സമ്ബന്ധോം കീ പരിഭാഷാഏം ബദലീ ഹൈ, ലിംഗഗത സമാനതാ ആഈ ഹൈ । സാമാജിക സരോകാര ബഢേ ഹൈം । ഭാഷാ കീ ദൃഷ്ടി സേ കഠിന ശബ്ദോം കാ പ്രചലന കമ ഹുആ ഹൈ । വിധാ കീ ദൃഷ്ടി സേ കവിതാ, കഹാനീ, ഉപന്യാസ, നാടക, സംസ്മരണ, യാത്രാവൃത്ത ആദി വിധാഏം ഇസപര ബദസ്തൂര ജാരീ ഹൈ ।

ബ്ല൉ഗ പര സാഹിത്യ കീ സാര്ഥകതാ കേ സന്ദര്ഭ മേം ഹിംദീ കേ വഹുചര്ചിത വ്യംഗ്യകാര പ്രേമ ജനമേജയ കാ മാനനാ ഹൈ കി "ബ്ല൉ഗ തോ ഏക മാധ്യമ ഹൈ ഔര ആപ യഹ ഭീ ജാനതേ ഹൈം കീ ജൈസേ പത്രികാഓം മേം ബകവാസീ സാഹിത്യ ഭീ പ്രകാശിത ഹോതാ ഹൈ വൈസേ ഹീ ബ്ല൉ഗ ഭീ ബഹുതോം കേ ലിഏ ദില ബഹലാവ കാ മാധ്യമ ഹൈ -- കുഛ ഭീ , ചിംതന വിഹീന, സതഹീയ ഭീ ബഹുത ആതാ ഹൈ ബ്ല൉ഗ കേ മാധ്യമ സേ യദി ആപ യഹ ഉദ്ദേശ്യ മാനതേ ഹൈ --ഉദ്ദേശ്യ "സ്വാന്ത:സുഖായ" നഹീ രഹാ, ഇസകേ കേംദ്ര മേം മനുഷ്യ കീ സാമൂഹിക ചിംതാഏം ആ ഗയീ ഹൈ ഔര വ്യക്തിഗത മനോവിനോദ, ജയ-പരാജയ, സുഖ-ദുഖ സേ ഊപര സാമൂഹിക പ്രേമ, ബന്ധുത്വ, സ്വതംത്രതാ ഔര സമാനതാ കാ സാഹിത്യ ഇസപര പ്രസ്തുത കിയാ ജാ രഹാ ഹൈ !നയേ മൂല്യോം കേ അനുരൂപ വര്ഗ, വര്ണ ഔര ജാതിയോം കേ ബീച കീ ദൂരിയാം ഘടാഈ ജാ രഹീ ഹൈ--- തോ ഐസാ സാഹിത്യ ചാഹേ കിതാബോം കേ മാധ്യമ സേ ആയേ യാ ഫിര ബ്ല൉ഗ കേ മാധ്യമ സേ , ക്യാ ശികയത ഹോ സകതീ ഹൈ ?"

വഹീം ഗിരീശ പംകജ മാനതേ ഹൈം കി " ആജ കേ ഹിംദീ ആലോചകോം കേ ലിയേ വ്യംഗ്യ ബേകാര ഹൈ...ഗീത-ഗജല ബകവാസ ഹൈ. നൈതികതാ ദോ കൌഡീ കീ ഹൈ. ഔര അബ ബ്ല൉ഗ-സാഹിത്യ കീ ബാരീ ഹൈ, ജബകി യേ ലോഗ ഭൂല ജാതേ ഹൈ കീ അഗര ഇസ ''ഫാര്മ'' കാ ബേഹതര ഇസ്തേമാല ഹോ തോ ദുനിയാ മേം ഏക നയാ ബൌദ്ധിക വാതാവരണ ബന സകതാ ഹൈ. അഭിവ്യക്തി കാ യഹ സശക്ത മാധ്യമ ഹൈ. ഇസേ കമ സേ കമ മൈംനേ തോ മഹസൂസ കിയാ ഹീ ഹൈ. മേരീ ഗജലേ, മേരേ വ്യംഗ്യ , മേരേ സാമയിക വിചാര ബ്ല൉ഗ ഔര ബ്ല൉ഗോം കേ മാധ്യമ സേ ഹീ ദൂര-ദൂര തക ജാ രഹേ ഹൈ. കിസീ കേ നകാരനേ സേ കോഈ വിധാ യാ ഫാര്മ ഹാശിയേ പര നഹീം ജാ സകതേ. ബ്ല൉ഗ കേ മാധ്യമ സേ അബ സാഹിത്യ ഔര ബേഹതര തരീകേ സേ ലോകവ്യാപീ ഹോ രഹാ ഹൈ. "

ജബകി ഇസ ദിശാ മേം ഹിംദീ കേ പ്രമുഖ യുവാ ബ്ലോഗര പദ്മ സിംഹ കേ വിചാര സേ "സര്വപ്രഥമ തോ ബ്ല൉ഗജഗത അഭീ ആത്മാവലോകന കേ ദൌര മേ ഹൈ ജഹാം ഇസകീ സംഭാവനാഓം, വിഭിന്ന ആയാമോം ഔര സീമാഓം പര മംഥന കാ ക്രമ ജാരീ ഹൈ। ഔര യഹ മംഥന ആവശ്യക ഭീ ലഗതാ ഹൈ।ദൂസരീ ബാത- ശായദ അഭീ കുഛ ലോഗ ഉസ മാനസികതാ സേ ബാഹര നഹീം നികാല പായേ ഹൈം ജഹാം "മംഹഗേ കാ മതലബ അച്ഛാ" ഹോതാ ഹൈ। അഭിവ്യക്തി കാ ജോ ഉന്മുക്ത പ്രവാഹ ആജ ഹമേം നേട പര പ്രാപ്ത ഹൈ വഹ കാഗജീ സാഹിത്യ മേ ബിരലേ ഹീ മിലേ... യഹ ഭീ സംഭവ ഹൈ കി അഭീ ഹമ സാഹിത്യ കോ പേപര ജില്ദ കീ ഗുണവത്താ ഔര പ്രകാശക സേ ജോഡ കര ഹീ ദേഖ പാ രഹേ ഹോം। യഹ ഠീക ഹൈ കി ഹര വ്യക്തി കീ അപനീ അപനീ രചനാത്മക ക്ഷമതാഏം ഹോ സകതീ ഹൈം... ലേകിന നേട പര കിഏ ജാ രഹേ ബഹുത സേ ഐസേ കാര്യ ഹൈം ജിന്ഹേം കിസീ ഭീ തഥാകഥിത സാഹിത്യ സേ കമതര ആംകാ ജായേ।

ബ്ല൉ഗ പര വിജ്ഞാന കോ പ്രതിഷ്ഠാപിത കരനേ വാലേ ഹിംദീ ബ്ലോഗര അരവിന്ദ മിശ്ര മാനതേ ഹൈം കി " ദരഅസല ജബ തക ഹിന്ദീ വിഭാഗോം കോ സാഹിത്യ കാ ഏകമാത്ര സ്രോത സമഝാ ജാതാ രഹേഗാ ഹിന്ദീ കാ ചതുര്ദിക വികാസ സംഭവ നഹീം ഹൈ -ആജ ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗ ജഗത മേം ഹിന്ദീ ഭാഷാ കിതനേ ഹീ അഭിനവ സ്രോതോം ദ്വാരാ സമൃദ്ധ ഹോ രഹീ ഹൈ -ജ്ഞാന വിജ്ഞാന ,ദര്ശന ,ബഹുല സംസ്കൃതിയാം ,ഗീത സംഗീത ലോകഗീത..കിതനാ കുഛ -ആജ ഹിന്ദീ സാഹിത്യകാരോം കോ കൂപ മംഡൂകതാ സേ ബാഹര നികലനേ ഔര ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗ പര ജ്ഞാന വിജ്ഞാന കേ ഇസ അഭൂതപൂര്വ ദൃശ്യ കാ ആനംദ ഉഠാനാ ചാഹിഏ ! നഹീം തോ വേ ഹാശിയേ പര ഹോംഗേം ..ഔര ഉധര ഹീ ഖിസകതേ ജാ രഹേ ഹൈം ! "

നേട പര ഹിന്ദീ സാഹിത്യ സസീമിത സംഭാവനാഏം ഔര ഭവിഷ്യ രഖതീ ഹൈ ഇസമേ കോഈ ദ്വിവിധാ നഹീം ഹോനീ ചാഹിഏ। ലേകിന അഭീ സേ ഇസകീ തുലനാ സൈകഡോം വര്ഷോം സേ സ്ഥാപിത സാഹിത്യ സേ കരനാ ഉചിത നഹീം ലഗതാ ഹൈ।ബ്ലാഗിംഗ അഭിവ്യക്തി കാ ഏക ഐസാ മംച ഹൈ ജിസനേ രചനാകാരോം മേ പ്രതിദ്വംദ്വിതാ ഔര ദ്വേഷ കമ കര സഹയോഗാത്മക വിമര്ശ കോ ജന്മ ദിയാ ഹൈ ഔര ഭൌഗോലിക ദൂരിയോം കീ വര്ജനാഏം തോഡതേ ഹുഏ വിഭിന്ന വിചാരോം, സംസ്കൃതിയോം ഔര രചനാത്മകതാ കോ വൈശ്വിക സഹ അസ്തിത്വ ദിയാ ഹൈ।ബ്ലാഗിംഗ കേ ഇസ ദൌര മേ അകാദമിക സാഹിത്യ സേ തുലനാ കരതേ ഹുഏ കോഈ ഭീ നിഷ്കര്ഷ നികാലനാ ജല്ദബാജീ ഹോഗീ !"

ഹിംദീ ബ്ലോഗര രംജിത കുമാര കാ മാനനാ ഹൈ കി "സരോകാരീ ലേഖന കീ പഹലീ ശര്ത ഹൈ- മാനവ-മൂല്യോം മേം ഘോര ആസ്ഥാ ഔര സര്ജനാ കീ തീവ്ര ഭൂഖ, ലേകിന അധികതര ബ്ല൉ഗ-ലേഖകോം മേം ലേഖന കാ ഉത്സാഹ തോ ദിഖതാ ഹൈ, ലേകിന സാഹിത്യിക-മര്മ കേ സഹഭാഗീ ബനനേ കീ ഇച്ഛാ കമ-ഹീ ദിഖതീ ഹൈ। യഹീ കാരണ ഹൈ കി ബഹുത-സേ സംഭാവനാശീല ബ്ല൉ഗ-ലേഖക ഹതോത്സാഹ ഹോകര യഹാം സേ വിദാ ഭീ ലേ രഹേ ഹൈം। ടിപ്പണീ-ലാലസാ ഔര ടിപ്പണിയോം കേ ലേന-ദേന കീ ജോ കഹാനീ അഭീ ചല രഹീ ഹൈ, വഹ സ്വസ്ഥ്യ ഔര സ്വച്ഛ നഹീം ഹൈ। ലേകിന മുഝേ ഭീ വിശ്വാസ ഹൈ കി ഏക ദിന ബ്ല൉ഗ ഉത്കൃഷ്ട സാഹിത്യ സൃജന കാ മംച ബനകര രഹേഗാ। ധീരേ-ധീരേ... !" ജബകി ബ്ലോഗര സുശീല വാക്ലിവാല കേ ഇസ സന്ദര്ഭ മേം വിചാര കുഛ ഇസപ്രകാര ഹൈ "യദി സാഹിത്യ കാ മതലബ ധീര-ഗംഭീര ഔര വജനദാര ശൈലീ മേം മുംശീ പ്രേമചംദ യാ ഉന ജൈസേ സാഹിത്യകാരോം കേ ലിഖേ കോ ഹീ മാനാ ജാവേ തോ ശായദ യഹ പൂരീ തരഹ സേ കഭീ ഭീ സംഭവ നഹീം ഹോ സകേഗാ । മേരീ സോച മേം തോ ബ്ലാഗ്സ സിര്ഫ സാഹിത്യ മാത്ര കാ പ്രതിനിധിത്വ കരനേ വാലാ മാധ്യമ നഹീം ഹൈ ബല്കി വോ സബ കുഛ ജോ ഹിന്ദീ ഭാഷാ മേം ലിഖാ വ പഢാ ജാ സകതാ ഹൈ സഭീകാ സംയുക്ത രുപ സേ പ്രതിനിധിത്വ കരനേ വാലാ മാധ്യമ ഹൈ ഔര ആഗേ ഭീ യഹ ഇസീ രുപ മേം കായമ രഹേഗാ ।"

ജയ കുമാര ഝാ കാ കഹനാ ഹൈ കി "സാഹിത്യ കാ ഭീ അസല മകസദ സാമാജിക വികാശ തഥാ സംവേദനാഓം കാ വിസ്താര ഹീ ഹൈ.......ഔര ആജ യഹ കാമ ബ്ല൉ഗ ജഗത കേ ദ്വാരാ ബഖൂബീ കിയാ ജാ രഹാ ഹൈ.......ഹമസബ സാമാജിക പ്രാണീ ഹൈം ഇസലിഏ മൈം തോ സാമാജിക സരോകാര ഔര സമാജ കേ ഉത്ഥാന സേ സമ്ബംധിത സാഹിത്യ കാ ഹീ പക്ഷധര ഹൂം ..... !" ഡാ. രൂപ ചന്ദ്ര ശാസ്ത്രീ മയംക കാ മാനനാ ഹൈ കി "സാഹിത്യ കേ പുരോധാ ഗണ ബ്ല൉ഗ കോ ചാഹേ ജിതനാ ഭീ കോസ ലേം, പര ഭാഷാ, സാഹിത്യ ഔര സംസ്കൃതി കീ ഭൂമി കോ ജിതനാ ഉര്വര ഇസ നഏ മാധ്യമ കേ ദ്വാരാ ബനായാ ജാ രഹാ ഹൈ, ഉതനാ സാഹിത്യ കേ അന്യ മാധ്യമോം കേ ദ്വാരാ നഹീം।"

ജബകി ഇസീ വിഷയ പര യുവാ ബ്ല൉ഗ ലേഖക കൌശലേന്ദ്ര കാ കഹനാ ഹൈ കി "കോഈ ഭീ ചീജ അബ കിസീ വര്ഗ വിശേഷ കീ ബപൌതീ നഹീം രഹ ഗയീ ഹൈ. ദൂസരീ ബാത യഹ കി ബ്ല൉ഗ-സാഹിത്യ (യദി സാഹിത്യ ശബ്ദ പര പുരോധാ ലോഗോം കോ ആപത്തി ഹോ തോ ബ്ല൉ഗ-സന്ദേശ ) അപനേ ഉദ്ദേശ്യോം കോ പൂരാ കര പാനേ മേം സക്ഷമ ഹോ ചുകാ ഹൈ......വേ ഉദ്ദേശ്യ ജോ കിസീ സാഹിത്യ കേ ഹോനേ ചാഹിഏ. ബ്ലാഗീ-കലമ കേ സിപാഹീ അപനാ ഉത്തരദായിത്വ നിഭാ പാ രഹേ ഹൈം ...യഹീ സംതോഷ ജനക ബാത ഹൈ .....രഹീ ബാത പ്രമാണ-പത്ര കീ ......തോ ഉസകീ മൈം ആവശ്യകതാ ഇസലിഏ നഹീം സമഝതാ കി ഏകലവ്യ കേ പാസ കോഈ ഡിഗ്രീ നഹീം ഥീ, ദൂസരേ യഹ ഡിഗ്രീ ദേനേ കേ ലിഏ അധികൃത കൌന ഹൈ ? .......സര്വാഇവല ഓഫ ദ ഫിടേസ്ട കേ ഹിസാബ സേ ജോ സാഹിത്യ കാ ഉദ്ദേശ്യ പൂരാ നഹീം കര പായേംഗേ വേ സ്വയം കാല-കലവിത ഹോ ജായേംഗേ....ജോ ഫിടേസ്ട ഹോഗാ വഹീ ഉഭര കര സാമനേ ആ ജാഏഗാ .....അബ കോഈ പുശ്തൈനീ ഥുപാ-ഥുപീ നഹീം ചല പായേഗീ.സാഹിത്യ മേം അബ കഡീ പ്രതിസ്പര്ധാ ഹോനേ വാലീ ഹൈ ക്യോംകി ആധുനിക തകനീക നേ ഹര കിസീ കോ മൈദാന മേം ആനേ കീ സുവിധാ ദേ ദീ ഹൈ ...ഇസലിഏ ബ്ല൉ഗ സാഹിത്യ സേ സുസ്ഥാപിത പുരോധാഓം കാ ഘബഡാനാ സ്വാഭാവിക ഹൈ .....അബ രഹീ ബാത സ്വീകൃതി കീ ഔര മാന്യതാ കീ .......സക്ഷമതാ കോ കിസീ സ്വീകൃതി കീ ആവശ്യകതാ നഹീം ഹോതീ ......ഔര ജന സാമാന്യ കീ മാന്യതാ സേ ബഡീ കോഈ മാന്യതാ നഹീം ഹോതീ. സൂര ..കബീര ...തുലസീ ...രസഖാന ....ആദി "ലോകമാന്യ" പഹലേ ഹുഏ .........."സാഹിത്യമാന" ബാദ മേം ഹുഏ . ബ്ല൉ഗ കോ അപനേ ദമ-ഖമ പര വികസിത ഹോനാ ഔര സുസ്ഥാപിത ഹോനാ ഹൈ ...കിസീ കീ ബൈസാഖിയോം കീ ആവശ്യകതാ ഉസേ നഹീം ഹൈ. ജഹാം തക ഭാഷാ കാ പ്രശ്ന ഹൈ ...യഹ തോ ഏക ബഹതീ ഹുയീ നദീ ഹൈ ...ഇസേ രോകാ നഹീം ജാ സകതാ ..യഹ അപനാ രാസ്താ സ്വയം ബനാ ലേഗീ. പരിഷ്കൃത ഭാഷാ കാ അപനാ മഹത്ത്വ ഹൈ ...പര ഉസേ ഥോപാ നഹീം ജാ സകതാ .....ജബ ആപ കിസീ പര ഉസകേ ആചരണ കേ ലിഏ സത്യമ ബ്രൂയാത നഹീം ഥോപ സകതേ തോ യഹ തോ ഭാഷാ ഹൈ ജോ സ്വയം വികസിത ഹോതീ ഹൈ ......ഥീ തോ പരിഷ്കൃത ഭാഷാ ഹമാരേ പാസ ...സംസ്കൃത കാ ക്യാ ഹാല ഹൈ ആജ ? ഹാം കുഛ മര്യാദാഓം കേ പാലന കേ സാഥ ഭാഷാ കോ വികൃത ഹോനേ സേ ബചാനേ കാ പ്രയാസ അവശ്യ കരനാ ഹൈ....തോ യഹ കാര്യ പ്രതിസ്പര്ധാ കീ ധാര സ്വയം കര ലേഗീ. ഹമേം തോ അപനാ കാമ കരനാ ഹൈ ........കരനേ സേ പഹലേ ഉസേ പഹചാനനാ ഹൈ ....ഔര ഹമാരാ കാര്യ ഹൈ പഹരേദാരീ ജിസേ ഹമനേ പഹചാന ലിയാ ഹൈ ...അബ കോഈ ഭീ ശക്തി കോഈ ഭീ തിരസ്കാര കാലജയീ സാഹിത്യ കോ ബ്ല൉ഗ കേ ഖേതോം മേം അംകുരിത ...പല്ലവിത ....പുഷ്പിത ഹോനേ സേ രോക പാനേ മേം സക്ഷമ നഹീം ഹൈ. !"

ഇസ സന്ദര്ഭ മേം വ്യംഗ്യകാര ഔര ഹിംദീ കേ പ്രതിഷ്ഠിത ബ്ലോഗര അവിനാശ വാചസ്പതി കഹതേ ഹൈം കി "സാഹിത്യ വോ ജിസസേ സബകാ ഹിത സധേ, ചാഹേ വോ സാഹിത്യകാര ഹോ, ബ്ല൉ഗര ഹോ യാ പാഠക ഹോ, കാര മേം ബൈഠാ ഹോ അഥവാ ബേകാര ഹോ, പൈദല ചല രഹാ ഹോ യാ സാഈകില പര സവാര ഹോ, പഢ രഹാ ഹോ യാ പേട കോ ഭരനേ കീ ഉധേഡ ബുന മേം ലഗാ ഹോ। മതലബ മേരേ കഹനേ കാ യഹീ ഹൈ കി ജിസസേ സബകാ ഹിത സധേ, വഹീ സാഹിത്യ। ചാഹേ പുസ്തക മേം പഢേ, ചാഹേ പത്രികാ പഢേ, ചാഹേ അഖബാര ഭീ ന പഢേ, സിര്ഫ രേഡിയോ ടീ വീ ഹീ സുനേ। പര ദിമാഗ ഉസകാ ചലേ, ഖൂബ ചലേ। മന മേം അച്ഛാഈ കീ തരംഗേം ഉഠേം, കലമ സേ അച്ഛേ അച്ഛേ വിചാര ജന്മ ലേം, ജോ കീബോര്ഡ സേ ലിഖേം, വേ ഭീ സച്ചാ ലിഖേം ഔര ജോ കലമ സേ ലിഖേം വേ ഭീ നമ ഹോകര ലിഖേം। സഖ്ത ന ഹോം, ദരഖ്ത ഭാവനാ രഖേം। ജൈസേ പേഡ സബകോ ഛായാ ദേതേ ഹൈം, സാഹിത്യകാര യാ ബ്ല൉ഗര ഉത്തമ വിചാര ദേം ഔര ഇസ സബകേ ലിഏ ബഹുത ജരൂരീ ഹൈ കി ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കോ പ്രാഥമിക കക്ഷാ സേ ഏക വിഷയ കേ തൌര പര ലിയാ ജാഏ, ജിസകാ ഉത്തരോത്തര കക്ഷാഓം മേം വിസ്താര കിയാ ജാഏ, പൂരേ സാമാജിക സരോകാര കോ ജിയാ ജായേ। ജിസസേ ഹര മന മേം ജിമ്മേദാരീ കീ ഭാവനാ ബനേ। വഹീ ഭാവനാ ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കോ നയാ മീഡിയാ രൂപീ പാംചവേം ഖംബേ കേ ബതൌര സുസ്ഥാപിത കരേഗീ। ബസ ഇതനീ ഹീ ചാഹനാ ഹൈ മേരീ। ന തേരീ ഗലത, ന മേരീ സഹീ। ഖോല ദേം ഐസീ ബഹീ। ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കീ ബഹാ ദേം നദീ। ജോ സമുദ്ര ബന ജാഏ ഫിര ബാദലോം കേ ജരിഏ സബകേ തന മന കോ ഭിഗോ ജാഏ, സരസാ ജാഏ, ഹര മന കോ ഹര്ഷാ ജാഏ। "

വാണീ ഗീത മാനതീ ഹൈ കി "ബ്ല൉ഗിംഗ വികാസ കീ രാഹ പര ഹൈ ..ബ്ല൉ഗ പര പ്രകാശിത സാഹിത്യ ഭീ കമ നഹീം ഹൈ ...ക്യാ സാഹിത്യിക പത്രികാഓം മേം സംസ്മരണ , യാത്രാ വൃതാംത നഹീം ഛപതേ ? വഹീ യദി ബ്ല൉ഗ പര ലിഖാ ജാ രഹാ ഹൈ തോ ഉസേ സ്വാന്തഃ സുഖായ ഹീ കഹ ദേനാ ഉചിത ഹൈ ?"

പ്രവീണ ത്രിവേദീ കഹതേ ഹൈം കി "ബ്ല൉ഗ സാമന്യ അഭിവ്യക്തി സേ ലേകര വിശേഷജ്ഞ അഭിവ്യക്തി കാ മാധ്യമ ഹൈ | ദേഖാ ജാഏ തോ യഹ അംതര ബനാ രഹേഗാ .......ജാഹിര സീ ബാത ഹൈ തുലനാത്മക ദൃഷ്ടി സേ ബ്ല൉ഗ്ഗിംഗ കഭീ ഭീ സാഹിത്യ കീ തരഹ നഹീം ഹോ സകതീ ഹൈ ......പര ലോകതാംത്രിക ഹോനേ കേ കാരണ ജല്ദ ഹീ ഉമ്ദാ സാഹിത്യ ഭീ യഹാം ദേഖനേ കോ മില സകതാ ഹൈ| ഹാം ഐസീ ബാതോം കോ തുരത-ഫുരത ഹവാ മേം ഉഡാ ദേനാ ഭീ ഉതനാ ജരൂരീ നഹീം അക്സര സമാലോചനാ ഗംഭീര ചീജോം കീ ഹീ ഹോതീ ഹൈ .....അതഃ ഇതനീ ഗംഭീരതാ ബ്ല൉ഗ്ഗിംഗ മേം മഹസൂസ കീ ജാ രഹീ ......യഹ ക്യാ കോഈ കമ ഹൈ ? " വരിഷ്ഠ ബ്ല൉ഗ ലേഖികാ നിര്മലാ കപിലാ മാനതീ ഹൈം കി "അഗര ദേഖാ ജായേ തോ സഭീ പത്രികായേം ഭീ തോ ശ്രേഷ്ഠ സാഹിത്യ ലിയേ ഹുയേ നഹീ ഹോതീ ഫിര ബ്ലാഗ തോ ബഹുത വിസതരിത മംച ഹൈ। ആജ നഹീ തോ കല സഹിത്യ കേ പുരോധാ ഇസേ ജാന ലേംഗേ । അഭീ ശായദ ഉന്ഹേം കമ്പ്യൂടര കാ ജ്ഞാന നഹീ ഹൈ।"

ഇന്ദ്രനീല ഭട്ടാചാര്യീ കാ മാനനാ ഹൈ കി "ബ്ല൉ഗ്ഗിംഗ ഏക ബഹുത വിസ്തൃത ഔര ബഹുആയാമീ മാധ്യമ ഹൈ ... സാഹിത്യ മേം യോഗദാന ഇസകാ ഏക പ്രമുഖ പഹലൂ ജരൂര ഹൈ പര ഏകമാത്ര നഹീം ...

ജിസ തരഹ ജ്യാദാതര ദഫ്തരോം മേം കാഗജ കീ ജഗഹ സംഗണക നേ ലേ ലീ ഹൈ ... ഉസീ തരഹ സാഹിത്യ ജഗത മേം ഭീ ഭവിഷ്യ കാഗജ നഹീം സംഗണക കേ സഹാരേ ചലനേ വാലാ ഹൈ ... ഭലേ ഇസ ബാത കോ ആജ കോഈ മാനേ യാ ന മാനേ ...ഹാം ഏക ബാത ജരൂര സച ഹൈ കി ബ്ല൉ഗ്ഗിംഗ മേം അഭീ ഉന്നതി കീ പ്രചുര സംഭാവനാ ഹൈ ... ജൈസേ ജൈസേ ദിന ബീതേംഗേ, ബ്ല൉ഗ്ഗിംഗ ഭീ ബാകീ മാധ്യമോം കി തരഹ ഔര ജ്യാദാ സഫല ഹോതാ ജായേഗാ ... ഇസമേം കോഈ ശക നഹീം ഹൈ !"

വഹീം ദേശ കേ പ്രമുഖ കാര്ടൂനിഷ്ട കാജല കുമാര കഹതേ ഹൈം കി "അലഗ—അലഗ തരഹ കേ പ്രകാശക ഹോതേ ഹൈം ജൈസേ ബച്ചോം കീ കിതാബോം കേ, വിജ്ഞാന പുസ്തകോം കേ, സാഹിത്യിക പുസ്തകോം കേ, സൈല്ഫ—ഹേല്പ പുസ്തകോം കേ ഇത്യാദി.

ഠീക ഇസീ തരഹ, അലഗ—അലഗ ബ്ലാഗ ലേഖക ഭീ അലഗ—അലഗ തരഹ കാ ലിഖതേ ഹൈം. ഐസേ മേം സഭീ കോ കിസീ ഏക ഫീതേ സേ നാപ ഡാലനാ ഠീക നഹീം ലഗതാ. യഹാം തോ കിസീ കീ ബാത സുനനേ കീ ഭീ ജരൂരത നഹീം... ബ്ലാഗ ലേഖക ഭീ അപനീ ഹീ തരഹ കേ തരഹ കേ ഹോതേ ഹൈം സോ വൈസാ ഹീ ലിഖതേ ഹൈം ജൈസാ വേ ചാഹതേ ഹൈം. അബ യേ പഢനേ വാലേ പര ഹൈ കി വഹ ക്യാ ഢൂംഢ രഹാ ഹൈ, ഠീക വൈസേ ഹീ ജൈസേ ജബ വഹ കിതാബോം കീ ദുകാന മേം ജാതാ ഹൈ തോ അപനീ പസംദ കീ ഹീ കിതാബ ഢൂംഢതാ ഹൈ. ബസ ബാത ഇതനീ സീ ഹൈ. " ജബകി ഹിംദീ കേ ഏക ഔര ചര്ചിത ബ്ലോഗര തഥാ ബച്ചോം കേ കവി ജാകിര അലീ രജനീശ കാ കഹനാ ഹൈ കി "മേരേ വിചാര മേം ജബ ഭീ കിസീ നഈ വിധാ കാ വികാസ ഹോതാ ഹൈ, തോ ഉസമേം കൂഡാ ഔര അച്ഛാ ദോനോം തരഹ കാ സാഹിത്യ ആതാ ഹൈ। ആപ ഇസ പ്രക്രിയാ കോ രോക നഹീം സകതേ ഹൈം। യദി ആപ ഇസ വിഷയ മേം ചിംതിത ഹോതേ ഹൈം, തോ ഭീ ഇസസേ കോഈ ഫായദാ നഹീം ഹോനേ വാലാ। ക്യോംകി യഹ ഏക സാമാന്യ ഏവം സാര്വഭൌമിക പ്രക്രിയാ ഹൈ, ജോ ഹമേശാ ചലതീ രഹീ ഹൈ ഔര ചലതീ രഹേഗീ। യഹീ നിയതി ബ്ല൉ഗ ജഗത കീ ഭീ ഹൈ। ഇസ പര ഹര തരഹ കാ സാഹിത്യ ആ രഹാ ഹൈ, ആതാ രഹേഗാ। ഹ൉ം, സമയ ജരൂര ഉസമേം സ്തരീയ ഔര ഉപയോഗീ ഛാംട ലേഗാ।സോ മേരേ വിചാര മേം ആപ അപനാ കാമ കരതേ രഹേം, സമയ അപനാ കാമ കരതാ രഹേഗാ। "

സാഹിത്യ കേ പുരോധാ ഗണ ബ്ല൉ഗ കോ ചാഹേ ജിതനാ ഭീ കോസ ലേം, പര ഭാഷാ, സാഹിത്യ ഔര സംസ്കൃതി കീ ഭൂമി കോ ജിതനാ ഉര്വര ഇസ നഏ മാധ്യമ കേ ദ്വാരാ ബനായാ ജാ രഹാ ഹൈ, ഉതനാ സാഹിത്യ കേ അന്യ മാധ്യമോം കേ ദ്വാരാ നഹീം। ഹമ ആപ ജിസേ സാഹിത്യ കഹതേ ഹൈം, യദി സാഹിത്യ കേവല വഹീ ഹൈ, തോ യഹ തയ ഹൈ കി ആജ കേ ഭ്രഷ്ട ഔര പതനശീല രാജനീതിക ദൌര മേം ജിതനാ കാരഗാര ഔര താത്കാലിക ഹസ്തക്ഷേപ ബ്ല൉ഗ കര പാ രഹാ ഹൈ,ഉതനാ സാഹിത്യ കേ ദ്വാരാ സമ്ഭവ നഹീ ഹൈ। യഹ വക്ത കാ ഐതിഹാസിക തകാജാ ഹൈ കി ബ്ല൉ഗ-ലേഖന കീ അഹമിയത കോ സമഝാ ഔര സ്വീകാര കിയാ ജായേ। വൈസേ ശുദ്ധതാവാദിയോം കേ ബാദ ഔര ബാവജൂദ ഉസകീ അഹമിയത സ്ഥാപിത ഹോ ചുകീ ഹൈ।

ആജ ആവശ്യകതാ ഇസ ബാത കീ ഹൈ കി ബ്ല൉ഗ പര ഉപലബ്ധ സാഹിത്യ കോ ഭീ ഗംഭീര വ വിചാര യോഗ്യ സാഹിത്യ മാനാ ജാഏ। ആലോചക, സമീക്ഷക ഇന വിഭിന്ന ബ്ല൉ഗ പര ഉപലബ്ധ സാഹിത്യ പര വിചാര കര അപനീ മഹത്വപൂര്ണ രായ ദേം। ഇസ സാഹിത്യ പര ഉനകേ സടീക വിശ്ലേഷണ സേ ബ്ല൉ഗര്സ കോ ഭീ ലാഭ ഹോഗാ। വഹീം ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ ലേഖന കേ സ്തര മേം അപേക്ഷിത സുധാര ഹോഗാ।സമ്ഭവ ഹൈ ആനേ വാലേ ദിനോം മേം യേ ക്ഷദ്മ കുംഠാഏം ഖുദ-ബ-ഖുദ മിട ജായേം ഔര ബ്ല൉ഗ കേവല സാഹിത്യ ബനകര മുഖ്യധാരാ മേം ശാമില ഹോ ജായേ।

() () ()

ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ ഔര ആപകീ സോച ? (പാംചവാ ഭാഗ)

വിഗത ചാര പോസ്ട മേം മൈംനേ പരിചര്ചാ കേ മാധ്യമ സേ കഈ പ്രബുദ്ധ ജനോം കേ വിചാരോം സേ ആപ സഭീ കോ രൂബരൂ കരായാ....വിഷയ ഥാ ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ ഔര ആപകീ സോച ? ആഈഏ ഇസീ ക്രമ മേം കുഛ ഔര വ്യക്തിയോം കേ വിചാരോം സേ ഹമ ആപകോ രൂബരൂ കരാതേ ഹൈം-

സുപ്രസിദ്ധ രാജനൈതിക ചിംതക ഹേരാല്ഡ ജേ. ലാസ്കീ നേ അപനീ കിതാബ ‘ഗ്രാമര ഓഫ പ൉ലിടിക്സ’ മേം ലോകതംത്ര കേ ലിഏ ദോ ശര്തോം കീ ചര്ചാ കീ ഹൈ। പഹലീ, വിശേഷാധികാര കാ അഭാവ ഔര ദൂസരീ സബകേ ലിഏ സമാന അവസര। ബീസവീം ശതാബ്ദീ നേ ഫ്രാംസിസീ രാജ്യ ക്രാംതി കേ തീന ബഡേ മൂല്യോം – സ്വതംത്രതാ, സമാനതാ ഔര ബംധുത്വ കോ ദുനിയാ ഭര മേം ഫലീഭൂത ഹോതേ ഹുഏ ദേഖാ ഹൈ। ഇന വിചാരോം കേ പരിദൃശ്യ മേം യദി ഹമ ഇംടരനേട കേ സാഇബര സ്പേസ ഔര ബ്ല൉ഗിംഗ കോ ദേഖേം തോ ഉസകാ നയാ അവതാര ഏക തരഹ സേ ഈശ്വര കീ ബനാഈ ഹുഈ ദുനിയാ കേ സമാനാംതര ഏക ഐസീ നഈ ദുനിയാ കീ രചനാ കരതാ ഹൈ ജിസമേം മാനവ സഭ്യതാ കേ ഉപരോക്ത മൂല്യോം കോ ഹമ സച്ചേ അര്ഥോം മേം സ്ഥാപിത ഹോതേ ഹുഏ ദേഖതേ ഹൈം। ഇസ ദുനിയാ മേം കിസീ കേ പാസ കോഈ വിശേഷാധികാര നഹീം ഹൈ ഔര സബകോ അപനീ ബാത കഹനേ സുനനേ കീ സമാന ആജാദീ ഹൈ। ഇസ ദുനിയാ നേ മിത്രതാ കേ സംസാര കോ വാസ്തവികതാ സേ ഉഠാകര ഏക ആഭാസീ സ്പേസ മേം ബദല ദിയാ ഹൈ। യഹ ആഭാസീ സ്പേസ ഇതനാ ആകര്ഷക ഔര പ്രഭാവശാലീ ഹൈ കി മനോവൈജ്ഞാനിക സ്തര പര ഹമാരേ സമാജ കേ ലിഏ ഭാവനാഓം, സംവേഗോം ഔര സംവേദനാഓം കേ പരിശോധന യംത്ര കീ തരഹ കാമ കരതാ ഹൈ। ഇസകാ മതലബ യഹ നഹീം ഹുആ കി യഹ ദുനിയാ അരാജക ഔര അനിയംത്രിത ഹൈ। യഹാം വ്യക്തി കീ നിജീ ആജാദീ ഔര സ്പേസ ബചാ ഹുആ ഹൈ। ഇസ പര വ്യക്തി കാ നിയംത്രണ ഹൈ, ഉസേ യഹ ആജാദീ ഹൈ കി ഉസകേ സ്പേസ മേം കൌന കൌന ആ സകതേ ഹൈം ഔര കൌന കൌന ജാ സകതേ ഹൈം।

• അജിത രായ

(അഖബാരോം, ചൈനലോം, ഥിഏടര, സിനേമാ, സാഹിത്യ, സംസ്കൃതി ആദി സേ വിവിധ രൂപോം മേം ജുഡേ പ്രഖ്യാത ലേഖക )

ബ്ല൉ഗ ജഗത മേം ഏക സേ ഏക വിദ്വജന ഔര സാമാജിക വികാസ കേ പ്രതി സമര്പിത വ്യക്തിത്വ കാര്യ രത ഹൈം ജിനകോ പഢകര അപനേ ആപ പര ഗര്വ ഹോതാ ഹൈ കി ഹമനേ ഭീ ഇന്ഹേം പഢാ ഹൈ വഹീം ദൂസരീ ഔര ഹിംദീ ബ്ല൉ഗ ജഗത സേ വിത്രഷ്ണാ പൈദാ കരനേ കീ ക്ഷമതാ രഖനേ വാലോം കീ ഭീ കമീ നഹീം ഹൈ ! കഈ ബാര ഇന്ഹേം പഢകര ലഗതാ ഹൈ കി യഹീ പഢനാ ബാകീ ഥാ ?

മേരാ യഹ വിശ്വാസ ഹൈ കി ആനേ വാലാ സമയ ബേഹതര ഹോഗാ , ഹമാരീ നയീ പീഢീ യകീനന പ്യാര ,സദ്ഭാവ മേം ഹമസേ അധിക അച്ഛീ ഹോഗീ അതഃ ആജ ജോ ഹമ ബ്ലാഗ കേ ജരിയേ ദേ രഹേ ഹൈം, ഉസേ ഏക ബാര ദുബാരാ പഢ കേ ഹീ പ്രകാശിത കരേം ! കഹീം ഐസാ ന ഹോ കി ആപകോ കുഛ സാലോം കേ ബാദ പഛതാനാ പഡേ കി യഹ മൈംനേ ക്യാ ലിഖാ ഥാ ?

• സതീശ സക്സേനാ

( ഹിംദീ കേ സുപരിചിത ബ്ല൉ഗര )

അനാവശ്യക ചിംതാ കരനേ കീ ജരൂരത നഹീം ഹൈ,ബഹുത ഉജ്ജ്വല ഭവിഷ്യ ഹൈ। കഈ നാമീ ഹിന്ദീ കേ അഖബാര കേ സമ്പാദക തക നേ ബ്ല൉ഗ പര ലിഖനാ ശുരു കര ദിയാ ഹൈ। ഉന്ഹോംനേ ഭീ ഇസകേ ഭവിഷ്യ ഔര മഹത്ത്വ കാ അകലന കര ലിയാ ഹൈ। യഹ വിചാര മംഥന കാ ദൌര ഹൈ। മീഡിയാ വാലേ അപനീ മീഡിയാ മോഹ (ഖാസ കര പ്രിംട) സേ ബംധേ ഹൈം। ഉനകീ ലേഖനീ ഔര ശൈലീ। ഇസ സാര്വഭൌമ താകത കോ ആനേ വാലാ സമയ നകാര നഹീം സകതാ।

.. ഔര ഏക ബാര ഫിര കഹൂംഗാ കി അപനീ ദിശാ ഔര ദശാ യഹ സ്വയം തയ കര ലേഗീ। ജൈസേ ബഹതാ ജല ... രാസ്താ ഖുദ ബനാതാ ചലാ ജാതാ ഹൈ ഔര നദീ യാ സാഗര കാ രൂപ ലേ ലേതാ ഹൈ। അഭീ തോ ധാരാ ഫൂടീ ഹൈ, ബലവതീ ഹോഗീ। ധീരേ-ധീര നദീ ഔര അഥാഹ സാഗര സമാന ....!

• മനോജ കുമാര

( ശാശ്വത സാഹിത്യകാര ഔര ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കേ വേഹദ ഉമ്ദാ ചര്ചാകാര )

ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ കേ സമക്ഷ കോഈ സുദീര്ഘ പൂര്വവര്തീ പരംപരാ നഹീം ഹൈ ഔര ന ഹീ ഭവിഷ്യ കാ കോഈ സ്പഷ്ട ഖാകാ ഹീ ഹൈ അപിതു ഇസകീ വ്യുത്പത്തി ഔര വ്യാപ്തി കാ തംത്ര വൈശ്വിക ഔര കാലാതീത ഹോതേ ഹുഏ ഭീ ഇതനാ വൈയക്തിക ഹൈ കി സശക്ത നിജീ അനു്ശാസന കേ ജരിഏ ഹീ ഇസേ സാധകര വ്യഷ്ടി സേ സമഷ്ടി കീ ഓര സക്രിയ കിയാ സകതാ ഹൈ ഇസീ മേം ഇസകീ സാര്ഥകതാ ഭീ ഹൈ ഔര സാമാജികതാ ഭീ। യഹ വ്യകിത്ഗത സ്തര പര ഉദ്ഭൂത ഏക സഹകാരീ മാധ്യമ ഹൈ। അതഏവ യഹ ആവശ്യക ഹൈ കി ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗിംഗ ( ജിസേ അബ 'ചിഠ്ഠാ' ഭീ കഹാ ജാനേ ലഗാ ഹൈ) കീ പരമ്പരാ,പ്രസ്തുതി ഔര പ്രയോഗ കാ ആകലന - വിശ്ലേഷണ കിയാ ജായ താകി ഇസ ബനതേ ഹുഏ മാധ്യമ കീ മാനവീയ ഔര തകനീകീ ബാധാഓം കോ പഹചാന കര ഉന്ഹേം ദൂര കരനേ കേ പ്രയാസ കേ സാഥ ഹീ 'ഏക ബാര ഫിര നഈ ചാല മേം ഢല രഹീ ഹിന്ദീ' കീ സാമാജിക ഭൂമികാ കോ ദൃഷ്ടിപൂര്ണ തഥാ ദൂരഗാമീ ബനായാ ജാ സകേ। യഹ കാമ ഇസലിഏ ഭീ ജരൂരീ ഹൈ കി ആജ കീ ഹിന്ദീ വഹ ഹിന്ദീ നഹീം ഹൈ ജിസേ ഹമ പാഠ്യപുസ്തകോം മേം പഢതേ ആഏ ഹൈം തഥാ അബ ഭീ ജോ കക്ഷാഓം മേം പഢീ - പഢാഈ ജാതീ ഹൈ। സൂചനാ ഔര ജ്ഞാന കേ സാഝേ ഹോതേ വിതരണ തംത്ര സേ ജിസ തരഹ സേ ജാനകാരീ കീ ദുനിയാഅ ബദലീ ഹൈ ഔര ഗ്ലോബല ഗാംവ ഹോതീ ഹമാരീ ദുനിയാ മേം ഭാഷാ കീ ഭൂമികാ കേവല വിചാരോം കേ ആദാന - പ്രദാന കീ നഹീം രഹ ഗഈ ഹൈ ബല്കി വ ഉത്പാദന , ഉപഭോഗ , വിതരണ വ ബാജാര കേ ഏക ഔജാര കേ രൂപ മേം വ്യവഹൃത ഹോനേ ലഗീ ഹൈ ഔര ഇതിഹാസ തഥാ സാഹിത്യ കേ അംത ജൈസീ തമാമ ഘോഷണാഓം വ ഉത്തര ആധുനിക വിമര്ശോം കേ ബാവജൂദ സാഹിത്യ , സംഗീത വ അന്യാന്യ കലാഓം കീ ജരൂരത ബഢീ ഹൈ തബ ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗീംഗ കേ മാധ്യമ സേ ആ രഹേ സൃജന കോ ദേഖേ ജാനേ കീ ആവശ്യകതാ ബഢീ ഹൈ।

• സിദ്ധേശ്വര സിംഹ

(ഹിംദീ കേ ചര്ചിത ഔര ലോകപ്രിയ ലേഖക / ബ്ല൉ഗര )

മേരേ ഏക മിത്ര നേ മജാക മേം കഹാ ഥാ കി ബ്ല൉ഗിംഗ കാ ചസ്കാ കുഛ-കുഛ വൈസാ ഹീ ഹൈ ജൈസാ നാഈ കോ ദേഖകര ഹജാമത ബഢ ആനേ കീ കഹാവത മേം ഹോതാ ഹൈ। മതലബ ഇന്ടരനേട കീ സൈര കരതേ-കരതേ ഭാഈ ലോഗ മുഫ്ത മേം കവി ഔര ലേഖക ബന ജാനേ ഔര പ്രത്യക്ഷ രൂപ സേ പാഠകോം കീ ദാദ പാ ജാനേ കാ അവസര ഹാഥ ലഗനേ പര ഝമ്മ സേ സാഹിത്യ കീ ദുനിയാ മേം കൂദ പഡതേ ഹൈം। വൈസേ ദേഖാ ജായ തോ ഇസ ബാത കാ ബുരാ നഹീം മാനനാ ചാഹിഏ। യഹ സച ഹൈ കി ഇസ മാധ്യമ നേ ബിനാ കിസീ വിശേഷ യോഗ്യതാ വ പ്രയാസ കേ ഏക ബഡേ പാഠക സമുദായ തക പഹുംചനേ കാ അവസര പ്രത്യേക വ്യക്തി കോ ദേ ദിയാ ഹൈ। ഇസ സര്വസുലഭ സാധന കാ അകുശല (ഭദ്ദാ, ഫൂഹഡ, അകലാത്മക, ആദി ഭീ) പ്രയോഗ കരനേ വാലോം കേ ഹോതേ ഹുഏ ഭീ ഇസകേ പ്രസാര ഔര പ്രഭാവ കോ അബ രോകാ നഹീം ജാ സകതാ ഹൈ, ഔര ന ഹീ ദോയമ ദര്ജാ ദേകര ഇസകേ ഉത്സാഹ കോ കമ കിയാ ജാ സകതാ ഹൈ।

• സിദ്ധാര്ഥ ശംകര ത്രിപാഠീ

(ഹിംദീ ബ്ല൉ഗിംഗ മേം സംവേദനശീല ലേഖന കേ പക്ഷധര )

വര്തമാന മേം ഘടിത കുഛ ഘടനാഓം കേ പശ്ചാത ലഗതാ ഹൈ കി ബ്ല൉ഗിംഗ കോ ലോകതംത്ര കേ ചൌഥേ ഖമ്ബേ കേ വികല്പ കേ രുപ മേം അപനീ ഭൂമികാ നി്ഭാനേ കേ ലിഏ തൈയാര ഹോ ജാനാ ചാഹിഏ। ജനതാ ജാന ഗയീ ഹൈ കി ലോകതംത്ര കാ ചൌഥാ ഖമ്ഭാ ബിക ചുകാ ഹൈ। പത്രകാര സത്താ കീ ദലാലീ മേം ലഗേ ഹുഏ ഹൈം। ഇസകീ വിശ്വസനീയതാ സമാപ്ത ഹോ ഗയീ ഹൈ, രാഡിയാ ഔര ബരഖാ ദത്ത പ്രകരണ സബകേ സാമനേ ഹൈ। ചൌഥേ ഖമ്ഭേ കീ കലഈ ഖുല ചുകീ ഹൈ, യഹ പേഡ ന്യൂജ കേ ജരിഏ ധന കമാനേ മേം ലഗാ ഹുആ ഹൈ। ആമ ആദമീ കീ ആവാജ കോ പത്ര പത്രികാഓം മേം സ്ഥാന നഹീം മിലതാ ഹൈ।കാര്പോരേട ഹാഊസോം കാ മീഡിയാ പര കബ്ജാ ഹോ ജാനേ സേ ഇനകേ ഫായദേ കാ സമാചാര ഹീ ബാഹര ആ പാതാ ഹൈ। വേ സരകാര കോ ബ്ലേക മേല കര അപനാ ഉല്ലൂ സാധ രഹേ ഹൈം। മീഡിയാ കീ ആഡ മേം കാലേ കാരനാമേ ഹോ രഹേ ഹൈം। ആമ ജനതാ കാ അബ അഖബാരോം സേ വിശ്വാസ ഉഠതാ ജാ രഹാ ഹൈം। ഐസീ സ്ഥിതി മേം ബ്ല൉ഗര ജന പത്രകാര കീ ഭൂമികാ നിഭാതേ ഹുഏ സത്യ കോ ബ്ല൉ഗ കേ മാധ്യമ സേ ജനതാ കേ സാമനേ ലാ സകതാ ഹൈ। ഇസലിഏ ബ്ല൉ഗ കീ ശക്തി കോ കമ കരകേ ആംകനാ ഠീക നഹീം ഹൈ।

• ലലിത ശര്മാ

( ഹിംദീ കേ വഹുചര്ചിത ബ്ല൉ഗര )

ബ്ല൉ഗിംഗ കാ ജുനൂന ലോഗോം കേ സിര പര ചഢകര ബോല രഹാ ഹൈ। കോഈ യഹാം വികല്പ ഢൂംഢ രഹാ ഹൈ തോ കോഈ കായാകല്പ കരനാ ചാഹതാ ഹൈ തോ കോഈ ഹരദമ കുഛ നയാ, ആകര്ഷക ഔര ഉപയോഗീ കരനേ കോ തത്പര ഹൈ। തമാമ തകനീകീ ബ്ല൉ഗ ലോഗോം കോ ഇസസേ ജോഡനേ ഔര നിത്യ നഈ-നഈ ജാനകാരിയോം കേ സംഗ്രഹണ ഔര വിജേട്സ സേ രു-ബ-രു കരാനേ മേം അഗ്രസര ഹൈം। ജാതി-ധര്മ-ക്ഷേത്ര സേ ബ്ല൉ഗജഗത ഭീ അഛൂതാ നഹീം രഹാ। ഹര കോഈ അപനീ ജാതി സേ ജുഡേ മഹാപുരൂഷോം കോ ലേകര ഗൌരവാന്വിത ഹോ രഹാ ഹൈ, ക്ഷേത്ര ആധാരിത ബ്ല൉ഗ ഭീ പനപ രഹേ ഹൈം। ബ്ല൉ഗരോം കേ സുഖ-ദുഃഖ കോ ബാംടനേ വാലേ ബ്ല൉ഗ ഭീ അസ്തിത്വ മേം ആ ചുകേ ഹൈം।

നേതാ, അഭിനേതാ, പ്രശാസക, സൈനിക, കിസാന, ഖിലാഡീ, പത്രകാര, ബിജനേസമൈന, ഡ൉ക്ടര, ഇംജീനിയര, പര്യാവരണവിദ, ജ്യോതിഷീ, ശിക്ഷക, സാഹിത്യകാര, കലാകാര, കാര്ടൂനിസ്ട, വന്യജീവ പ്രേമീ, പര്യടക, വൈജ്ഞാനിക, വിദ്യാര്ഥീ സേ ലേകര ബച്ചേ, യുവാ, വൃദ്ധ, നാരീ-പുരുഷ വ കിന്നര തക ബ്ല൉ഗിംഗ മേം ഹാഥ ആജമാ രഹേ ഹൈം। ദേഖതേ ഹീ ദേഖതേ ഹിന്ദീ കോ ഭീ പംഖ ലഗ ഗഏ ഔര സംപാദകോം കീ കാട-ഛാംട വ ഖേദ സഹിത വാപസ, പ്രകാശകോം കീ മനമാനീ വ ആര്ഥിക ശോഷണ സേ പരേ ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗോം പര പസരനേ ലഗീ। ഹിംദീ സാഹിത്യ, ലേഖന വ പത്രകാരിതാ സേ ജുഡേ തമാമ ചര്ചിത നാമ ഭീ അപനേ ബ്ല൉ഗ കേ മാധ്യമ സേ പാഠകോം സേ നിത്യ രുബരു ഹോ രഹേ ഹൈം।

• ആകാംക്ഷാ യാദവ

(ഹിംദീ കീ സുപരിചിത കവയിത്രീ ഔര പ്രഖര മഹിലാ ബ്ല൉ഗര )

ഹിംദീ ബ്ലോഗിംഗ കാ അഭീ ശൈശവ കാല അവശ്യ ഹീ ഹൈ ലേകിന ഇസകീ പരവരിശ സേ ഇതകാ വികാസ അച്ഛാ ഹോനേ കീ സംഭാവനാ ഹൈ. ഹമ അംഗ്രേജീ കീ ബരാബരീ നഹീം കര സകതേ ഹൈം ലേകിന ആജ നഹീം തോ കല അപനീ സംസ്കൃതി കീ വിവിധതാ മേം സമാഹിത ഏകതാ കേ ചലതേ ഇസകോ ഇതനാ സമൃദ്ധ ബനാ ലേംഗേ കീ ഹമേം ഖുദ ഹീ ആശ്ചര്യ ഹോഗാ. ലേഖന കേ വിഭിന്നാ ആയാമ യഹാം മൌജൂദ ഹൈം ഔര ഉസകേ ലിഏ സതത പ്രയത്നശീല വ്യക്തിത്വോം കീ ഭീ കമീ നഹീം ഹൈ ....!

• രേഖാ ശ്രീവാസ്തവ

( അധ്യക്ഷാ : ലഖനഊ ബ്ല൉ഗര അസോസിഏശന )

നിശ്ചിത രൂപ സേ ഹിംദീ ബ്ലോഗിംഗ ആജ കേ ദൌര മേം പ്രഗതി കേ മാര്ഗ പര അഗ്രസര ഹൈ. ഹാലാംകി ഇസമേം സുധാര കീ ആവശ്യകതാ ഭീ ഹൈ. അധികതര ബ്ല൉ഗ ലേഖക ആജ ഭീ നിര്ണയ നഹീം ലേ പാതേ കീ ഉന്ഹേം ക്യാ ലിഖനാ ഔര ക്യാ നഹീം. ശുരുആത മേം മൈം ഖുദ നഹീം ജാനതാ ഥാ കീ ബ്ലോഗിംഗ ക്യാ ഹോതീ ഹൈ ഔര കൈസേ ഹോതീ ഹൈ. ഏക ദിന മജാക മജാക മേം ഹീ ബ്ല൉ഗ ബനാ ലിയാ ഔര ജോ ഭീ മന മേം ആയാ ലിഖനാ ശുരൂ കര ദിയാ, ഹാ മേരേ അന്ദര സീഖനേ കീ ലലക ഥീ ലിഹാജാ കിതനേ ബ്ല൉ഗ പര ഭ്രമണ കിയാ ഔര ലോംഗോ കോ പഢാ. ഇസ ദൌരാന മുഝേ ജോ സബസേ ബുരാ ലഗാ വഹ യഹ ഥാ കീ കുഛ ലോഗ അഭിവ്യക്തി കീ സ്വംതംത്രതാ കാ നാജായജ പ്രയോഗ കര രഹേ ഹൈം. മുഝേ യഹ ദേഖകര അഫസോസ ഹുആ കീ ബ്ല൉ഗ കോ ധര്മ കീ ബുരാഈ കാ മാര്ഗ ഭീ ബനാ ലിയാ ഗയാ ഹൈ. ഖുദ കോ അച്ഛാ ബതാനാ ഔര ദൂസരേ കോ ബുരാ കഹനേ കീ പ്രവിത്തി കഈ ലോംഗോ മേം ദേഖീ. യഹാം തക കീ കമേന്ട മേം ഭീ അഭദ്ര ശബ്ദോം കാ പ്രയോഗ ഹോ രഹാ ഹൈ. ലാബോലുആബ യഹ ഹൈ കീ ഹമേം അഭിവ്യക്തി കീ സ്വതംത്രതാ കാ അധികാര ഭലേ ഹീ ഹൈ പരന്തു ദൂസരേ കീ ഭാവനാഓ കാ ഭീ ഖ്യാല രഖനാ ചാഹിഏ. ഭലേ ഹീ ഹമ സാമനേ നഹീം ഹോതേ പര യഹ അവശ്യ സോചനാ ഹോഗാ കീ ജോ ലോഗ ഇന ബാതോ കോ പഢതേ ഹോംഗേ ഉനകേ മന മേം കൈസീ ഭാവനാ ജന്മ ലേതീ ഹോഗീ. ബ്ല൉ഗ ആപസീ സംബംധോ കോ മജബൂത കരനേ സാധന ഭീ ഹൈ. ഹമേം ചാഹിഏ കീ ഐസേ ലേഖ ലിഖേ ജിസസേ സമാജ വ ദേശ കാ ഹിത ഹോ. യദി ഹമ ദൂസരോ കോ നീചാ ദിഖാനേ, ഖുദ കോ ബഡാ ബതാനേ കീ പ്രവിത്തി നഹീം ഛോഡേംഗേ തോ നിശ്ചിത രൂപ സേ ഹമ കിസീ ന കിസീ രൂപ മേം സമാജ കാ അഹിത ഹീ കരേംഗേ. അച്ഛീ പ്രസ്തുതി കേ ലിഏ ആഭാര !

• ഹരീശ സിംഹ

( ബ്ല൉ഗര ഏവം യുവാ പത്രകാര )

........ജാരീ ഹൈ പരിചര്ചാ, മിലതേ ഹൈം ഏക വിരാമ കേ ബാദ