സാഹിത്യ സൃജന – നവമ്ബര-ദിസമ്ബര 2009

‘സാഹിത്യ സൃജന’ കേ ഇസ അംക മേം ആപ പഢേംഗേ –
“മേരീ ബാത” സ്തംഭ കേ അന്തര്ഗത വരിഷ്ഠ കഥാകാര രൂപ സിംഹ ചംദേല കാ ആലേഖ “സാഹിത്യിക സര്വേക്ഷണോം കേ മായനേ.”, കവയിത്രീ- രശ്മി പ്രഭാ കീ കവിതാഏം, കഥാകാര ബലരാമ അഗ്രവാല കീ ലഘുകഥാഏം, പംജാബീ കേ യുവാ കഥാകാര ജതിംദര സിംഹ ഹാംസ കീ പംജാബീ കഹാനീ “ ബൂംദ ബൂംദ കഹാനീ ” കാ ഹിന്ദീ അനുവാദ, ‘ഭാഷാംതര’ കേ അന്തര്ഗത ഡ൉0 രൂപസിംഹ ചന്ദേല ദ്വാരാ അനൂദിത പ്രസിദ്ധ രൂസീ ലേഖക ലിയോ തോലസ്തോയ കേ ഉപന്യാസ ‘ഹാജീ മുരാദ’ കീ ദസവീം കിസ്ത, വരിഷ്ഠ ആലോചക പരമാനന്ദ ശ്രീവാസ്തവ ദ്വാരാ ശരദ സിംഹ കേ ചര്ചിത ഉപന്യാസ ‘പിഛ്ലേ പന്നേ കീ ഔരതേം’ കീ സമീക്ഷാ…
സംപാദക : സാഹിത്യ-സൃജന

മേരീ ബാത

സാഹിത്യിക സര്വേക്ഷണോം കേ മായനേ
-രൂപസിംഹ ചന്ദേല

ഇസ പരമ്പരാ കാ പ്രാദുര്ഭാവ കബ ഹുആ പ്രാമാണികതാ കേ സാഥ യഹ ബതാ പാനാ മേരേ ലിഏ കഠിന ഹൈ, ലേകിന പിഛലേ കുഛ വര്ഷോം സേ ഐസേ സര്വേക്ഷണോം കീ ബാഢ-സീ ആ ഗഈ ഔര ഇസ ദിശാ മേം പ്രതിഷ്ഠിത സാഹിത്യിക-രാജനൈതിക പത്രികാഓം കേ സാഥ ഛോടീ-മഝോലീ, ചര്ചിത-അചര്ചിത പത്രികാഏം ഭീ അപനീ സക്രിയതാ പ്രദര്ശിത കരതീ ദിഖീം. അധികാംശ പത്രികാഓം നേ കഹാനീ ഔര ഉപന്യാസ കോ ഹീ കേന്ദ്ര മേം രഖാ. ലഘുകഥാ, ആലോചനാ, രിപോര്താജ, യാത്രാ, സംസ്മരണ, ആത്മകഥാ, വ്യംഗ്യ, ബാല-സാഹിത്യ .... അര്ഥാത് സാഹിത്യ കീ അന്യ വിധാഓം കോ ദരകിനാര രഖാ ഗയാ. യഹീ വഹ കാരണ ഹൈ ജിസനേ മുഝേ ഇസ ദിശാ മേം സോചനേ ഔര അപനേ വിചാര ആപകേ വിചാരാര്ഥ പ്രസ്തുത കരനേ കേ ലിഏ പ്രേരിത കിയാ.

പ്രശ്ന ഹൈ കി ഐസേ കൌന-സേ കാരണ ഹൈം ജിസസേ കേവല ദോ വിധാഓം കോ ഹീ സര്വേക്ഷണ കാ ആധാര ബനായാ ഗയാ ഔര അന്യ വിധാഓം കോ ഛോഡ ദിയാ ഗയാ. ഏക തര്ക യഹ ഹോ സകതാ ഹൈ കി ഹിന്ദീ സാഹിത്യ കീ യേ ദോ വിധാഏം ഹീ സര്വാധിക ചര്ചാ മേം രഹതീ ഹൈം. ദൂസരാ തര്ക യഹ കി ലേഖകോം കീ സര്വാധിക ഹിസ്സേദാരീ ഇന്ഹീം വിധാഓം മേം ഹൈ ഔര ഉനമേം ഉത്കൃഷ്ടതാ കീ പഹചാന കര പാഠകോം കോ ഉസസേ അവഗത കരാനാ സര്വേക്ഷക പത്രികാഓം കാ മുഖ്യ ധ്യേയ ഹോതാ ഹൈ. ഏക തര്ക യഹ ഭീ കി ശേഷ വിധാഓം മേം രചനാകാരോം കീ സീമിത സംഖ്യാ കേ കാരണ പാഠക സ്വയം ഉനകീ ശ്രേഷ്ഠതാ യാ സ്തരഹീനതാ കാ ആകലന കരനേ മേം സക്ഷമ രഹതാ ഹൈ.

സംഭവ ഹൈ സര്വേക്ഷകോം (സമ്പാദകോം) കേ പാസ അപനേ സര്വേക്ഷണ കേ ലിഏ കുഛ അന്യ തര്ക ഭീ ഹോം, ലേകിന മേരീ മോടീ അക്ല മേം ഉപരോക്ത യാ അന്യ തര്കോം സേ ഇതര സര്വേക്ഷണ കരവാനേ കേ പീഛേ സമ്പാദകോം കീ നീയത ഔര അപനോം കേ അസ്തിത്വ സംകട കാ പ്രശ്ന സബസേ ബഡാ കാരണ സമഝ ആതാ ഹൈ. ഇസ അസ്തിത്വ സംകട നേ സാഹിത്യ മേം 'മുഖ്യധാരാ' ജൈസേ രാജനൈതിക ശബ്ദ കോ കുഛ ഇസ തരഹ പരോസാ കി ഹര ദൂസരാ സാഹിത്യകാര ഉസകോ ചഭുലാതാ ഘൂമ രഹാ ഹൈ ഔര യഹ സോചകര പ്രസന്ന ഹൈ കി വഹ മുഖ്യധാരാ കാ ലേഖക ഹൈ ഇസലിഏ വഹ ഏക സഫല ഔര സമര്ഥ ലേഖക ഹൈ.

സാഹിത്യിക സര്വേക്ഷണോം കേ ദ്വാരാ സമ്പാദക ഉന ലേഖകോം കീ രചനാഓം കോ ഉസ സൂചീ മേം ശാമില കര ഉന്ഹേം മഹത്വപൂര്ണ സിദ്ധ കരനേ കാ പ്രയത്ന കരതേ ഹൈം ജോ ഉനകേ ചഹേതേ ഹോതേ ഹൈം ഔര ഉനകേ പീഛേ തന-മന ഔര ധന സേ സമര്പിത രഹതേ ഹൈം.

ഇന സര്വേക്ഷണോം കേ പീഛേ സര്വഥാ ദൃഷ്ടി കാ അഭാവ ഹോതാ ഹൈ. പ്രായ: യേ ഏകല നിര്ണയ കാ പരിണാമ ഹോതേ ഹൈം, ഔര രചനാഓം ഔര രചനാകാരോം കീ സൂചീ മേം കുഛ സ്ഥാപിത രചനാകാരോം കോ ശാമില കര നിര്ണായക ശേഷ ഉന്ഹീ നാമോം കോ ശാമില കരതേ ഹൈം ജിനകേ ലിഏ ഉന്ഹേം വഹ ആയോജന കരനാ പഡതാ ഹൈം. യഹ സബ കിസീ ഷഡയംത്ര കീ ഭാംതി ഹോതാ ഹൈ ഔര ഇസ പ്രക്രിയാ മേം കിതനീ ഹീ ഉത്കൃഷ്ട രചനാഓം കീ ഉപേക്ഷാ കീ ജാതീ ഹൈ ഔര അപനേ ചഹേതേ കീ ദോയമ ദര്ജേ കീ രചനാ കോ സദീ യാ പചീസ വര്ഷോം കീ ശ്രേഷ്ഠതമ രചനാഓം മേം ശുമാര കര ലേതേ ഹൈം. ക്യാ കഭീ കിസീ സമ്പാദക നേ പാഠകോം സേ യഹ ജാനനേ കീ കോശിശ കീ കി ഉനകീ ദൃഷ്ടി മേം കൌന-സീ രചനാ ക്രമാനുസാര ശ്രേഷ്ഠതാ കീ കിസ ശ്രേണീ മേം ആതീ ഹൈ ? ക്യാ കിസീ പത്രികാ നേ കിസീ മാന്യതാ പ്രാപ്ത സര്വേക്ഷക സംസ്ഥാ സേ കഭീ ഐസേ സര്വേക്ഷണ കരവാഏ ? നഹീം , ക്യോംകി തബ വര്ഷോം സേ ഉനകേ ദ്വാരാ പ്രകാശിത കീ ജാനേ വാലീ സൂചീ സേ കിതനേ ഹീ നാമ നദാരത ഹോ ജാതേ. ഐസീ സംസ്ഥാഓം കോ കാര്യ സൌംപനേ കേ വിഷയ മേം സീമിത സാധനോം സേ നികലനേ വാലീ പത്രികാഏം യഹ കഹ സകതീ ഹൈം കി ഇസ കാര്യ ഹേതു ഉന സംസ്ഥാഓം കോ ദേനേ കേ ലിഏ ഉനകേ പാസ പര്യാപ്ത ആര്ഥിക ആധാര നഹീം ഹൈം, ലേകിന ഐസേ സാഹിത്യിക സര്വേക്ഷണ ഇംഡിയാ ടുഡേ ജൈസീ സാധന-സമ്പന്ന പത്രികാഏം ഭീ കരവാതീ രഹീ ഹൈം ഔര ആഗേ ഭീ കരവാഏംഗീ. ഇംഡിയാ ടുഡേ നേ ഭീ ഇസ കാര്യ കേ പ്രതി കഭീ ഗംഭീര ദൃഷ്ടികോണ കാ പരിചയ ന ദേതേ ഹുഏ ഉന്ഹീം ലോഗോം കോ ഇസമേം സംലഗ്ന കിയാ ജിനകേ ചഹേതോം കീ അപനീ ഫേഹരിശ്ത ഹോതീ ഹൈ. യദി കിസീ ശോഘകര്താ സേ യഹ കാര്യ കരവായാ ഭീ ഗയാ തോ ഉസകേ ദ്വാരാ സൌംപീ ഗയീ രപട കോ കൂഡേദാന കേ ഹവാലേ കിയാ ഗയാ. (സമ്പാദകോം ഔര ആലോചകോം കേ സാഥ ജേ.ഏന.യൂ. കേ ഏക ശോധഛാത്ര സേ കുഛ വര്ഷ പഹലേ യഹ കാര്യ കരവായാ ഗയാ ഥാ ഔര ഉസകീ രപട പ്രകാശിത നഹീം കീ ഗഈ ഥീ, ജബകി വഹ ഏക നിഷ്പക്ഷ രപട ഥീ). ഇംഡിയാ ടുഡേ ഭീ ഉന്ഹീം സമ്പാദകോം യാ സേഠാശ്രയീ ആലോചകോം കോ യഹ കാര്യ സൌംപകര ഇതി മാന ലേതീ രഹീ ജോ സാഹിത്യിക രാജനീതി കേ അച്ഛേ ഖിലാഡീ ഹൈം. കുഛ ലോഗോം നേ അപനീ ഇസ സ്ഥിതി കാ ഭരപൂര ദോഹന കിയാ. ദേശ-വിദേശ കീ മുഫ്ത യാത്രാഓം കാ ലാഭ ഹീ നഹീം മിലാ ഉന്ഹേം ബല്കി സാഹിത്യിക ആയോജനോം മേം ഉനകീ മഹത്വപൂര്ണ ഭൂമികാ തയ ഹോനേ ലഗീ.

പിഛലേ ദിനോം ഏക ആശ്ചര്യജനക ഘടനാ ഹുഈ. ദില്ലീ കേ ഏക ഉപന്യാസകാര ഏക സമ്പാദക സേ മിലേ ഔര ഉസേ ഉപന്യാസോം കേ സര്വേക്ഷണ കേ ലിഏ പ്രേരിത കരനാ ചാഹാ. ഹാല മേം ഉന ലേഖക കാ നയാ ഉപന്യാസ പ്രകാശിത ഹുആ ഥാ. സമ്പാദക നേ ഉനകീ പ്രേരണാ ഗ്രഹണ നഹീം കീ. യദി കര ലേതേ തബ വഹ ഉസേ സര്വേക്ഷിത സൂചീ മേം അപനേ ഉപന്യാസ കോ ശാമില കരനേ കേ ലിഏ ദബാവ ബനാതേ. സമ്പാദക നേ ഉനകീ നീയത ഭാംപ ലീ ഥീ.

ഹിന്ദീ മേം മുഝേ ഏക ഹീ പത്രികാ കീ ജാനകാരീ ഹൈ ജോ അപനീ പത്രികാ മേം പ്രകാശിത വര്ഷ ഭര കീ കഹാനിയോം പര അപനേ പാഠകോം കീ രായ മാംഗതീ ഹൈ ഔര ഉനസേ മിലീ രായ കേ ആധാര പര വഹ തീന രചനാകാരോം കോ സമ്മാനിത കരതീ ഹൈ. പത്രികാ കാ നാമ ഹൈ 'കഥാബിംബ'- രചനാഓം കീ ഉത്കൃഷ്ടതാ മാപനേ കാ പൈമാനാ പാഠകോം സേ ബഡാ ദൂസരീ നഹീം ഹോ സകതാ.

സാഹിത്യകാര കേ ലിഏ പാഠകോം കീ അദാലത സേ ബഡീ കോഈ അദാലത നഹീം. പ്രതിവര്ഷ വിഭിന്ന പത്രികാഓം കീ സര്വേക്ഷിത സൂചീ കോ വേ കഭീ ഗംഭീരതാ സേ നഹീം ലേതേ, ക്യോംകി ഉന്ഹേം സ്വയം പര അധിക ഭരോസാ ഹൈ ഔര വേ സര്വേക്ഷണകര്താഓം കീ നീയത കോ ഭീ അബ ജാന ഗഏ ഹൈം. ആജ കാ പാഠക സാഹിത്യ കീ ഹകീകത കോ ബഖൂബീ ജാനതാ ഹൈ. കോഈ സമ്പാദക യാ സര്വേക്ഷക ഉസേ ഭ്രമിത നഹീം കര സകതാ.
00

കവിതാ

രശ്മി പ്രഭാ കീ ദോ കവിതാഏം

ദുആഓം കേ ദീപ
ആംസുഓം കീ നദീ മേം

മൈംനേ അപനേ മന കോ, അപനീ ഭാവനാഓം കോ

പാല സംഗ ഉതാര ദിയാ ഹൈ.

ആംസുഓം കേ മധ്യ

ജാനേ കിതനീ അജനബീ ആംഖോം സേ

മുലാകാത ഹോ ജാതീ ഹൈ-

ഫിര ഉന ലമ്ഹോം കോ പഢതേ ഹുഏ

മേരീ ആംഖേം

ഉനകേ ജജ്ബാതോം കീ തിജോരീ ബന ജാതീ ഹൈം।

ജാനേ കിതനീ ചാഭിയാം

ഗുച്ഛേ മേം ഗൂംഥീ

മേരീ കമര മേം,മേരേ സാഥ ചലതീ ഹൈം

ഔര രാത ഹോതേ

മേരേ സിരഹാനേ,

മേരേ സപനോം കാ ഹിസ്സാ ബന ജാതീ ഹൈം,

ജഹാം മൈം ഹര ആംഖോം കേ നാമ

ദുആഓം കേ ദീപ ജലാതീ ഹൂം !

0

ഇല്തജാ
‘ഘര’ ഏക വിസ്തൃത ശബ്ദ ഹൈ,

ജഹാം രിശ്തോം കേ ബീജ പഡതേ ഹൈം !

’പ്യാര’ കേ ഢാഈ അക്ഷര കോ ജോഡനേ കാ സലീകാ

സിഖായാ ജാതാ ഹൈ,

വിനമ്ര മര്യാദാഓം കീ രേഖാഏം ഖീംചീ ജാതീ ഹൈം!

ഘര കേ പ്രവേശ-ദ്വാര പര ’വിംഡ ശാഇമ’ ക്യൂം ലഗാതേ ഹൈം?

നിഃസംദേഹ, ജലതരംഗ - സീ മീഠീ ധ്വനി സേ

സ്വാഗത ദ്വാര ഖോലനേ കേ ലിഏ।

’കഡവേ ബോല’ നാ ഘര കീ ശാന ഹോതേ ഹൈം,

നാ ഹീ കിസീ കീ ‘ജീത’ ബനതേ ഹൈം

കൈക്ടസ ലഗാ കര കിതനാ ലഹൂ ലുഹാന കരോഗേ ?

സോച പര നിയംത്രണ ന രഖ കര കിതനോം കാ അപമാന കരോഗേ?

ഫിര ഉനകീ സര്ദ ആംഖോ കോ ഈര്ഷ്യാ കാ നാമ ദോഗേ?

ആംസൂ കഭീ ഈര്ഷ്യാ കാ സബബ നഹീ ഹോതേ

ഉസേ സമഝാനാ ഭീ മുശ്കില ഹൈ അബ!

തുമ്ഹാരീ സാരീ സോച ജഹരീലീ ഹോ ചുകീ ഹൈ!

പര ദോഷ തുമ്ഹാരാ നഹീം-"ധൃതരാഷ്ട്ര" കാ ഹൈ ,

ജിസനേ ‘ദുര്യോധന’ ബനാനേ മേ കോഈ കസര നഹീ ഛോഡീ।

യഹാം, ഏക ‘ദുര്യോധന’ കാ ഹോനാ ഹീ കാഫീ ഥാ

ജോ ആജ തക ഹാവീ ഹൈ!

ഐസേ മേ, തുമസേ വക്ത കീ ഇല്തജാ ഹൈ

അബ കോഈ ‘ദുര്യോധന’ മത ബനാനാ

ഔര ആംഖോ കേ രഹതേ ഹുഏ

’ധൃതരാഷ്ടൃ’ കീ ഉപാധി മത പാനാ।
0

ജന്മ- ൧൩ ഫരവരീ, സീതാമഢീ (ബിഹാര)

ശൈക്ഷണിക യോഗ്യതാ - സ്നാതക ( ഇതിഹാസ പ്രതിഷ്ഠാ )

രുചി - കലമ ഔര ഭാവനാഓം കേ സാഥ രഹനാ

"കാദമ്ബിനീ" മേം ഔര കുഛ മഹത്ത്വപൂര്ണ അഖബാരോം മേം രചനായേം പ്രകാശിത

ബ്ല൉ഗ : മേരീ ഭാവനാഏം (www.lifeteacheseverything.blogspot.com)
ഈ-മേല : rasprabha@gmail.com

ലഘുകഥാഏം

ദോ ലഘുകഥാഏം/ ബലരാമ അഗ്രവാല

ഗുലമോഹര
മകാന കേ ബാഹര ല൉ന മേം സൂരജ കീ ഓര പീഠ കിഏ ബൈഠേ ജതന ബാബൂ ന ജാനേ ക്യാ-ക്യാ സോചതേ രഹതേ ഹൈ। മൈം ലഗഭഗ രോജാനാ ഹീ ദേഖതാ ഹൂം കി വഹ സവേരേ കുര്സീ കോ ലേ ആതേ ഹൈം। കംധോം പര ശാല ഡാലേ, ല൉ന കേ കിനാരേ പര ഖഡേ ദിന-ബ-ദിന ഝരതേ ഗുലമോഹര കീ ഓര മുംഹ കരകേ, ചുപചാപ കുര്സീ പര ബൈഠകര വഹ ധൂപ മേം സിംകനേ ലഗതേ ഹൈം। കഭീ ഭീ ഉനകേ ഹാഥോം മേം മൈംനേ കോഈ അഖബാര യാ പുസ്തക-പത്രികാ നഹീം ദേഖീ। ഇസ തരഹ നിഠല്ലേ ബൈഠേ വഹ കിതനാ വക്ത വഹാം ബിതാ ദേതേ ഹൈം, നഹീം മാലൂമ। ബഹരഹാല, മേരേ ദഫ്തര ജാനേ തക വഹ വഹീം ബൈഠേ ഹോതേ ഹൈം ഔര തേജ ധൂപ മേം ഭീ ഉഠകര അന്ദര ജാനേ കേ മൂഡ മേം നഹീം ഹോതേ।
“ലാലാജീ,” ഓഫിസ ജാനേ കേ സീഢിയാം ഉതരകര നീചേ ആയാ ഹുആ മൈം അപനേ മകാന-മാലിക സേ പൂഛതാ ഹൂം—“വഹ സാമനേ…”
“വഹ ജതന ബാബൂ ഹൈ, ഗുലാമീ…”
“സോ തോ മൈം ജാനതാ ഹൂം।” ലാലാജീ കീ തരഹ ഹീ മൈം ഭീ ഉനകാ വാക്യ ബീച മേം ഹീ ലപക ലേതാ ഹൂം—“മേരാ മതലബ ഥാ കി ജതന ബാബൂ രോജാനാ ഹീ…ഇസ തരഹ…ഗുലമോഹര കേ സാമനേ…?”
“വഹീ തോ ബതാ രഹാ ഹൂം ബാബൂജീ!” സീധീ-സാദീ ബാതചീത കേ ദൌരാന ഭീ ചാപലൂസ ഹംസീ ഹംസനാ ലാലാജീ കീ ആദത മേം ശാമില ഹൈ। സ്വാഭാനുസാര ഹീ ഖീസേം നിപോരതേ-സേ വഹ ബതാതേ ഹൈം—“ഗുലാമീ കേ ദിനോം മേം ജതന ബാബൂ നേ കിതനേ അഫസരാന കോ ഗോലിയോം-ബമോം സേ ഉഡാ ദിയാ ഹോഗാ, കോഈ ബതാ നഹീം സകതാ। കഹതേ ഹൈം കി ഗുലമോഹര കേ ഇസ പൌധേ കോ ജതന ബാബൂ കേ ഏക ബാഗീ ദോസ്ത നേ യഹ കഹകര യഹാം രോപാ ഥാ കി ഇസ പര ആജാദ ഹിന്ദുസ്താന കീ ഖുശഹാലിയാം ഫൂലേംഗീ। വക്ത കീ ബാത ബാബൂജീ, ഉസീ രാത അപനേ ചാര സാഥിയോം കേ സാഥ വഹ പുലിസ കേ ബീച ഘിര ഗയാ ഔര…”
“ഔര ശഹീദ ഹോ ഗയാ।” ലാലാജീ കേ വാക്യ കോ പൂരാ കരതേ ഹുഏ മൈം ബോലതാ ഹൂം।
“ഹാം ബാബൂജീ। ജതന ബാബൂ നേ തഭീ സേ ഇസ പൌധേ കോ അപനേ ബച്ചേ കീ തരഹ സീംച-സീംചകര വൃക്ഷ ബനായാ ഹൈ। ഖാദ, പാനീ…കഭീ കിസീ ചീജ കീ കമീ നഹീം ഹോനേ ദീ। ഖൂബ ഹരാ-ഭരാ രഹതാ ഹൈ യഹ; ലേകിന……”
“ലേകിന ക്യാ?”
“ഹിന്ദുസ്താന കോ ആജാദ ഹുഏ ഇതനേ ബരസ ബീത ഗഏ।” ചലതേ-ചലതേ ലാലാജീ രുക ജാതേ ഹൈം—“പതാ നഹീം ക്യാ ബാത ഹൈ കി ഇസ പര ഫൂല ഏക ഭീ നഹീം ഖിലാ…।”

ലഡാഈ

ദൂസരാ പൈഗ ചഢാകര മൈംനേ ജൈസേ-ഹീ ഗിലാസ കോ മേജ പര രഖാ—സാമനേ ബൈഠേ നൌജവാന പര മേരീ നജരേം ടിക ഗഈം। ഉസനേ ഭീ മേരേ സാഥ ഹീ അപനാ ഗിലാസ ഹോഠോം സേ ഹടായാ ഥാ। ബിനാ പൂഛേ മേരീ മേജ പര ആ ബൈഠനേ ഔര പീനാ ശുരൂ കര ദേനേ കീ ഉസകീ ഗുസ്താഖീ പര മുഝേ ഭരപൂര ഗുസ്സാ ആയാ ലേകിന…ബോതല ജബ ബീച മേം രഖീ ഹോ തോ കോഈ ഭീ ഛോടാ, ബഡാ യാ ഗുസ്താഖ നഹീം ഹോതാ—അപനേ ഏക ഹമപ്യാലാ അജീജ കീ യഹ ബാത മുഝേ യാദ ഹോ ആഈ। ഇസ ബീച മൈംനേ ജബ ഭീ നജര ഉഠാഈ, ഉസേ അപനീ ഓര ഘൂരതേ പായാ।
“അഗര മൈം തുമസേ ഇസ കദര ബേഹിസാബ പീനേ കീ വജഹ പൂഛൂം തോ തുമ ബുരാ നഹീം മാനോഗേ ദോസ്ത!” മൈം ഉസസേ ബോലാ।
“ഗരീബീ…മംഹഗാഈ…ചാഹതേ ഹുഏ ഭീ ഭ്രഷ്ട ഔര ബേപരവാഹ സിസ്ടമ കോ ന ബദല പാനേ കാ നപുംസക-ആക്രോശ—കോഈ ഭീ ആമ-വജഹ സമഝ ലോ।” വഹ ലാപരവാഹ അംദാജ മേം ബോലാ,“തുമ സുനാഓ।”
“മൈം!” മൈം ഹിചകാ। ഇസ ബീച ദോ ‘നീട’ ഗടക ചുകാ വഹ ഭയാവഹ-സാ ഹോ ഉഠാ ഥാ। ആംഖേം ബാഹര കീ ഓര ഉബല ആയീ ഥീം ഔര ഉനകാ ബാരീക-സേ-ബാരീക രേശാ ഭീ ഇസ കദര സുര്ഖ ഹോ ഉഠാ ഥാ കി ഏക-ഏക കോ ആസാനീ സേ ഗിനാ ജാ സകേ। മുഝേ ലഗാ കി കുഛ ഹീ ക്ഷണോം മേം ബേഹോശ ഹോകര വഹ മുംഹ കേ ബല ഇസ ടേബല പര ബിഛ ജാഏഗാ।
“ഹൈ കുഛ ബതാനേ കാ മൂഡ?” വഹ ഫിര ബോലാ। അചാനക കഡവീ ഡകാര കാ കോഈ ഹിസ്സാ ഉസകേ ദിമാഗ സേ ജാ ടകരായാ ശായദ। ഉസകാ സിര പൂരീ തരഹ ഝനഝനാ ഉഠാ। ഹാഥ ഖഡാ കരകേ ഉസനേ സുരൂര കേ ഉസ ദൌര കേ ഗുജര ജാനേ തക മുഝേ ചുപ ബൈഠനേ കാ ഇശാരാ കിയാ ഔര സിര ഥാമകര, ആംഖേം ബംദ കിഏ ബൈഠാ രഹാ। നശാ ഉസ പര ഹാവീ ഹോനേ കീ കോശിശ മേം ഥാ ഔര വഹ നശേ പര; ലേകിന ഗജബ കീ ‘കൈപിസിടീ’ ഥീ ബംദേ മേം। സുരൂര കേ ഇസ ഝടകേ കോ ബര്ദാശ്ത കരകേ കുഛ ഹീ ദേര മേം വഹ സീധാ ബൈഠ ഗയാ। കോഈ ഭീ ബഹാദുര സിപാഹീ പ്രതിപക്ഷീ കേ ആഗേ ആസാനീ സേ ഘുടനേ നഹീം ടേകതാ।
“മൈം…ഏക ഹാദസാ തുമ്ഹേം സുനാഊംഗാ…।” സീധേ ബൈഠകര ഉസനേ സവാലിയാ നിഗാഹ മുഝ പര ഡാലീ തോ മൈംനേ ബോലനാ ശുരൂ കിയാ,“ലേകിന… ഉസകാ താഅല്ലുക മേരേ പീനേ സേ നഹീം ഹൈ…ഹമ തീന ഭാഈ ഹൈം…തീനോം ശാദീശുദാ, ബാല-ബച്ചോം വാലേ…മാം കഈ സാല പഹലേ ഗുജര ഗഈ ഥീ…ഔര ബാപ ബുഢാപേ ഔര…കമജോരീ കീ വജഹ സേ…ഖാട മേം പഡാ ഹൈ…കൌഡീ-കൌഡീ കരകേ പുശ്തൈനീ ജായദാദ കോ…ഉസനേ…പചാസ-സാഠ ലാഖ കീ ഹൈസിയത തക ബഢായാ ഹൈ ലേകിന…തീനോം മേം-സേ കോഈ ഭീ ഭാഈ ഉസ ജായദാദ കാ…അപനീ മര്ജീ കേ മുതാബിക…ഇസ്തേമാല നഹീം കര സകതാ…।”
“ക്യോം?” മൈംനേ മഹസൂസ കിയാ കി വഹ പുന: നശേ സേ ലഡ രഹാ ഹൈ। ആംഖേം കുഛ ഔര ഉബല ആയീ ഥീം ഔര രേശേ സുര്ഖ-ധാരിയോം മേം തബ്ദീല ഹോ ഗഏ ഥേ।
“ബുഡ്ഢാ സോചതാ ഹൈ കി…ഹമ…തീനോം-കേ-തീനോം ഭാഈ…ബേവകൂഫ ഔര അയ്യാശ ഹൈം…ശരാബ ഔര ജുഏ മേം…ജായാ കര ദേംഗേ ജായദാദ കോ…।” മൈം കുഛ കഡുവാഹട കേ സാഥ ബോലാ, “പൈസാ കമാനാ…ബചാനാ…ഔര ബഢാനാ…പുരഖേ ഭീ യഹീ കരതേ രഹേ…ന ഖുദ ഖായാ…ന ബച്ചോം കോ ഖാനേ-പഹനനേ ദിയാ…ബാകീ ദോനോം ഭാഈ തോ സന്തോഷീ നികലേ…ലാത മാരകര ചലേ ഗഏ സ്സാലീ പ്ര൉പര്ടീ കോ…ലേകിന മൈം…മൈം ഇസ ഹരാമജാദേ കേ മരനേ കാ ഇന്തജാര കര രഹാ ഹൂം…”
“തൂ…ഽ…” മേരീ കുടിലതാ പര വഹ ഏകദമ ആപേ-സേ ബാഹര ഹോ ഉഠാ, “ബാപ കോ ഗാലിയാം ബകതാ ഹൈ കുത്തേ!…ലാനത ഹൈ…ലാനത ഹൈ തുഝ ജൈസീ നികമ്മീ ഔലാദ പര…।”
ക്രോധപൂര്വക വഹ മേരേ ഗിരേബാന പര ഝപട പഡാ। മൈം ഭീ ഭലാ ക്യോം ചുപ ബൈഠതാ। ഫുര്തീ കേ സാഥ നീചേ ഗിരാകര മൈം ഉസകീ ഛാതീ പര ചഢ ബൈഠാ ഔര ഏക-ദോ-തീന…തഡാതഡ ന ജാനേ കിതനേ ഘൂംസേ മൈംനേ ഉസകീ ഥൂഥഡീ പര ബജാ ഡാലേ। ഇസ മാരധാഡ മേം മേജ പര രഖീ ബോതലേം, ഗിലാസ, പ്ലേട നീചേ ഗിരകര സബ ടൂട-ഫൂട ഗഏ। നശേ കോ ന ഝേല പാനേ കേ കാരണ ആഖിരകാര മൈം ബേഹോശ ഹോ ഗിര പഡാ।
ഹോശ ആയാ തോ അപനേ-ആപ കോ മൈംനേ ബിസ്തര പര പഡാ പായാ। ഹാഥോം പര പട്ടിയാം ബംധീ ഹുഈ ഥീം। മാഥേ പര രുഈ കേ ഫാഹേ-സാ ധൂപ കാ ഏക ടുകഡാ ആ ടികാ ഥാ।
“കൈസേ ഹോ?” ആംഖേം ഖോലീം തോ സിരഹാനേ ബൈഠകര മേരേ ബാലോം മേം അപനീ ഉംഗലിയാം ഘുമാ രഹീ പത്നീ നേ പൂഛാ।
“യേ പട്ടിയാം…?” ദോനോം ഹാഥോം കോ ഊപര ഉഠാകര ഉസേ ദിഖാതേ ഹുഏ മൈംനേ പൂഛാ।
“ഇസീലിഏ പീനേ സേ രോകതീ ഹൂം മൈം।” വഹ ബോലീ, “ഡ്രേസിംഗ-ടേബല ഔര ഉസകാ മിരര തോഡ ഡാലാ, സോ കോഈ ബാത നഹീം; ലേകിന ഗാലിയോം കാ യഹ ഹാല കി ബച്ചോം കോ ബാഹര ഭഗാ ദേനാ പഡാ…രാത കോ ഹീ പട്ടീ ന ഹോതീ തോ സുബഹ തക കിതനാ ഖൂന ബഹ ജാതാ…പതാ ഹൈ?”
മുഝേ രാത കാ മംജര യാദ ഹോ ആയാ। ആംഖേം അഭീ തക ബോഝില ഥീം।
“വ൉ശ-ബേസിന പര ലേ-ചലകര മേരാ മുംഹ ഔര ആംഖേം സാഫ കര ദോ…।” മൈം പത്നീ സേ ബോലാ ഔര ബിസ്തര സേ ഉഠ ബൈഠാ।
൦൦

ജന്മ: 26 നവമ്ബര, 1952 കോ ഉത്തര പ്രദേശ(ഭാരത) കേ ജിലാ ബുലന്ദശഹര മേം।

ശിക്ഷാ : ഏമ ഏ (ഹിന്ദീ), അനുവാദ മേം സ്നാതകോത്തര ഡിപ്ലോമാ।
പുസ്തകേം : സരസോം കേ ഫൂല(1994), ദൂസരാ ഭീമ(1997), ജുബൈദാ(2004), ചന്നാ ചരനദാസ(2004), സംസ്കൃത നാട്യ:ചിന്തന പരമ്പരാ ഔര സമാജ (അപ്രകാശിത), സമകാലീന ഹിന്ദീ ലഘുകഥാ കാ മനോവിശ്ലേഷണാത്മക അധ്യയന (അപ്രകാശിത)।
സമ്പാദന വ അന്യ : മലയാലമ കീ ചര്ചിത ലഘുകഥാഏം(1997) കേ അതിരിക്ത പ്രേമചംദ, ജയശംകര പ്രസാദ, രവീന്ദ്രനാഥ ടൈഗോര, ബാലശൌരി രേഡ്ഡീ ആദി വരിഷ്ഠ കഥാകാരോം കീ കഹാനിയോം കേ ലഗഭഗ 15 കഹാനീ-സംകലനോം ഏവം ‘വര്തമാന ജനഗാഥാ’ സഹിത കുഛേക പത്രികാഓം കാ സംപാദന/അതിഥി സംപാദന। ‘അണ്ഡമാന വ നികോബാര കീ ലോകകഥാഏം’ കാ അംഗ്രേജീ സേ അനുവാദ വ പുനര്ലേഖന(2000)। 1997 സേ ഹിന്ദീ സാഹിത്യ കലാ പരിഷദ, പോര്ട ബ്ലേയര(അണ്ഡമാന-നികോബാര ദ്വീപ-സമൂഹ) കീ പത്രികാ ‘ദ്വീപ ലഹരീ’ കേ സംപാദന മേം സഹയോഗ। കുഛേക കഹാനിയോം കാ അംഗ്രേജീ സേ ഹിന്ദീ മേം അനുവാദ। അനേക വര്ഷോം തക ഹിന്ദീ-രംഗമംച സേ ജുഡാവ। ഹിന്ദീ ഫീചര ഫില്മ ‘പോസ്ടര’(1983) വ ‘കോഖ’(1992) കേ സംവാദ-ലേഖന മേം സഹയോഗ। ഹിന്ദീ ബ്ല൉ഗ ജനഗാഥാ(Link:http://www.jangatha.blogspot.com), കഥായാത്രാ(Link: http://kathayatra.blogspot.com) ഏവം ലഘുകഥാ-വാര്താ(Link: http://wwwlaghukatha-varta.blogspot.com) കാ സംപാദന/സംചാലന।
സമ്പ്രതി : അധ്യയന ഔര ലേഖന।
സംപര്ക : ഏമ-70, നവീന ശാഹദരാ, ദില്ലീ-110032 (ഭാരത)
ദൂരഭാഷ : 011-22323249 മോ0 : 09968094431
ഈ-മേല : 2611ableram@gmail.com

പംജാബീ കഹാനീ

ബൂംദ ബൂംദ കഹാനീ
ജതിംദര സിംഹ ഹാംസ

അനുവാദ: സുഭാഷ നീരവ

''...ഭാഈ സാഹബ, യഹ ന സമഝനാ, മൈം ദാരൂ കേ ഘൂംട പര മര ജാനേ വാലാ ടുച്ചാ ബംദാ ഹൂം। മൈം തോ പൂരാ ജട്ട ഹൂം। ഇസ ഢാബേ പര മേരീ ഹീ ദാരൂ ചലതീ ഹൈ। ദാരൂ മൈം ഫന്നേ ബനാതാ ഹൂം। ആഗ ഐസീ ലഗതീ ഹൈ ജൈസേ പട്രോല കോ ലഗതീ ഹൈ। പംജാബീ ഭാഇയോം കേ ലിഏ തോ മൈം ലംഗര ലഗായേ രഖതാ ഹൂം। യഹാം ആജ ഭീ മേരീ ഹീ ദാരൂ ചലനീ ഥീ, പര അബ ഥോഡേ ദിനോം സേ ബാജീ ഉലടീ പഡീ ഹുഈ ഹൈ। സാരീ ദുനിയാ മുംഹ ഫേര ഗയീ। ബസ ജീ, അബ തോ രസ്സിയോം കേ സാംപ ബന രഹേ ഹൈം। മഹിഗല ഗംജ വാലേ ഥാനേ കാ ദരോഗാ, ജബ മൈം ഹാഥ ഝാഡതാ ഥാ തോ കുത്തേ കീ തരഹ പൂംഛ ഹിലാതാ ഥാ। അബ വോ രസ്സീ ഭീ സാംപ ബനീ ബൈഠീ ഹൈ। സാബ, യേ യൂ.പീ. ബഡീ കസൂതീ(ടേഢീ ചീജ) ഹൈ।''
''വോ പരേ ബൈഠാ ജോ ഡരൈവര ദാരൂ പീ രഹാ ഹൈ, മൈം ഉസകേ പാസ ചലാ ഗയാ കി ഭഈ ദേസ സേ ആയാ ഹൈ। ദേസ കാ ഹാലചാല പൂഛ ലൂം। വഹ മുഝേ ഉല്ടാ പഡ ഗയാ, ബോലാ- ജാ ഓഏ ടുച്ചേ, ദാരൂ ദേഖകര രാല ടപകാനേ ലഗാ।''
''പകഡ ലേനാ ഥാ ഗിരേബാന സേ।''
''നാ ജീ, ഹമ നഹീം ഗുസ്സാ കരതേ। ജോ മന്ദാ ബോലേഗാ, ഖുദ ഉസകാ മുംഹ ഗന്ദാ ഹോഗാ।... ഭാഈ സാഹബ, മൈം കോഈ മലംഗ നഹീം, നാ ഹീ ദാരൂ കീ ബൂംദ പര മര ജാനേ വാലാ ഭഡഭൂജാ। മൈംനേ തോ ദസ ഹജാര രുപയാ യൂം ഹീ ഫൂംക ദിയാ ഏക ജനാനീ പര। രഹീ വോ മേരേ പാസ ദസേക രാതേം। വൈസേ, മൈം ഭീ ദുനിയാ കോ കഹനേ ലായക ഹോ ഗയാ കി മേരേ ഭീ ജനാനീ ഥീ।''
''ഫിര തോ ഏക ഹജാര രുപയേ മേം ഏക രാത പഡ ഗയീ।''
''ആപകീ ബാത ഠീക ഹൈ, ഹജാര രുപയേ മേം രാത പഡ ഗയീ। വൈസേ ഹജാര മേം ഭീ കഹാം പഡീ, ജബ ആപകോ അസലീ ബാത കാ പതാ ലഗേഗാ, ആപ കഹോഗേ- സുഖിയാ, തൂ തോ ബിലകുല ഹീ ലുട ഗയാ। പഹലേ യേ ബതാഓ, ജോ ബംദാ ഹജാര രുപയാ ഏക രാത കാ ഫൂംക സകതാ ഹൈ, വഹ ടുച്ചാ ബംദാ ഹോ സകതാ ഹൈ ?''
''ന, ബിലകുല നഹീം।''
''വോ ഢാബേ കീ ദീവാര പര ദേഖതേ ഹോ, ഫില്മോം മേം കാമ കരനേ വാലീ ഔരത കീ ഫോടോ। വോ തോ ജീ മേരീ ഔരത കേ സാമനേ കുഛ ഭീ നഹീം। ഭാഈ സാബ, ഹമ ഝൂഠ നഹീം ബോലതേ, ഗാംജാ ഭീ പിയാ ഹൈ, ദാരൂ ആപനേ ഖുദ പിലായീ ഹൈ, ഫിര ഭീ ബിലകുല സൂഫീ ഹൂം। പര മേരീ ഔരത ഇതനീ സുന്ദര ഥീ കി ഉസേ ദേഖകര ഹീ നശാ ഹോ ജാതാ ഥാ।''
''അച്ഛാ !''
''ജിസ പര മൈംനേ ദസ ഹജാര രുപയാ ഫൂംകാ, വോ മേരീ ഹീ ഔരത ഥീ। ബേഡാ ഗര്ക ഹോ ഗയാ ലോഗോം കീ പത്ഥര-പാഡ നജരോം കാ ഔര സാഥ മേം ബീബീ(മാം) കാ। തുമനേ വോ ബാത സുനീ ഹൈ, സാംപിന അപനേ ബച്ചേ ഖുദ ഹീ ഖാ ജാതീ ഹൈ। മൈംനേ തോ ജീ ഖാതേ ഹുഏ ദേഖീ ഹൈ।''
''ഓഏ കാകാ പാനീ ലാനാ।''
''നാ ജീ നാ, ആപ മുംഡൂ കോ ഹാംക ന മാരോ। പാനീ മൈം ലേകര ആതാ ഹൂം, ബര്ഫ ഡലവാ കര। ആപ ഹോ ഹമാരേ മേഹമാന, മുഝേ കരനീ ഹൈ ആപകീ സേവാ। ഔര ക്യാ ഇന ഭഇയോം നേ സേവാ കരനീ ഹൈ ?''
''...യേ ലോ സലാദ, ഔര യേ ബര്ഫ വാലാ പാനീ। ഇസ ഢാബേ വാലേ തോ ഹമകോ ബാപ കീ തരഹ മാനതേ ഹൈം। ജബ കോഈ പംജാബീ മിലതാ ഹൈ തോ മുഝേ ചാവ ചഢ ജാതാ ഹൈ, ജൈസേ കിസീ രിശ്തേദാര സേ മിലനേ പര ചഢതാ ഹൈ।''
''ഫിര തേരാ ദസ ഹജാര രുപയാ കുഏം മേം ഹീ ഗയാ ?''
''വഹീ ബാത ബതാനേ ലഗാ ഹൂം ജീ... ഐസേ നഹീം ആപകീ സമഝ മേം ആനേ വാലീ, ശുരൂ സേ ബതാതാ ഹൂം।''
''ഡാല ലേ ഫിര ബൂംദ-ബൂംദ, ജ്യാദാ ന ഡാലനാ। ഇസകാ കൌന-സാ കോഈ ലാലച ഹൈ।''
''നാമ ഹൈ ഭാഈ സാഹബ മേരാ- സുക്ഖാ। സുക്ഖാ യാനീ ഭാംഗ। ദുനിയാ മേം ഹര തരഫ മില ജാതാ ഹൈ സുക്ഖാ, ചാഹേ യൂ.പീ. ചാഹേ പംജാബ। ആപ കൌന-സാ അനജാന ഹോ, ട്രകോം കേ മാലിക ഹോ, ദുനിയാ ഘൂമ രഖീ ഹൈ ആപനേ...। സുക്ഖേ സേ ജോ സുഖ മിലതാ ഹൈ, ദൂസരീ കിസീ ചീജ സേ നഹീം മിലതാ। ഇസകേ പത്തോം കോ ഹാഥ സേ മലോ, ബത്തിയാം ഉതാരോ, ബന ജാതാ ഹൈ ബഢിയാ ഗാംജാ। ഗാംജാ ബഡാ രാജാ നശാ ഹൈ। ദരഖ്ത കേ പത്തോം കീ ചിലമ ബനാഓ। ബീഡീ കേ തമ്ബാകൂ മേം ഗാംജാ മിലാകര സുട്ടാ മാരോ। സ്വര്ഗ ദിഖതാ ഹൈ, സ്വര്ഗ ! ജബ ഇംദിരാ കാ കത്ല ഹുആ, തബ ജട്ട ഔര ഝാലേ (പംജാബിയോം കേ ഘര) കേ പാസ പചാസ ബൂടേ സുക്ഖേ കേ ഖഡേ ഥേ। ദേഹാതീ, പംജാബിയോം കേ ഘര ലൂടനേ ലഗേ। ഹമ അപനീ ജാനേം ബചാ കര ഭാഗ ഖഡേ ഹുഏ। ഔര തോ ജോ ഉന്ഹോംനേ ലൂടനാ ഥാ, ലൂടാ, മേരേ സാലേ മേരാ സുക്ഖാ ഭീ കാടകര ലേ ഗഏ। ഭാഈ സാഹബ, യേ യൂ.പീ. ബഡീ കസൂതീ ഹൈ। ഇംദിരാ കോ മാരാ കിസീ നേ, സുക്ഖാ മേരാ കാടകര ലേ ഗഏ।... വൈസേ ക്യോം മാരനീ ഥീ ഔരത, കിസീ കാ ഘര ഹീ ബസാതീ।''
''വോ തോ ബഹുത ബഡീ ഔരത ഥീ।''
''അച്ഛാ ജീ, ഫിര ഭീ കിസീ കാ ബസതാ ഘര ക്യോം ഉജാഡനാ ഥാ।''
''... യേ ജോ ലോഗ ഔരതോം കോ മാരതേ ഹൈം, യേ ലേനേ-ദേനേ കേ പീഛേ, മുഝേ തോ ജഹര ലഗതേ ഹൈം। അഗര മൈം ദുനിയാ കാ രാജാ ഹോഊം, ഔരത മാരനേ വാലോം കോ ഖുരചനേ ഗരമ കര-കര കേ ലഗാഊം ഹാഥോം പര। പൂഛൂം, ഭാഈ സാലോ, ഇന്ഹീം ഹാഥോം സേ ഹീ മാരാ ? ഫിര ദൂസരേ തസീഹേ (യംത്രണാഏം) ദേ-ദേകര ഖത്മ കര ദൂം। ഭാഈ സാഹബ, മൈംനേ തോ ഔരത പര ഏക ബാര ഹാഥ ഉഠായാ ഥാ। ഉസീ പാപ കാ മാരാ ഹുആ ഹൂം। ആജ തക ഔരത നസീബ നഹീം ഹുഈ।''
''അഭീ തോ കഹതാ ഥാ, മൈംനേ അപനീ ഔരത പര ദസ ഹജാര ഫൂംകാ ഹൈ।''
''വഹ ഭീ ബതാതാ ഹൂം ഭാഈ സാഹബ, പഹലേ പാപ വാലീ ബാത തോ സുന ലോ।''
''ബചപന മേം മൈംനേ ബഡാ രാജ ഭോഗാ। സാരേ പരിവാര കാ ലാഡലാ ഥാ। തീന-ചാര ജമാതേം പഢാ। പഢാ ഭീ ക്യാ ഥാ, ബസ യോം ഹീ സ്കൂല ഫേരാ ലഗാനേ ചലാ ജാതാ ഝോലാ ഉഠാകര। കഭീ കിസീ സേ തഖ്തീ ലിഖാ ലേതാ, കഭീ കിസീ സേ। ആതാ മുഝേ കുഛ ഭീ നഹീം ഥാ। ഏക ദിന മാസ്ടര നേ ഹമാരേ ഗാംവ വാലേ ജാഗര കീ ലഡകീ കോ കഛുഏ ഔര ഖരഗോശ കീ കഹാനീ പഢനേ പര ലഗാ ദിയാ। ഖുദ കമരേ മേം ജാകര, കുര്സിയാം ജോഡ കര, പംഖാ ചലാ കര ആരാമ സേ സോ ഗയാ। ജാഗര കീ ലഡകീ കഹാനീ പഢകര കഹനേ ലഗീ, ഇസ കഹാനീ കാ യഹ സാര നികലതാ ഹൈ -കുഛഏ നേ നാരാ മാരാ കി ജിസനേ അംഹകാര കിയാ, വഹീ മാരാ ഗയാ। മുഝേ ബഡാ ഗുസ്സാ ആയാ। നാരാ ഹമാരേ ബാപൂ കാ നാമ ഹൈ ജീ। മൈംനേ ഉസേ കഹാ, കഛുഏ നേ നാരാ-നൂരാ കുഛ നഹീം മാരാ। കഛുഏ നേ ജാഗര മാരാ। മൈംനേ തഖ്തീ മാരകര ഉസകാ സിര ഫാഡ ദിയാ। മേരീ സ്കൂല സേ ഛുട്ടീ ഹോ ഗയീ। ഇസീ ശ്രാപ നേ മുഝേ മാര ലിയാ।''
''പംജാബ മേം കൌന-സാ ഗാംവ ഹൈ തേരാ ?''
''ഗാംവ ഭീ ബതാതാ ഹൂം ഭാഈ സാഹബ, ഡാല ലോ ബൂംദ-ബൂംദ। കിസീ മഹാപുരുഷ നേ കഹാ ഹൈ- ജബ തക ജീ, ജീ ഭരകര പീ। ജബ ഉഡ ഗയാ ജീ, ഫിര കൌന കഹേഗാ പീ।''
''പീഛാ ഹമാരാ ഹൈ ഖാനപുര കാ, ലുധിയാനേ കേ പാസ। പരിവാര ബഡാ തഗഡാ ഥാ। ചാചാ-താഊ അഭീ ഭീ ഉധര ഹീ ഹൈം। ഘര അഭീ പംജാബ മേം ഹൈം, വഹ ഹമനേ ബേചാ നഹീം। പരിവാര ഇകട്ഠാ ഥാ, ട്രൈക്ടര ഥാ ഹമാരേ പാസ। മൈംനേ കഭീ കാമ കോ ഹാഥ ലഗാകര നഹീം ദേഖാ ഥാ। അലഗ ഹോനേ കോ ബാപൂ നേ ഹീ പഹല കീ ഥീ। അപനേ ഭാഇയോം സേ ബോലാ- തുമ ലോഗ ചോരീ-ചോരീ പൈസാ ഇകട്ഠാ കിയേ ജാതേ ഹോ, മേരേ ബച്ചോം കാ കുഛ ബനതാ നഹീം। ബംടവാരാ ഹോനേ പര തീന കില്ലേ ജമീന ഹാഥ ആയീ, ദോ കമരോ കാ ഘര। മുരബ്ബാ ജോതനേ വാലോം കോ തീന കില്ലേ യോം ലഗേ മാനോ കിസീ കോ മഹലോം മേം സേ നികാലകര മോടര (ടയൂബവൈല) വാലേ കമരേ മേം ബന്ദ കര ദേം। ഹമ ദോനോം ഭാഈ ബ്യാഹനേ വാലേ, കോഈ ദേഖനേ നഹീം ആതാ ഥാ। അഗര ആതാ തോ ഘര തക ന പഹുംച പാതാ। ലോഗ ഭാജീ മാര ദേതേ കി ജമീന കമ ഹൈ, ലഡകേ അനപഢ ഹൈം। അപനേ ലോഗ ഭീ സാലേ ഉലടേ ഹൈം। ലഡകീ വഹാം ദേംഗേ ജോ ലേന-ദേന കേ കാരണ തംഗ കരേ, ജോ മേരേ ജൈസാ ഔരത കേ പൈര ധോ-ധോ കര പീനേ കോ ഫിരേ, വഹാം നഹീം ദേതേ। ബാപൂ ബൈലോം സേ ഖേതീ കരതാ തോ ലോഗ ഹംസീ ഉഡാതേ। ഉസകേ ഭാഈ താനേ മാര-മാര കര ജീനേ ന ദേതേ, കഹതേ, ''അലഗ ഹോകര ശാഹ ബന ഗയാ।'' ബാപൂ കഹതാ, ''ശാഹ ബനകര ദിഖാഊംഗാ।'' ഹമനേ ഗാംവ കീ ജമീന ബേച കര യഹാം ലേ ലീ യൂ.പീ. മേം। യേ മഹിഗല ഗംജ സേ തീനേക മീല ദൂര, ഔരംഗാബാദ വാലീ സഡക പര। ജൈസാ കി കഹാ കരതേ ഹൈം- ചാഹേ സിരഹാനേ പഡ ജാ, ചാഹേ പൈതാനേ, ബീച മേം ഹീ ആഏംഗേ। ജോ ഫസല പംജാബ മേം തീന കില്ലോം മേം നികലതീ ഥീ, യഹാം സാത കില്ലോം മേം നികലതീ ഹൈ। ഫിര ഇംദിരാ മരീ തോ ദേഹാതീ ഹമാരേ ബര്തന-ഔജാര ലൂട കര ലേ ഗയേ। തഭീ തോ മൈം കഹതാ ഹൂം- യേ യൂ.പീ. ബഡീ കസൂതീ ഹൈ।''
''പംജാബ ഭീ ബഹുത ഖരാബ ഹൈ।''
''ഹാം, ജീ ഹൈ പംജാബ ഭീ ഖരാബ, പര യഹാം അഗര ഗാംജാ, തമ്ബാകൂ ഔര ദാരൂ ന ഹോ തോ ബംദാ ശാമ കോ മര ജാഏ। യേ ഡാല ലോ ദോ-ദോ ബൂംദ। സാലാ ഹലക-സാ സൂഖ ഗയാ। ഭാഈ സാബ, കഹതേ ഹൈം- രാമ കേ വക്ത ദൂധ ഥാ, കൃഷ്ണ കേ വക്ത ഘീ। ആജകല തോ ദാരൂ ഹൈ, ജീ ഭരകേ പീ। വൈസേ ഭാഈ സാബ, ദാരൂ തോ രാമ കേ സമയ ഭീ ഹോതീ ഹോഗീ, നഹീം തോ ചൌദഹ സാല ജംഗലോം മേം ബനവാസ കാടനാ കൌന-സാ ആസാന ഹൈ। പര ഏക ബാത ഹൈ, ഔരത ഉസകീ സാഥ ഥീ। ഔരത സാഥ ഹോ തോ ആദമീ നരകോം മേം ഭീ രഹ സകതാ ഹൈ। യേ യൂ.പീ. ഭീ സാലീ ബനവാസ ഹൈ നിരാ।''
''...ഭാഈ സാബ, മുഝേ സബ പതാ ഹൈ, കൈസേ രാത-രാത ഭര ജാഗ കര പൈസാ ബനാതേ ഹോ। മേരാ ഛോടാ ഭാഈ ഭീ ട്രക ചലാതാ ഹൈ। ഔരത ഉസേ ഭീ നഹീം നസീബ ഹുഈ, പര വഹ പട്ഠൂ സീതാപുര ബാജാര മേം ചക്കര ലഗാ ആതാ ഹൈ। ഏക-ദോ ബാര മുഝേ ഭീ ലേകര ഗയാ। മൈംനേ ഉസസേ കഹാ- ഛോടേ ഭാഈ, മൈം തേരാ കര്ജാ കൈസേ ഉതാരുംഗാ, യഹ തോ സ്വര്ഗ മേം ലേ ആയാ തൂ। ആപ യകീന നഹീം കരോഗേ, യഹാം ഹമ ഔരതോം കോ തരസതേ ഹൈം, വഹാം ഔരതേം ഹാംകേം മാരതീ ഹൈം।... പര ആപ കൌന-സാ ഭൂലേ ഹോ। ദുനിയാ ഘൂമീ ഹൈ।''
''ദുനിയാ ഘൂമനേ കോ ഹമ ക്യാ ഐസീ-വൈസീ ജഗഹ ഫിരതേ ഹൈം ?''
''ആപ തോ ജീ യൂം ഹീ ഗുസ്സാ കര ഗയേ, മൈം യേ കഹാം കഹതാ ഹൂം കി ആപ ഖരാബ ജഗഹ ജാതേ ഹോ। ഔര വഹ തോ ഖരാബ ജഗഹ ഹോ ഹീ നഹീം സകതീ। ഖരാബ ജഗഹ തോ ഹമാരാ ഘര ഹൈ, ജഹാം ഔരത കോ തരസതേ ഹൈം। ഹമ തോ ദൂസരേ ഹീ രാസ്തേ പഡ ഗയേ। അഭീ തോ ബോതല ഭീ പൂരീ നഹീം ഹുഈ। ഇസ ദുനിയാ സേ കുഛ ലേകര നഹീം ജാനാ। യഹീം ഹൈ ജോ ഖാ-പീ ജാനാ ഹൈ। പിഛലേ ദിനോം ഹമാരീ ബുഢിയാ ജാനേ വാലീ ഥീ। ബഹുത ഹീ ബീമാര ഹോ ഗയീ। കഭീ തോ യൂം ലഗേ ഭഈ അബ നഹീം ബചേഗീ। മൈംനേ കഹാ- ബീബീ, ആജ ജോ തേരീ ബഹൂ ഹോതീ തോ സേവാ കരതീ... അബ മര ഹഡ്ഡിയാം രഗഡ-രഗഡ കര। ഏക തോ ബൈഠേ ബഡീ ഖരാബ ജഗഹ ഹൈം। കോഈ നാതേ-രിശ്തേദാര നഹീം। കോസ-കോസ തക കോഈ ഘര നഹീം। യഹാം തോ ഭാഈ സാബ, അഗര ഔരത കോ ദേഖനേ കോ ദില കരേ തോ മഹിഗലഗംജ ആനാ പഡതാ ഹൈ। സബബ സേ പംജാബ മേം പതാ ലഗ ഗയാ। ചാചാ-ചാചീ ഖബര ലേനേ ആ ഗയേ। വൈസേ ഖബര ഭീ കൈസീ ലേനേ ആയേ ഥേ, ഹമാരേ ഖാനപുര വാലേ ഘര കീ ചാബീ ലേനേ ആയേ ഥേ കി ഹമ ഇസ്തേമാല കരേംഗേ। ചാചീ ബഡേ-ബഡേ ഗപോഡേ മാരതീ രഹീ, കഹതീ- ഭൈണ ജീ, തൂ തോ ബിലകുല ഹീ ബീത ഗയീ। പംജാബ ചല, വഹാം തേരാ ഇലാജ കരവായേംഗേ। യഹാം ഡാക്ടര നഹീം അച്ഛേ, ബീഡിയാം പീനേ വാലേ। സാഥ ഹീ, ആംഖോം കാ ഇലാജ കരവാ। അഗര ആംഖോം സേ രഹ ഗയീ തോ കോഈ നഹീം പൂഛേഗാ। ബംദാ തഭീ തക ജിംദാ രഹേ ജബ തക അപനീ ക്രിയാ ആപ കര സകേ। പരമാത്മാ കിസീ കേ ആസരേ തോ ഡാലേ നാ।''
ചാചാ ബോലാ- ആംഖോം കാ ഇലാജ ജരൂര കരവാ। ഖര്ചാ മൈം കരുംഗാ। ആംഖോം കീ കീമത അംധാ ആദമീ ഹീ ജാന സകതാ ഹൈ। ഖന്നാ ശഹര മേം ബസ-അഡ്ഡേ പര ഏക ബംദാ യഹ കഹകര ഭീഖ മാംഗാ കരതാ ഹൈ- ആംഖോം വാലോ, ആംഖേം ബഡീ നിയാമത ചീജ ഹൈം।''
''മൈംനേ മന മേം കഹാ -യേ സബ ബാതേം ഹീ ഹൈം। കിസനേ ഇസകാ ഇലാജ കരവാനാ ഹൈ। തുമ ചാബീ ലേനേ ആഏ ഹോ, ചാബീ ലേകര രാസ്താ പകഡ ലോഗേ। യൂം ഹീ മീഠാ ബോല കര ഠഗനേ വാലേ...।''
''ഏക രാത മൈം അംധേരാ ഹോനേ കേ ബാദ മഹിഗലഗംജ സേ ഘര ലൌടാ। ഇസീ ഢാബേ പര ദാരൂ ബേച കര ഗയാ ഥാ। ഏക കമരേ മേം ബീമാര ബീവീ കേ പാസ ബാപൂ പഡാ ഥാ। ദൂസരേ കമരേ മേം ചാചാ-ചാചീ। മൈം ബാഹര പഡീ ചാരപാഈ പര പഡ ഗയാ। ദാരൂ ഔര ഗാംജേ കേ നശേ മേം ഡൂബാ, പര മുഝേ നീംദ ന ആവേ। മന മേം ആതാ രഹാ, സുക്ഖേ അഗര ആജ തേരീ ബീവീ ഹോതീ, തൂ ഭീ കഹീം ഉസേ ലിഏ പഡാ ഹോതാ। ചാചാ വാലേ കമരേ സേ അജീബ-സീ ആവാജേം ആതീ രഹീം। ബഹൂ-ബൂടോം കേ പാസ സോനേ വാലോം കോ ആജ മുശ്കില സേ മൌകാ മിലാ ഥാ। മൈം കാനോം മേം ഉംഗലിയാം ഠൂംസേ പഡാ രഹാ। പതാ നഹീം, മുഝേ ക്യാ ഹോ രഹാ ഥാ। ദില കരേ കി ഖന്നേ വാലേ അംധേ കീ തരഹ ശോര മചാ കര കഹൂം- ഔരതോം വാലോ, ഔരതേം ബഡീ നിയാമത ചീജ ഹൈം। അപനേ ആപ സേ കഹാ- സുക്ഖേ, കല സീതാപുര ബാജാര മേം ചക്കര ലഗാ ആ। പര ദൂസരേ ദിന ഔര ഹീ പംഗാ പഡ ഗയാ। മാം ജ്യാദാ ഹീ ബീമാര ഹോ ഗയീ। ബാപൂ ഔര ചാചാ ഉസേ ലേകര ഡാക്ടര കേ പാസ മഹിഗലഗംജ ചലേ ഗയേ। മുഝേ ഘര മേം രുകനാ പഡ ഗയാ। മേരേ ദിമാഗ മേം കുഛ ചഢതാ രഹാ, കാന സുന്ന ഹോതേ രഹേ। ചാചീ കാമ ഖത്മ കരകേ സോഈ പഡീ ഥീ। ഉസേ ദേഖകര രാത വാലീ അജീബ-സീ ആവാജേം കാനോം മേം ഗൂംജനേ ലഗീം। സിര മേം ബജനേ ലഗീം। മേരീ ചാരപാഈ ഘൂമനേ ലഗീ। മുഝേ ലഗാ, മാനോ മൈം ജാകര ഉസകീ ചാരപാഈ പര പഡ ഗയാ ഹോഊം। വഹ ഹഡബഡാകര ഉഠ ബൈഠീ, ലഗീ മുഝേ ഗാലിയാം നികാലനേ। കഹനേ ലഗീ- ''മരജാണേ സുക്ഖേ, മൈംനേ തുഝേ അപനേ ഹാഥോം മേം പാലാ। അഭീ തോ മേരേ നാഖൂനോം സേ തേരാ ഗൂം ഭീ നഹീം നികലാ। തൂ ഏകദമ ഹീ ഗരക ഗയാ।'' മേരാ തോ ജീ രോനാ നികല ഗയാ। രോനാ സുനകര ചാചീ ചാരപാഈ സേ ഉഠകര മേരേ പാസ ആഈ, പൂഛാ- ക്യാ ഹുആ രേ സുക്ഖേ ?''
മൈം തോ ബിലഖ ഉഠാ। മൈംനേ കഹാ, ''ചാചീ, യേ യൂ.പീ. ബഡീ കസൂതീ ഹൈ। ഹുആ തോ കുഛ നഹീം, പര ഹോ ബഹുത കുഛ ജാനേ വാലാ ഥാ।''
''തൂ തോ ബഡാ പാപീ ഹൈ।''
''പാപീ കാ ഏക ഔര മതലബ ഹൈ- പാ ഔര പീ യാനീ ഡാലോ ഔര പിഓ। ഫിര ഡാല ലോ ജീ ബൂംദ-ബൂംദ।''
''ഫിര, ബുഢിയാ ചല ബസീ ?''
''കഹാം മരീ ഹൈ ജീ, അഗര മര ജാതീ തോ അച്ഛാ ഥാ, തഡപതീ നാ। മുഝേ കഹാ കരതീ ഥീ- രേ സുക്ഖേ, മേരാ തുമ്ഹാരേ സിരോം സേ പാനീ വാര കര പീനേ കോ ജീ കരതാ ഹൈ। രേ കുത്തേ, അഗര ചാര അക്ഖര തുമ്ഹാരേ പേട മേം ഹോതേ യാ തുമ്ഹാരേ ബാപ കേ പാസ ചാര പൈസേ ജ്യാദാ ഹോതേ, ആജ ഛഡേ-ഛഡാംക ന ഹോതേ। മൈംനേ കഹാ- ചല ബീബീ, മേരേ പേട മേം തോ കോഈ അക്ഖര ഹൈ നഹീം, ഛോടാ തോ അക്ഖരോം സേ ഗലേ തക ഭരാ ഹുആ ഹൈ। സാത ജമാതേം പാസ ഹൈ। ഉസകാ ബ്യാഹ കര ലേ। വൈസേ, ഭാഈ സാബ, ബാത അക്ഖരോം കീ ഭീ നഹീം ഹോതീ, ബാത കിസ്മത കീ ഹോതീ ഹൈ। മൈംനേ ദോ പൈസേ കേ ആദമീ പരിയോം ജൈസീ ഔരതേം ലിയേ ദേഖേ ഹൈം। മേരീ ബുരീ ആദത ഹൈ, ഐരേ -ഗൈരേ കേ സാഥ ഹാഥ മിലാതേ രഹനേ കീ। കുഛ കാമ കരതേ ഹുഏ ലകീരേം മിട ഗയീം, കുഛ ഹാഥ മിലാ-മിലാകര കര മിടാ ലീം। ബ്യാഹ വാലീ രേഖാ ബിലകുല ഹീ മിട ഗയീ। ഏക ദിന ചാകൂ ലേകര, ജഹാം പംഡിത നേ ബതായാ ഥാ കി യഹാം വിവാഹ വാലീ രേഖാ ഹോതീ ഹൈ, വഹാം ബഡാ-സാ ചീരാ മാര ലിയാ। ബാപൂ സേ കഹാ- ബാപൂ, യേ യൂ.പീ. ബഡീ കസൂതീ ഹൈ, പാസ മേം പൈസാ ഹോ തോ ചാഹേ ശാമ കോ ഹീ ഔരത ലേ ആഏം। മൈംനേ ഏക ബംദേ സേ ബാത കര ലീ ഹൈ। ലഡകിയാം ഹൈം ദോ। ബഡീ ജോ തേരീ ബഹൂ ബന ജാഏഗീ, വോ ഹൈ ദസ ഹജാര കീ, ഛോടീ പാംച ഹജാര കീ ഹൈ।''
''പംജാബ സേ ശാഹ ബനനേ ആയാ ബാപൂ മേരീ ബാതേം സുനതാ രഹാ। ദരഗാഹ കേ ചൌകീദാര കീ തരഹ ദേഖതാ രഹാ। മൈംനേ ഉസേ കഹാ- ശാഹ ജീ, പൈസോം കാ ഇന്തജാമ കരോ അഗര ബഹൂ വാലാ ബനനാ ഹൈ। നഹീം തോ ദൂസരാ കുആം ഖോദതാ ഹൂം...।''
''വഹ ബോലാ- ഛോടേ ലഡകേ ഔര മേരേ ഹിസ്സേ കീ ജമീന കീ ഓര തോ ഝാംകനാ മത। തേരേ ഹിസ്സേ കീ ഗിരവീ രഖ ദേതേ ഹൈം, ജോ ചാഹേ കര।''
മാം കീ 'ഖാനദാനീ -ഖാനദാനീ' വാലീ രട മൈംനേ സുനീ ഹീ നഹീം। മേരേ ഹിസ്സേ കീ ജമീന ഗിരവീ രഖകര ശാഹജഹാംപുര സേ പാംച ഹജാര വാലീ ഔരത ലേ ആഏ।''
''തൂ തോ കഹതാ ഥാ, ദസ ഹജാര ഖര്ച കിയാ ?''
''രുപയാ ദസ ഹജാര ഹീ ലഗാ ഭാഈ സാബ। വഹ ഭീ ബതാതാ ഹൂം, ഡാല ലോ ബൂംദ-ബൂംദ। ഏക ബാത ഹൈ, ബംദേ കാ ജീ ദാരൂ ഔര ഔരത സേ ഭരതാ നഹീം।''
''ഔരത ലാഈ ഥീ പഹലേ തോഡ കീ ബോതല ജൈസീ। ലോഗോം കേ കലേജേ ഫുംക ഗഏ। സാലോം നേ ദരോഗാ കോ ജാ ബതായാ, ഔര ക്യാ ദരോഗാ കോ ഖുശബൂ ആതീ ഥീ ! ദരോഗാ നേ ബാപൂ കോ പകഡ ലിയാ। ബോലാ, തുമ വോ ലഡകീ ബ്യാഹ ലായേ ജിസകീ അഭീ ബ്യാഹ കീ ഉമ്ര ഹീ നഹീം।''
''ബാപൂ നേ ഔര ജമീന ഗിരവീ രഖകര പാംച ഹജാര ദരോഗാ കോ ദിയാ, തബ കഹീം ജാകര ഛുടകാരാ മിലാ। മൈംനേ മാം സേ കഹാ- ബീബീ, യഹ യൂ.പീ. ബഡീ കസൂതീ ഹൈ। മൈം ഇസേ പംജാബ ലേകര ജാതാ ഹൂം। വഹ ഭീ തൈയാര ഹോ ഗയീ ജൈസേ വഹ സരബാലാ ഹോ।''
''ഹമ ഖാനപുര ചലേ ഗഏ। മാം ഉസകീ ഐസേ രഖവാലീ കരതീ ജൈസേ കിസാന ഫസല കീ കരതാ ഹൈ। ഉസകേ സാഥ ഹീ സോതീ ഥീ। അഗര മൈം ബഹാനേ-ബേബഹാനേ കരീബ ജാതാ തോ തുരന്ത പാസ ആകര ഖഡീ ഹോ ജാതീ। മുഝേ ബാത ഹീ ന കരനേ ദേതീ। പൂരീ നിഗാഹ രഖതീ। മുഝ ഖീഝേ ഹുഏ കേ മന സേ ബദ്ദുആഏം നികലതീ രഹതീം। കിതനാ അച്ഛാ ഹോതാ, മാം അഗര തൂ ആംഖ സേ അംധീ ഹോ ജാതീ।''
''ഏക ദിന പഗഡീ ബാംധതേ സമയ മൈംനേ ധ്യാന സേ ദേഖാ। ആധാ സിര ധൌലാ ഹുആ പഡാ ഥാ। ബുഢാപാ തേജീ സേ കരീബ ആ രഹാ ഥാ। അഗര സാല-ഛമാഹീ ഇന്തജാര കരതാ രഹാ തോ തബ തക മര മരാ ജാഊംഗാ। ബൂഢീ കുഡക മുര്ഗീ കീ തരഹ പംഖോം കേ നീചേ മേരീ ഔരത കോ ഛിപായേ രഖതീ। മൈംനേ സോചാ, കോഈ തരകീബ സോചനീ പഡേഗീ। ചാചീ ജോ യൂ.പീ. ഗയീ ഥീ, ഉസകേ സംഗ മാം കാ അച്ഛാ സഖീപനാ ഥാ। ചാചീ കാ സ്വഭാവ ഥോഡാ ലാലചീ ഹൈ ജീ। രോജ കീ തരഹ മൈംനേ ചാചാ കേ സാഥ പശുഓം കേ ലിഏ ഹരാ ചാരാ കടവായാ। ലൌടതേ സമയ കിസീ കേ ഖേത മേം സേ കദ്ദൂ തോഡ ലായാ। ചാചീ കീ ഖാട പര കദ്ദൂ രഖേ। ഖുദ ധരതീ പര ബൈഠ ഗയാ।
ചാചീ ബോലീ, ''നീചേ ക്യോം ബൈഠതാ ഹൈ, സുഖ മേം ?''
മൈംനേ കഹാ, ''സുഖ കഹാം ഹൈ ചാചീ, ദേഖ ലേ ബൂഢീ കീ കരതൂതേം। ബീവീ മേരീ ഹൈ കി ഉസകീ।''
ചാചീ മേരീ ബാത കാ ജവാബ ദേനേ കേ ബജായ കദ്ദുഓം കീ തരഫ ദേഖനേ ലഗീ। മൈംനേ സോചാ ഥാ, സബ്ജീ ദേഖകര ഖുശ ഹോഗീ। മേരേ ഹക മേം മാം സേ ബാത കരേഗീ।
വഹ ഛോടേ-ഛോടേ കദ്ദൂ ഉഠാകര കഹനേ ലഗീ, ''രേ സുക്ഖേ, തൂ തോ ബിലകുല ഹീ ബര്ബാദ ഹോ ഗയാ। യേ ഛോടേ-ഛോടേ ചൂഏം(കച്ചേ ഛോടേ ഫല) തോഡ ലായാ, ഇനകാ തോ പാപ ഹീ മാര ദേഗാ... ഇക കദ്ദു കീ ബുരകീ ലായക സബ്ജീ നഹീം ബനേഗീ। ബേടാ, ചൂആം തോഡനാ തോ ബഹുത ഹീ ബുരാ ഹൈ।''
മൈം ഔരത കീ ബാത കരതാ രഹാ, വഹ കദ്ദുഓം കീ ബാത കരതീ രഹീ। സോചാ- സുക്ഖാ സിംഹ, യഹ ഭീ ബൂഢീ കേ സാഥ മിലീ ഹുഈ ഹൈ। അപനാ മുംഹ ഖുദ ഹീ ധോനാ പഡേഗാ।
ഏക ദിന മൈംനേ അവസര പാകര അന്ദര സേ കുംഡാ ലഗാ ലിയാ। വഹ രോനേ ലഗീ। മേരാ ഉഠനാ-ബൈഠനാ ആപ ജൈസേ സയാനേ ബംദോം കേ സാഥ ഥാ। ഉനസേ സുന രഖാ ഥാ കി ഔരത കാ രോനാ യോം ഹീ ചലിത്തര ഹോതാ ഹൈ। അഗര വഹ നാ-നാ കരേ തോ അസല മേം ഉസകീ ഹാം-ഹാം ഹോതീ ഹൈ। ഉസകാ രോനാ സുനകര ബാഹര ഭീഡ ജമാ ഹോ ഗയീ। ലോഗ ദരവാജാ ഖടഖടാനേ ലഗേ ഔര ഹാംകേം മാരനേ ലഗേ। മൈംനേ കഹാ, കുംഡാ മൈം ഭീ നഹീം ഖോലനേ വാലാ। വേ ചൌഖട ഉഖാഡ കര അന്ദര ആ ഗയേ। മാം നേ തഡാക സേ മേരേ ഥപ്പഡ ദേ മാരാ। യേ തോ ഥീ ജീ മേരീ സുഹാഗ രാത ! രാത കോ പതാ നഹീം ഉസേ ധരതീ ഖാ ഗയീ। കോനാ-കോനാ ഖോജ മാരാ, പതാ നഹീം ചലാ കഹാം ചലീ ഗയീ। ചിത്ത കരേ, മാം കാ സിര ഫോഡ ദൂം, ജിസനേ 'ബച്ചീ ഹൈ', 'ബച്ചീ ഹൈ' കഹകര ഔരത ഹാഥ സേ നികാല ദീ। ചലോ ജീ, ഡാല ലോ ഫിര ബൂംദ-ബൂംദ।''
''വോ ജോ മുംഡൂ ഘൂമ രഹാ ഹൈ, ആഠ-നൌ ബരസ കാ, ഇതനീ ഥീ ?''
''ഇസസേ ബസ കുഛ ഹീ ബഡീ ഹോഗീ।''
''തൂ തോ സചമുച ഹീ ടുച്ചാ ഹൈ। ചല ഉഠ...।''
''ജാതാ ഹൂം ജീ, ജാതാ ഹൂം... ആപകീ ചീജ ഹൈ, അപനാ കൌന-സാ ജോര ഹൈ। വൈസേ അഗര ദോ-ഏക ബൂംദേം ഡാല ദേതേ തോ രോടീ ലായക... ।''
''ഉഠതാ ഹൈ കി നഹീം, സാലാ മഹാനംദ കാ....।''
''ജാതാ ഹൂം ജീ... ജാതാ ഹൂം... യേ യൂ.പീ. ബഡീ...।''

00

സംപര്ക : ഗാംവ-അലൂനാ തോലാ,
പോസ്ട ആഫിസ-അലൂനാ പല്ലാഹ
ജിലാ-ലുധിയാനാ(പംജാബ)-141414

ഭാഷാംതര

ധാരാവാഹിക രൂസീ ഉപന്യാസ(കിസ്ത-10)

ഹാജീ മുരാദ
ലിയോ തോലസ്തോയ
ഹിന്ദീ അനുവാദ : രൂപസിംഹ ചംദേല

॥ ദസ ॥

അഗലേ ദിന ജബ ഹാജീ മുരാദ കോ വോരോന്ത്സോവ കേ പാസ ലായാ ഗയാ, പ്രിന്സ കാ പ്രതീക്ഷാ-കക്ഷ ലോഗോം സേ ഖചാഖച ഭരാ ഹുആ ഥാ। ഖുരദരീ മൂംഛോംവാലാ ജനരല പൂരീ ഫൌജീ ഡ്രൈസ ഔര തമഗേ ധാരണ കിയേ ഹുഏ, ഛുട്ടീ മംജൂര കരവാനേ കേ ലിഏ വഹാം ഉപസ്ഥിത ഥാ। ഏക രേജീമേണ്ടല കമാണ്ഡര വഹാം ഥാ, ജിസേ രേജീമേണ്ട കീ സപ്ലാഈ കേ ദുരുപയോഗ കേ ലിഏ അഭിയോഗ കീ ചേതാവനീ മിലീ ഹുഈ ഥീ। ഡാക്ടര ആന്ദ്രേയേവസ്കീ കാ സംരക്ഷണ പ്രാപ്ത ഏക ധനീ ആര്മേനിയന വഹാം ഉപസ്ഥിത ഥാ, ജിസകാ വോദ്കാ കേ വ്യവസായ മേം ഏകാധികാര ഥാ ഔര വഹ അപനേ അനുബംധ കാ നവീനീകരണ കരവാനാ ചാഹതാ ഥാ। യുദ്ധ മേം മാരേ ഗയേ ഏക അധികാരീ കീ പത്നീ ബച്ചോം കേ പാലന-പോഷണ കേ ലിഏ അപനീ പേംശന അഥവാ രാജ്യ കേ വിത്തീയ ഭത്തേ കേ ലിഏ ആയീ ഹുഈ ഥീ। ഭവ്യ ജാര്ജിയന വേശഭൂഷാ മേം, ജാര്ജിയാ കാ ഏക ബരബാദ ഹോ ചുകാ പ്രിന്സ വഹാം ഥാ ജോ ചര്ച കീ ഖാലീ സമ്പത്തി പര കബ്ജാ ചാഹതാ ഥാ। കാകേശസ പര വിജയ പ്രാപ്ത കരനേ കേ ലിഏ നയീ യോജനാ വാലേ കാഗജാതോം കാ ബഡാ പുലിന്ദാ ഥാമേ ഏക പുലിസ അധികാരീ ഭീ വഹാം ഥാ। ഇനകേ അതിരിക്ത ഏക സ്ഥാനീയ ഖാന വഹാം ഥാ ജോ കേവല ഇസലിഏ ആയാ ഥാ കി വഹ അപനേ ലോഗോം കേ ബീച യഹ ബതാ സകേ കി പ്രിന്സ നേ കിസ പ്രകാര ഉസകാ സ്വാഗത കിയാ ഥാ।
വേ സഭീ അപനേ അവസര കീ പ്രതീക്ഷാ കര രഹേ ഥേ ഔര സുന്ദര ബാലോം വാലേ ഖൂബസൂരത യുവാ പരിസഹായക ദ്വാരാ ഏക കേ ബാദ ദൂസരാ പ്രിന്സ കീ സ്ടഡീ മേം ഭേജേ ജാ രഹേ ഥേ।
ജബ ഹാജീ മുരാദ നേ ഹല്കീ ലംഗഡാഹട കേ സാഥ പ്രതീക്ഷാ കക്ഷ മേം പ്രവേശ കിയാ, സഭീ കീ ആംഖേം ഉസകീ ഓര ഘൂമ ഗയീം ഔര കക്ഷ കേ വിഭിന്ന കോനോം സേ അപനേ നാമ കീ ഫുസഫുസാഹട ഉസേ സുനാഈ ദീ ഥീ।
ഹാജീ മുരാദ നേ സുന്ദര ചാംദീ കാ ഗോടാ ലഗേ ഖാകീ കപഡേ പര ലംബാ സഫേദ ടയൂനിക പഹനാ ഹുആ ഥാ। ഉസകീ പതലൂന ഔര ചുസ്ത-ദുരസ്ത ജുരാബേം കാലീ ഥീം, ഔര ഉസനേ പഗഡീ കേ സാഥ ഫര കാ ടോപ പഹനാ ഹുആ ഥാ -ജിസ പഗഡീ കോ പഹനനേ കേ കാരണ ഉസേ അഹമദ ഖാം ദ്വാരാ അപമാനിത ഔര ജനരല ക്ലൂഗേനാഊ ദ്വാരാ ഗിരഫ്താര കിയാ ഗയാ ഥാ, ഔര വഹീ ശമീല സേ ഉസകേ മിലനേ കാ കാരണ ബനാ ഥാ। ഹല്കീ ലംഗഡാഹട കേ സാഥ ഛോടീ ടാംഗ പര അപനേ ഛരഹരേ ശരീര കോ ഝുലാതാ ഹുആ ഹാജീ മുരാദ തേജീ സേ പ്രതീക്ഷാ കക്ഷ കീ ഫര്ശ പര ചല രഹാ ഥാ। ഉസകീ ബഡീ ആംഖേം ശാംതിപൂര്വക സാമനേ കീ ഓര ദേഖ രഹീം ഥീം ഔര കിസീ കോ ഭീ ന ദേഖനേ കാ ആഭാസ ദേ രഹീ ഥീം।
ഖൂബസൂരത സഹായക നേ ഉസകാ സ്വാഗത കിയാ ഔര തബ തക ബൈഠ ജാനേ കീ പ്രാര്ഥനാ കീ ജബ തക വഹ പ്രിന്സ കേ പാസ ജാനേ കേ ലിഏ ഉസേ നഹീം പുകാരതാ। ലേകിന ഹാജീ മുരാദ നേ ബൈഠനേ സേ ഇംകാര കര ദിയാ। ഉസനേ കടാര പര അപനാ ഹാഥ രഖാ ഔര ഏക പൈര ആഗേ ബഢാകര വഹാം ഏകത്രിത ലോഗോം കാ തിരസ്കാരപൂര്വക പര്യവേക്ഷണ കരതാ ഹുആ ഖഡാ രഹാ।
ഏക ദുഭാഷിയാ, പ്രിന്സ തര്ഖാനോവ ഹാജീ മുരാദ കേ പാസ ആയാ ഔര ഉസേ വാര്താലാപ മേം വ്യസ്ത കര ലിയാ। ഹാജീ മുരാദ നേ അനിച്ഛാപൂര്വക ഔര ഏകാഏക ഉത്തര ദിഏ। ഏക കുമിക പ്രിന്സ, ജിസനേ പുലിസ അധികാരീ കേ വിരുദ്ധ ശികായത കീ ഥീ, സ്ടഡീ സേ ബാഹര ആയാ, ഔര ഉസകേ പശ്ചാത് സഹായക നേ ഹാജീ മുരാദ കോ ബുലായാ ഔര അംദര കാ മാര്ഗ ദിഖാനേ കേ ലിഏ സ്ടഡീ കേ ദരവാജേ തക ഉസകേ സാഥ ഗയാ।
വോരോന്ത്സോവ നേ മേജ കേ പാസ ഖഡേ ഹോകര ഹാജീ മുരാദ കാ സ്വാഗത കിയാ। വൃദ്ധ സുപ്രീമ കമാണ്ഡര കാ ഗോരാ ചേഹരാ പിഛലേ ദിന ജൈസാ മുസ്കരാഹട ഭരാ നഹീം ഥാ, ബല്കി കഠോര ഔര ഗംഭീര ഥാ।
ബഡീ മേജ ഔര ഹരേ രംഗ കീ ബഡീ ബംദ ഖിഡകിയോം വാലേ വിശാല കമരേ മേം പ്രവേശ കരതേ ഹീ ഹാജീ മുരാദ നേ ധൂപ സേ ഝുലസേ അപനേ ഛോടേ ഹാഥോം കോ ഛാതീ പര രഖാ ജഹാം സഫേദ ടയൂനിക കീ തഹേം ഏക ദൂസരേ കോ കാടതീ ഥീം; ഔര, ഓംഖേ ഝുകാകര കുമിക ഭാഷാ മേം, ജിസേ വഹ ഭലീഭാംതി ബോല സകതാ ഥാ, ധീരേ-ധീരേ, സ്പഷ്ട ഔര സമ്മാനപൂര്വക ബോലാ।
''മഹാന ജാര ഔര ആപകേ ഉദാത്ത സംരക്ഷണ കേ ലിഏ മൈംനേ അപനാ ആത്മ-സമര്പണ കിയാ ഹൈ। മൈം ഖൂന കീ ആഖിരീ ബൂംദ തക ബാ-ഏതേമാദ (നിഷ്ഠാപൂര്വക) ഗോരേ ജാര കീ സേവാ കരനേ കാ വചന ദേതാ ഹം ഔര ആപകേ ഔര മേരേ ദുശ്മന ശമീല കേ ഖിലാഫ ലഡാഈ മേം ഫായദാമംദ ഹോനേ കീ ഉമ്മീദ കരതാ ഹം।''
ദുഭാഷിയേ കോ സുന ലേനേ കേ ബാദ വോരോന്ത്സോവ നേ ഹാജീ മുരാദ കീ ഓര, ഔര ഹാജീ മുരാദ നേ വോരോന്ത്സോവ കീ ഓര ദേഖാ।
ദോനോം കീ ആംഖേം ഏക-ദൂസരേ സേ മിലീം ഔര ആംഖോം നേ ഏക ദൂസരേ സേ ബഹുത കുഛ കഹ ദിയാ, ജിസേ ശബ്ദോം മേം വ്യക്ത നഹീം കിയാ ജാ സകതാ ഥാ ഔര ന ഹീ ബില്കുല വൈസാ ജൈസാ ദുഭാഷിയേ നേ കഹാ ഥാ। ഉന്ഹോംനേം ബിനാ ശബ്ദോം കേ പൂര്ണ സത്യ സീധേ ഏക ദൂസരേ കോ അഭിവ്യക്ത കര ദിയാ ഥാ। വോരോന്ത്സോവ കീ ആംഖോം നേ കഹാ കി വഹ ഹാജീ മുരാദ കേ കഹേ ഏക ഭീ ശബ്ദ പര വിശ്വാസ നഹീം കരതാ, ക്യോംകി വഹ ജാനതാ ഥാ കി വഹ രൂസിയോം കേ സബ കുഛ കാ ശത്രു ഥാ, ഔര സദൈവ രഹേഗാ, ഔര വഹ കേവല ഇസലിഏ ഇസ സമയ ആത്മ-സമര്പണ കര രഹാ ഹൈ ക്യോംകി ഐസാ കരനേ കേ ലിഏ വഹ ബാധ്യ ഥാ। ഹാജീ മുരാദ നേ യഹ സമഝ ലിയാ, ഫിര ഭീ ഉസനേ ഉസേ അപനീ നിഷ്ഠാ കാ പൂര്ണ ആശ്വാസന ദിയാ। ഹാജീ മുരാദ കീ ആംഖോം നേ കഹാ കി വോരോന്ത്സോവ ജൈസാ ബൂഢാ ആദമീ മൃത്യു കേ വിഷയ മേം സോച രഹാ ഹോഗാ, ന കി യുദ്ധ കേ വിഷയ മേം। ഹാലാംകി അഗലാ ബൂഢാ ഹോ ചുകാ ഥാ, ഫിര ഭീ വഹ ധൂര്ത ഥാ, ഔര ഉസേ ഉസസേ സതര്ക രഹനാ ആവശ്യക ഥാ। ഔര വോരോന്ത്സോവ നേ യഹ സബ സമഝാ, ഫിര ഭീ ഉസനേ ഹാജീ മുരാദ കോ ബതായാ കി യുദ്ധ കീ സഫലതാ കേ ലിഏ വഹ ക്യാ ആവശ്യക സമഝതാ ഥാ।
''ഉസസേ കഹോ'' വോരോന്ത്സോവ നേ ലാപരവാഹീ സേ നൌജവാന ദുഭാഷിയേ സേ കഹാ, ''കി ഹമാരേ സമ്രാട ഉതനേ ഹീ ദയാലു ഹൈം ജിതനേ കി വഹ ശക്തിശാലീ ഹൈം ഔര പൂരീ സംഭാവനാ ഹൈ, കി മേരേ അനുരോധ പര, വേ ഉസേ ക്ഷമാ കര ദേഗേം ഔര ഉസേ അപനീ സേവാ മേം അംഗീകര കര ലേഗേം। തുമനേ അനുവാദ കര ദിയാ।'' ഹാജീ മുരാദ കീ ഓര ദേഖതേ ഹുഏ ഉസനേ പൂഛാ। ''ജബ തക മൈം അപനേ സ്വാമീ കാ കൃപാപൂര്ണ നിര്ണയ പ്രാപ്ത കരൂം, ഉസസേ കഹോ, ഉസ സമയ തക ഉസകേ സ്വാഗത ഔര ഉസേ അപനേ സാഥ ഠഹാരാനേ കീ വ്യവസ്ഥാ കീ ജിമ്മേദാരീ മേരീ ഹോഗീ। യഹ ഉസേ സ്വീകാര്യ ഹൈ।''
ഹാജീ മുരാദ നേ ഏക ബാര പുന: ഹാഥ അപനേ വക്ഷസ്ഥല പര രഖാ ഔര സോത്സാഹ ബോലനാ പ്രാരംഭ കിയാ।
ഉസനേ കഹാ, ജൈസാ കി ദുഭാഷിയേ നേ വര്ണന കിയാ, കി 1839 മേം, ജബ വഹ ആവേരിയാ മേം ശാസന കരതാ ഥാ, ഉസനേ നിഷ്ഠാപൂര്വക രൂസിയോം കീ സേവാ കീ ഥീ ഔര ഉന്ഹേം കഭീ ധോഖാ നഹീം ദിയാ ഥാ ലേകിന ഉസകേ ശത്രു അഹമദ ഖാം നേ, ജോ ഉസകേ പതന കാ ഷഡയംത്ര കരനാ ചാഹതാ ഥാ, ജനരല ക്ലൂഗേനാഊ സേ ഉസകേ വിഷയ മേം നിന്ദാത്മക ബാതേം കഹീ ഥീം।
''ഹാം, മൈം ജാനതാ ഹം'' വോരോന്ത്സോവ നേ കഹാ ( ഹാലാംകി യദി വഹ ജാനതാ ഭീ ഥാ, തോ വഹ ഉസേ ബഹുത പഹലേ ഭൂല ചുകാ ഥാ ) ''മൈം ജാനതാ ഹം,'' ബൈഠതേ ഹുഏ ഉസനേ കഹാ ഔര ദീവാര കേ പാസ പഡേ ദീവാന കീ ഓര സംകേത കരതേ ഹുഏ ഹാജീ മുരാദ സേ ബൈഠനേ കേ ലിഏ കഹാ। ലേകിന ഹാജീ മുരാദ ബൈഠാ നഹീം। അപനേ മജബൂത കംധോം കോ ഉചകാ കര ഉസനേ സംകേത ദിയാ കി ഇതനേ മഹത്വപൂര്ണ വ്യക്തി കീ ഉപസ്ഥിതി മേം വഹ ബൈഠനാ നഹീം ചാഹതാ। വഹ പുന: ബോലാ :
''അഹമദ ഖാം ഔര ശമീല, ദോനോം മേരേ ശത്രു ഹൈം,'' ദുഭാഷിയേ കോ സംബോധിത കരതേ ഹുഏ ഉസനേ കഹനാ ജാരീ രഖാ। ''പ്രിന്സ കോ ബതാ ദോ കി അഹമദ ഖാം മര ചുകാ ഹൈ ഔര മൈം ഉസസേ പ്രതിശോധ നഹീം ലേ സകാ, ലേകിന ശമീല അഭീ ഭീ ജീവിത ഹൈ, ഔര ജബ തക മൈം ഉസസേ ബദലാ നഹീം ചുകാ ലേതാ, മൈം മരൂംഗാ നഹീം,'' ത്യൌരിയാം ചഢാ ഔര ദാംതോം കോ ഭീംചതേ ഹുഏ വഹ ബോലാ।
''ഠീക ഹൈ '' വോരോന്ത്സോവ ശാംതിപൂര്വക ബോലാ, ''ശമീല സേ വഹ കിസ പ്രകാര ബദലാ ചുകാനാ ചാഹതാ ഹൈ ?'' ദുഭാഷിയേ സേ ഉസനേ കഹാ, ''ഔര ഉസസേ കഹോ കി വഹ ബൈഠ ജായേ।''
ഹാജീ മുരാദ നേ പുന: ബൈഠനേ സേ ഇംകാര കര ദിയാ, ഔര പ്രശ്ന കാ ഉത്തര യഹ കഹതേ ഹുഏ ദിയാ കി വഹ രൂസിയോം കേ പാസ ശമീല കോ നഷ്ട കരനേ മേം ഉനകീ സഹായതാ കരനേ കേ ലിഏ ആയാ ഹൈ।
''അച്ഛാ, അച്ഛാ,'' വോരോന്ത്സോവ ബോലാ, ''വാസ്തവ മേം വഹ കരനാ ക്യാ ചാഹതാ ഹൈ ? ബൈഠ ജാഇയേ, ബൈഠ ജാഇയേ...।''
ഹാജീ മുരാദ ബൈഠ ഗയാ ഔര ബോലാ കി യദി വേ ഉസേ ലേജ്ഗിയന മോര്ചേ പര ഭേജേം ഔര ഉസേ സേനാ ദേം തോ വഹ ഇസ ബാത കീ ഗാരണ്ടീ ദേതാ ഹൈ കി വഹ സമ്പൂര്ണ ഡാഗേസ്താന പര അധികാര കര ലേഗാ ഔര തബ ശമീല വഹാം ഡടേ രഹനേ മേം അസമര്ഥ ഹോ ജാഏഗാ।''
''യഹ അച്ഛാ ഹൈ। യഹ സംഭവ ഹൈ,'' വോരോന്ത്സോവ നേ കഹാ, ''മൈം ഇസ പര വിചാര കരൂഗാ।''
ദുഭാഷിയേ നേ വോരോന്ത്സോവ കേ ശബ്ദോം കാ ഹാജീ മുരാദ കേ ലിഏ അനുവാദ കിയാ। ഹാജീ മുരാദ ക്ഷണഭര തക സോചതാ രഹാ।
''സരദാര കോ ബതാഏം,'' ഉസനേ കഹാ, '''കി മേരാ പരിവാര മേരേ ശത്രു കേ ഹാഥോം മേം ഹൈ, ഔര ജബ തക മേരാ പരിവാര പഹാഡോം മേം ഹൈ, മൈം ബംധാ ഹുആ ഹം ഔര മൈം സേവാ നഹീം കര സകതാ। യദി മൈം ഉസ പര സീധേ ആക്രമണ കരതാ ഹൂം തോ വഹ മേരീ പത്നീ, മേരീ മാം ഓര മേരേ ബച്ചോം കോ മാര ദേഗാ। യുദ്ധ- ബന്ദിയോം കേ ബദലേ മേം പ്രിന്സ മേരേ പരിവാര കോ മുക്ത കരാ ലേം, ഔര തബ മൈം യാ തോ ശമീല കോ ഉഖാഡ ഫേകൂംഗാ യാ മര ജാഊംഗാ।''
''അച്ഛാ, അച്ഛാ,'' വോരോന്ത്സോംവ ബോലാ, ''ഹമ ഇസ വിഷയ മേം സോചേഗേം। അബ ഉസേ സേനാധ്യക്ഷ കേ പാസ ലേ ജാഓ ഔര ഉസേ വിസ്താര സേ ഉസകീ സ്ഥിതി, ഉസകീ യോജനാഓം ഔര ഉമ്മീദോം കേ വിഷയ മേം ബതാഓ।''
ഇസ പ്രകാര വോരോന്ത്സോവ കേ സാഥ ഹാജീ മുരാദ കാ പഹലാ സാക്ഷാത്കാര സമാപ്ത ഹുആ।

ഉസീ ശാമ ഏശിയാഈ ഢംഗ സേ നവ-സജ്ജിത ഥിയേടര മേം ഇടൈലിയന ഓപേരാ കാ ഏക പ്രദര്ശന ഥാ। വോരോന്ത്സോവ ബ൉ക്സ മേം ബൈഠാ ഹുആ ഥാ। സിര പര പഗഡീ കേ ഊപര ടോപ പഹനേ ഹാജീ മുരാദ കീ ലംഗഡാതീ സ്പഷ്ട ആകൃതി നാടയശാലാ മേം പ്രകട ഹുഈ। വോരോന്ത്സോവ ദ്വാരാ ഉസകേ സാഥ സമ്ബദ്ധ കിയാ ഗയാ ഏക സഹായക, ലോരിസ-മേലീകോവ കേ സാഥ വഹ പ്രവിഷ്ട ഹുആ ഔര ആഗേ കീ പംക്തി മേം സീട ഗ്രഹണ കര ബൈഠ ഗയാ। വഹ പ്രാച്യ മുസ്ലിമ ഗൌരവ കോ പ്രദര്ശിത കരനേ വാലേ പ്രഥമ ദൃശ്യ തക ബൈഠാ രഹാ। ഉസനേ ആശ്ചര്യ കാ കോഈ ഭാവ വ്യക്ത നഹീം കിയാ, ബല്കി ഏക പ്രകാര സേ വഹ ഉദാസീന-സാ ബൈഠാ രഹാ। ഫിര വഹ ഉഠാ, ദര്ശകോം പര ശാംത ദൃഷ്ടി ഡാലീ ഔര സഭീ ദര്ശകോം കാ ധ്യാന അപനീ ഓര ആകര്ഷിത കരതാ ഹുആ ചലാ ഗയാ।
അഗലാ ദിന സോമവാര ഥാ। ഇസ ദിന വോരോന്ത്സോവ പ്രായ: 'ഘര' മേം രഹതാ ഥാ। ശിശിരോദ്യാന കേ ജഗമഗാതേ ഹ൉ല മേം ദിഖാഈ ന ദേനേ വാലാ ഏക ഓകേസ്ട്രാ ഊംചേ സ്വര മേം ബജ രഹാ ഥാ। ഗലേ, ബാംഹോം ഔര വക്ഷസ്ഥലോം കോ പ്രദര്ശിത കരനേ വാലേ പരിധാനോം മേം സജീ-സംവരീ യുവാ ഔര പ്രൌഢ മഹിലാഏം ആകര്ഷക വസ്ത്ര പഹനേ ഹുഏ പുരുഷോം കീ ബാഹോം മേം തേജീ സേ ഥിരക രഹീ ഥീം। ഉപഹാര കക്ഷ മേം ലാല ജൈകേട, ജുരാബോം ഔര സ്ലിപര്സ മേം പഹാഡീ ബൈരേ ശൈമ്പേന സര്വ കര രഹേ ഥേ ഔര മഹിലാഓം കോ മിഷ്ഠാന്ന പരോസ രഹേ ഥേ। സരദാര കീ പത്നീ, ഉമ്രദരാജ ഹോനേ കേ ബാവജൂദ, തംഗ വസ്ത്രോം മേം ഗര്മജോശീ സേ മുസ്കരാതീ ഹുഈ അതിഥിയോം കേ ബീച ഘൂമ രഹീ ഥീ ഔര ദുഭാഷിയേ കേ മാധ്യമ സേ ഉസനേ കുഛ കൃപാലു ശബ്ദ ഹാജീ മുരാദ സേ കഹേ ഥേ, ജോ ഉസീ ഉദാസീന ഭാവ സേ ലോഗോം കാ നിരീക്ഷണ കര രഹാ ഥാ, ജൈസാ ഥിയേടര മേം ഉസനേ കിയാ ഥാ। മേഹമാനദാരീ കേ ബാദ അംഗോം കാ കുഛ അധിക ഹീ പ്രദര്ശന കരനേ വാലീ ദൂസരീ മഹിലാഏം ഹാജീ മുരാദ കേ പാസ ആയീം ഔര സഭീ നി:സംകോച ഉസകേ സാമനേ ഖഡീ ഹോ ഗയീം, മുസ്കരാതീ രഹീം, ഔര ഫിര വഹീ പ്രശ്ന കിയാ -- 'ഉസനേ ജോ ദേഖാ ഉസേ കൈസാ ലഗാ ?' വോരോന്ത്സോവ ഭീ സോനേ കേ തമഗേ ധാരണ കിയേ, 'ശോല്ഡര ബ്രേഡ', ഗലേ മേം സഫേദ ക്രാസ ഔര രിബന പഹനേ ഹുഏ ആയാ ഔര സ്പഷ്ടരൂപ സേ ആശ്വസ്ത ഹോതേ ഹുഏ ഭീ, ഹാജീ മുരാദ കേ സഭീ പ്രശ്നകര്താഓം കീ ഭാംതി, ഉസസേ വഹീ പ്രശ്ന കിയാ, കി ഉസനേ ജോ സബ കുഛ ദേഖാ ഉസേ പസംദ ആയാ യാ നഹീം। ഔര ഹാജീ മുരാദ നേ വോരോന്ത്സോവ കോ ബിനാ യഹ കഹേ കി ഉസനേ ജോ ദേഖാ അച്ഛാ ഥാ യാ ഖരാബ, ഉസനേ വഹീ ഉത്തര ദിയാ ജോ ഉസനേ സഭീ കോ ദിയാ ഥാ, കി ഉന ലോഗോം കേ പാസ ഉസ ജൈസാ കുഛ നഹീം ഥാ।
ഹാജീ മുരാദ നേ ഉസ നൃത്യ സഭാ മേം വോരോന്ത്സോവ സേ അപനേ പരിവാര കീ ഫിരൌതീ കേ പ്രശ്ന കോ ഛേഡനാ ചാഹാ ഥാ, ലേകിന വോരോന്ത്സോവ നേ ന സുനനേ കാ അഭിനയ കിയാ ഥാ ഔര ദൂര ചലാ ഗയാ ഥാ। തബ ലോരിസ മേലീകോവ നേ ഹാജീ മുരാദ സേ കഹാ ഥാ കി വഹ സ്ഥാന സൌദേബാജീ കേ ലിഏ ഉപയുക്ത നഹീം ഥാ।
ജബ ഗ്യാരഹ ബജേ കാ ഘണ്ടാ ബജാ, ഹാജീ മുരാദ നേ മേരീ വസീലീവ്നാ ദ്വാരാ ദീ ഗഈ ഘഡീ മേം സമയ ദേഖാ, ഔര ലോരിസ -മേലീകോവ സേ പൂഛാ കി ക്യാ വഹ ജാ സകതാ ഹൈ। ലോരിസ മേലീകോവ നേ കഹാ കി വഹ ജാ തോ സകതാ ഹൈ, ലേകിന ബേഹതര ഹോഗാ കി വഹ രുകാ രഹേ। ഫിര ഭീ ഹാജീ മുരാദ രുകാ നഹീ, ഔര ഉസകേ ലിഏ ജിസ ഗാഡീ കീ വ്യവസ്ഥാ കീ ഗഈ ഥീ, ഉസമേം അപനേ ഠഹരനേ കേ ലിഏ നിര്ധാരിത മകാന കീ ഓര ചലാ ഗയാ ഥാ।
00
(ക്രമശ: ജാരീ…)

അനുവാദക സംപര്ക:
ബീ-3/230, സാദതപുര വിസ്താര
ദില്ലീ-110 094
ദൂരഭാഷ : 011-22965341
09810830957(മോബാഇല)
ഈ-മേല : roopchandel@gmail.com

പുസ്തക സമീക്ഷാ

കൃതി : പിഛലേ പന്നേ കീ ഔരതേം(ഉപന്യാസ)
ലേഖികാ - ശരദ സിംഹ
സാമയിക പ്രകാശന,
3320-21, ജടവാഡാ, നേതാജീ സുഭാഷ മാര്ഗ
ദരിയാഗംജ, നഈ ദില്ലീ-110002
പൃഷ്ഠ : 304, മൂല്യ : 150 രുപയേ(പേപര ബൈക)

കഈ-കഈ ബാര ഇസ കൃതി കോ പഢനാ ജരൂരീ
- പരമാനന്ദ ശ്രീവാസ്തവ

രോമാംസ കീ മിഥകീയതാ കേ ലിഏ കോഈ ഭീ കഥാ ഛലാംഗ ലഗാ സകതീ ഹൈ। ശരദ സിംഹ കാ ഉപന്യാസ 'പിഛലേ പന്നേ കീ ഔരതേം' ബേഡിയാ സമാജ കീ ദേഹ വ്യാപാര കരനേ വാലീ ഔരതോം കീ യാതനാ ഭരീ ദാസ്താന ഹൈ। ശരദ സിംഹ കീ പ്രതിഭാ 'തീലീ-തീലീ ആഗ' കഹാനീ സംഗ്രഹ സേ ഖുലീ। സ്ത്രീ വിമര്ശ മേം ഉനകാ ഹസ്തക്ഷേപ ഔര പ്രാമാണിക അനുഭവ അനുസംധാന കേ ആധാര പര ഹൈ। ശരദ സിംഹ വര്ജനാ മുക്ത ഹോ കര ഇസ അംധേരീ ദുനിയാ മേം ധംസതീ ഹൈം। ഉന്ഹേം പതാ ഹൈ കി സ്ത്രീ ദേഹ കേ സംപര്ക മേം ഹര കോഈ ഫായദേ മേം രഹനാ ചാഹതാ ഹൈ। ശരദ സിംഹ നേ ഈശ്വരചംദ വിദ്യാസാഗര, ജ്യോതിബാഫുലേ ആദി കേ സ്ത്രീ ജാഗരണ കോ സമഝതേ ഹുഏ ഇസ നരകകുംഡ സേ സീധാ സാക്ഷാത കിയാ ഹൈ। ശരദ സിംഹ കോ ദുഖ ഹൈ കി ജബ ദേശ മേം സ്ത്രീ ഉദ്ധാര കേ ആംദോലന ചല രഹേ ഥേ തബ ബേഡിയാ ജാതി കീ നചനാരീ, പതുരിയാ-ജൈസീ സ്ത്രിയോം കീ മുക്തി കാ സവാല ക്യോം നഹീം ഉഠാ? നൈതികതാ കേ ദാവേദാര കഹാം ഥേ?
വിഡമ്ബനാ യഹ കി ജോ പുരുഷ ഇന ബേഡിയാ ഔരതോം കോ രഖൈല ബനാ കര രഖതേ, ഉന്ഹീം കേ ഘര കേ ഉത്സവോം മേം ഇന്ഹേം നാചനേ ജാനാ പഡതാ ഥാ। കഹാനീ മേം ഏക പ്രസംഗ കിന്ഹീം ഠാകുര സാഹബ കീ രഖൈല കൌശല്യാബാഈ കാ ആതാ ഹൈ ജോ ദുഗുനീ ആയു കേ ഹൈം। പര പുരുഷ കാ തോ മന ഹൈ, ചാഹേ ജിസ പര ആ ജാഏ। ഏക ഗ്രാമീണ ലംബരദാര ദോ ബേഡനിയോം കാ 'സിംര ഢംകനാ' കര ചുകാ ഹൈ। യഹ രസ്മ 'നഥ ഉതരാഈ' ജൈസീ ഹൈ ജോ വേശ്യാവൃത്തി കീ സ്വീകൃതി ഹൈ। ശരദ സിംഹ കേ ശോധ കേ അനുസാര പഥരിയാ ഗാംവ മേം ലഗഭഗ പചാസ രാഈ നര്തകിയാം ഥീം। രാഈ നൃത്യ ഭീ ബേഡിയാ ജാതി കാ അപനാ നൃത്യ ഹൈ। കഭീ കിസീ ബാലാബാഈ പര ഫിരംഗീ കാ മന ആ ഗയാ തോ വഹ ഉസീ കീ രഖൈല ബന ഗഈ। ഉനകാ പ്രേമ പരവാന ചഢതാ ഗയാ। ചമന സിംഹ അപനീ പ്രേമികാ കോ അംഗ്രേജ കീ രഖൈല കൈസേ ബനനേ ദേതാ, വഹ ഉസകീ ഹത്യാ കര ദേതാ ഹൈ। നചനാരീ കോ ജബ ഏക ഠാകുര കേ സംസര്ഗ സേ ഗര്ഭ രഹ ഗയാ, ഠാകുര നേ സംസര്ഗ കാ സിലസിലാ ബംദ നഹീം കിയാ। യഹ ലൈംഗിക കാമോത്തേജന കാ പരിണാമ ഹൈ।
ശരദ സിംഹ ഉപന്യാസ ലിഖതേ-ലിഖതേ ഇതിഹാസ ലിഖനേ ലഗതീ ഹൈം। ബുന്ദേലഖണ്ഡ കാ ബുന്ദേലാ വിദ്രോഹ അംഗ്രേജോം കേ ദമന കീ വജഹ ബനാ। ദോ രോടീ നസീബ ഹോ യഹ ഭീ അസംഭവ ഹോ ഗയാ। ഫുലവാ ബേഡനീ കീ സുന്ദരതാ ഉത്തേജക ഥീ। ഫുലവാ കോ ചോരീ കേ നഏ ഢംഗ-കുഢംഗ മാം നേ ഹീ ബതാഏ। രജസ്വലാ ഹോനേ കേ പഹലേ ഹീ സാപ്താഹിക ഹാട മേം ബിഛോഡേ ദേഖതേ-ദേഖതേ മാം കേ ദബാവ മേം അപനീ യോനി മേം ഛിപാ ലിഏ। വഹ സോനേ കാ ഫൂല ഥാ। ഫുലവാ കാ ഡേലന സേ ബ്യാഹ ഹുആ ജിസസേ ഛ: ബച്ചേ ഹുഏ। ഏക രസൂബാഈ ജോ ബേഡിന കേ രൂപ മേം പ്രസിദ്ധ ഹുഈ। കഭീ ഇതിഹാസ ജാന കര പുലിസ രസൂബാഈ കേ പീഛേ പഡ ഗഈ। ദല കേ കഈ സദസ്യ പുലിസ കീ ചപേട മേം ആ ഗഏ। ഉധര പുരുഷോം കീ സ്ത്രീ ശോഷണ കീ പ്രവൃതി നേ കോഈ വികല്പ നഹീം ഛോഡാ। വേ ദേഹ വ്യാപാര മേം ഹീ ലിപ്ത രഹനേ ലഗീം। ബേഡിയാ ജാതി കോ ഭാരതീയ സംവിധാന മേം അനുസൂചിത ജാതി മേം ഗിനാ ഗയാ ഹൈ। ശരദ സിംഹ ഇസ ബഹാനേ ജനജാതിയോം കാ ഇതിഹാസ ബതാ ജാതീ ഹൈം। യേ ജാതിയാം ഹൈം- വധിക, ബേഡിയാ, ബൈദിയാ, ജാദുആ, കംജര, ഖംഗര, കോലോ, ഗരൈരീ ആദി। ബേഡിയോം കേ ബാരേ മേം ബതായാ ഗയാ ഹൈ കി യഹ ഏക ഘുമക്കഡ ഖാനാബദോശ ജാതി ഹൈ। ബേഡിനോം നേ ആര്ഥിക ആധാര പര പുരുഷോം സേ ദേഹസംബംധ തോ ബനായാ ബദലേ മേം കിസീ രിശ്തേ കാ അധികാര നഹീം മാംഗാ। അവിവാഹിത മാതൃത്വ നിഷിദ്ധ നഹീം ഥാ। ഹാം, ബച്ചോം കോ ജന്മ ദേനേ കേ ബാദ പിതാ കാ നാമ ബതാനാ ജരൂരീ ഹോ ഗയാ।
ഏക നചനാരീ ഠാകുര കീ രഖൈല ഥീ। ഉസകീ പ്രവസപൂര്വ അവസ്ഥാ മേം ഭീ ഠാകുര സംസര്ഗ സേ ബാജ നഹീം ആതാ। ന്യൌതേ ബിചൌലിയാ ഹൈ പര ഉസകാ പ്രേമ ബേഡിനീ യാ നചനാരീ കോ സച്ചാ ജാന പഡതാ ഹൈ। നചനാരീ നേ ബേടീ കോ ജന്മ ദിയാ। ഠാകുര കീ കല്പനാ മേം യഹ ഉസകീ ഭാവീ സംതാന നഹീം, ഭാവീ പ്രേമികാ യാ വിലാസ ചര്ചാ മേം സഹയോഗിനീ ബനേഗീ। ബ്രിക്സടന കേ സംപര്ക മേം നചനാരീ കാ ആനാ ഏക സംയോഗ ഥാ। ലാട സാഹബ സാഗര ചലേ ഗഏ തോ നചനാരീ ന്യൌതേ കേ സാഥ ഉനകീ ഖോജ മേം ഗഈ। ഫിരംഗീ ചകിത ഥാ കി ഠാകുര കോ ഛോഡ കര ഉസകേ പ്രേമ മേം പാഗല ഹോ കര നചനാരീ ഉസ തക ആഈ। വഹ ബതാതീ ഹൈ -'ഹമ ബേഡനിയോം കാ കോഈ ന കോഈ ഠാകുര ഹോതാ ഹീ ഹൈ, ഹുജൂര! വേ ഹമേം അപനീ ബനാ കര രഖതേ ഹൈം ലേകിന ഖുദ വേ ഹമാരേ കഭീ നഹീം ഹോതേ।....ബേഡനീ കേ ഗലേ മേം പഡാ പട്ടാ കിസീ കോ ദിഖാഈ നഹീം ദേതാ.....ക്യോംകി വഹ തോ സോനേ സേ മഢ ദിയാ ജാതാ ഹൈ ന!' ബസ, വഹ ധംധാ നഹീം ഛോഡ സകതീ। നചനാരീ ചകിത ഥീ കി ഉസകേ പ്രേമീ ലാട സാഹബ നേ ഉസേ ഛുആ ഭീ നഹീം, ബസ കോഈ ഔര ധംധാ അപനാനേ കേ ലിഏ പ്രേരിത കരതാ രഹാ। ശരദ സിംഹ വേശ്യാവൃത്തി കേ കാരണോം പര വിചാര കരതീ ഹൈം ഔര ജോ മനോസാമാജിക അധ്യയന ഹുഏ ഹൈം, ഉനകേ സൂത്ര ബതാതീ ഹൈം, ജൈസേ-ദരിദ്രതാ സേ ഊബ കര, ബഹകാവേ മേം ആ കര, മഹിലാ ദലാലോം കേ പ്രലോഭന പാ കര, പതി ദ്വാരാ തലാക ലേ ലേനേ പര, പതി കീ പ്രേരണാ സേ, ബുരീ സംഗത കേ കാരണ। മാം-ബാപ ഭീ കമ ഉമ്ര കീ ലഡകിയോം സേ വേശ്യാവൃത്തി കരാ സകതേ ഹൈം। ശരദ സിംഹ കേ അനുസാര വാതാവരണ ഔര സാമാജിക ദശാഏം ഭീ ബേഡനിയോം കേ ദേഹ ധംധേ മേം ലിപ്ത ഹോനേ കാ ഏക പ്രമുഖ കാരണ ഹൈ। നിര്മലാ ദേശപാംഡേ ജൈസീ സമാജസേവീ സ്ത്രിയോം നേ ഇസ സ്ഥിതി കോ ബദലനേ കേ ലിഏ അഥക സംഘര്ഷ കിയാ ഹൈ। അബ കഈ ഏനജീഓ നഏ-നഏ കാമ ഉപലബ്ധ കരാതേ ഹൈം। ശിക്ഷാ അഭിയാന ചലാതേ ഹൈം। ഉധര ബേഡനിയോം കേ സമാജ മേം രഖൈല സ്ത്രീ കീ തരഹ രഖൈല പുരുഷ കാ ഭീ ചലന ഹൈ। ശരദ സിംഹ ഫ്രായഡ, ഏഡലര, യുംഗ കേ സിദ്ധാംതോം കേ ആധാര പര ഭീ സ്ത്രീ വിമര്ശ കാ രാസ്താ ബനാതീ ഹൈം।
ഇധര കുഛ നഈ ഘടനാഏം സാമനേ ഹൈം। ചുനാവ മേം ബേഡനീ സ്ത്രീ ജീത കര സരപംച തക ബന സകതീ ഹൈ। ചംദാ ബേഡനീ ചുനാവ മേം വിജയീ ഹുഈ പര വേ ബേഡനീ ജാതി സേ ദേഹ ധംധാ ഖത്മ നഹീം കരാ പാഈ। ശരദ സിംഹ ലിഖതീ ഹൈം -'നഏ രാസ്തേ കീ ഖോജ മേം ശ്യാമാ കാ ഭടകാവ അബ മൈം ജാന ചുകീ ഥീ। മംത്രീ കേ ഘര ജാ കര രാഈ നാചനേ സേ ലേ കര ചംദ മഹീനോം കീ രഖൈല ബനനേ കീ കഥാ ശ്യാമാ കീ ഉസ ജിജീവിഷാ കോ വ്യക്ത കരതീ ഹൈ ജോ അപനീ ജീവനധാരാ ബദലനേ കീ പ്രബല ഇച്ഛാ കേ രൂപ മേം ഉസകേ മന മേം വിദ്യമാന ഹൈ।' സംദേഹ ഹൈ കി ആഗേ ശ്യാമാ ക്യാ കരേഗീ। ജബ ദേഹ മേം കസാവട നഹീം രഹേഗീ തോ ക്യാ-ക്യാ കര പാഏഗീ। യഹ ജാന കര ഖിന്ന ഹുഈ കി ഐസേ ഭീ സാമംത ഇസീ സമാജ മേം ഹൈ ജോ അപനേ ശയനകക്ഷ മേം പത്നീ കേ സാഥ ബേഡനീ രഖൈല കോ ഭീ രഖ പാതേ ഹൈം। ഉന്ഹേം പ്രേമ നഹീം സനസനീ ചാഹിഏ।
ശരദ സിംഹ കാ ബീഹഡ ക്ഷേത്രോം മേം പ്രവേശ ഹീ ഇതനാ മഹത്വപൂര്ണ ഹൈ കി ഏക ബാര ഹീ നഹീം, കഈ-കഈ ബാര ഇസ കൃതി കോ പഢനാ ജരൂരീ ജാന പഡേഗാ। അംത മേം ശരദ സിംഹ കേ ശബ്ദ ഹൈം- 'ലേകിന ഗുഡ്ഡീ കേ നിശ്ചയ കോ ദേഖ കര മുഝേ ലഗാ കി നചനാരീ, രസൂബാഈ, ചമ്പാ, ഫുലവാ ഔര ശ്യാമാ ജൈസീ സ്ത്രിയോം നേ ജിസ ആശാ കീ ലൌ കോ അപനേ മന മേം സംജോയാ ഥാ, വഹ അഭീ ബുഝീ നഹീം ഹൈ.....।' ശരദ സിംഹ നേ ജൈസേ ഏക സര്വേക്ഷണ കേ ആധാര പര ബേഡനിയോം കേ ദേഹവ്യാപാര കാ കച്ചാ ചിട്ഠാ ലിഖ ദിയാ ഹൈ। തഥ്യ കല്പനാ പര ഹാവീ ഹൈ। ശരദ സിംഹ കീ ബോല്ഡനേസ രാഹീ മാസൂമ രജാ ജൈസീ ഹൈ। യാ മൃദുലാ ഗര്ഗ ജൈസീ। യാ ലവലീന ജൈസീ। പര ശരദ സിംഹ ഏക ഔര അകേലീ ഹൈം। ഫിലഹാല ഉനകാ കോഈ പ്രതിദ്വന്ദ്വീ കഥാക്ഷേത്ര മേം നഹീം ഹൈ।
'പിഛലേ പന്നേ കീ ഔരതേം' ഉപന്യാസ ലിഖിത സേ അധിക വാചിക (ഓരല) ഇതിഹാസ പര ആധാരിത ഹൈ। ഇസ ബേലാഗ കഥാ പര ശീല-അശ്ലീല കാ ആരോപ സംഭവ നഹീം ഹൈ। അശ്ലീല ദിഖതാ ഹുആ ജ്യാദാ നൈതിക ദിഖ സകതാ ഹൈ। ഭദ്രലോക കീ കുരൂപതാഏം ഛിപീ നഹീം രഹ ഗഈ ഹൈം।
ശരദ സിംഹ കേ ഉപന്യാസ കോ ഏക ലമ്ബേ സമയ-പ്രബംധ കീ തരഹ പഢനാ ഹോഗാ ജിസകേ സാഥ സംദര്ഭ ഔര ടിപ്പണിയോം കീ ജാനകാരീ ജരൂരീ ഹോഗീ। പര കഥാ-രസ സേ വംചിത നഹീം ഹൈ യഹ കൃതി 'പിഛലേ പന്നേ കീ ഔരതേം'।
ജബ ദലിത വിമര്ശ ഔര സ്ത്രീ വിമര്ശ കേന്ദ്ര മേം ഹൈം, സംസദ മേം സ്ത്രീ സീടോം കേ ആരക്ഷണ പര ജോര ദിയാ ജാ രഹാ ഹോ പര പുരുഷ വര്ചസ്വ കേ പാസ ടാലനേ കേ ഹജാര ബഹാനേ ഹോം- യഹ ഉപന്യാസ ഏക നഏ തരഹ കീ പ്രാസംഗികതാ അര്ജിത കരേഗാ।
ജര്മന ഗ്രിയര കഹതീ ഹൈം- 'സ്ത്രിയോം സേ അബ രതി കാ ആനന്ദ ഉഠാനേ കീ അപേക്ഷാ കീ ജാതീ ഹൈ ലേകിന കേന്ദ്ര സേ നികല കര ബുര്ജുവാ മംദിര മേം ആനേ കീ നഹീം। ഇസകേ ബജാഏ രതി കോ അനുഷ്ഠാന കേ ജംഗ കേ രൂപ മേം മംദിര മേം ലായാ ജാ രഹാ ഹൈ।' ശരദ സിംഹ കോ ശ്രേയ ദിയാ ജാനാ ചാഹിഏ കി വേ ബിനാ ഫേമിനിസ്ട യാ സ്ത്രീവാദീ ഹോനേ കാ ദാവാ കിഏ സ്ത്രീ മുക്തി കീ അഗ്രിമ പംക്തി മേം ജഗഹ ബനാ സകീം।
00

പരമാനംദ ശ്രീവാസ്തവ
ബീ-70, ആവാസ വികാസ കാലോനീ,
സൂരജ കുണ്ഡ,
ഗോരഖപുര -273015

സാഹിത്യ സൃജന – സിതമ്ബര-അക്തൂബര 2009

‘സാഹിത്യ സൃജന’ കേ ഇസ അംക മേം ആപ പഢേംഗേ – ഹിന്ദുസ്താന കീ മശഹൂര ഗജല ഗായികാ ബേഗമ അഖ്തര കീ പുണ്യ-തിഥി(30 അക്തൂബര) പര “മേരീ ബാത” സ്തംഭ കേ അന്തര്ഗത കഥാകാര അശോക ഗുപ്താ കാ മാര്മിക ആലേഖ “ജബ തവക്കോ ഹീ ഉഠ ഗയീ ഗാലിബ....”, സമകാലീന ഹിംദീ കവിതാ മേം അപനീ വിശിഷ്ട ഔര പൃഥക പഹചാന രഖനേ വാലീ കവയിത്രീ കാത്യായനീ കീ കവിതാഏം, സുപരിചിത ഹിംദീ കവയിത്രീ-കഥാകാര അലകാ സിന്ഹാ കീ കഹാനീ “ഫിര ആഓഗീ ന”, ഏക അരസേ ബാദ ലേഖന മേം പുന: സക്രിയ ഹുഏ ലേഖക സുധീര രാവ കീ ലഘുകഥാഏം, ‘ഭാഷാംതര’ കേ അന്തര്ഗത ഡ൉0 രൂപസിംഹ ചന്ദേല ദ്വാരാ അനൂദിത പ്രസിദ്ധ രൂസീ ലേഖക ലിയോ തോലസ്തോയ കേ ഉപന്യാസ ‘ഹാജീ മുരാദ’ കീ നൌവീ കിസ്ത, വരിഷ്ഠ കഥാകാര സുധാ അരോഡാ കീ പുസ്തക “ആമ ഔരത, ജിന്ദാ സവാല” കീ സമീക്ഷാ തഥാ ഗതിവിധിയാം…
സംപാദക : സാഹിത്യ-സൃജന

മേരീ ബാത

ബേഗമ അഖ്തര കീ പുണ്യതിഥി പര വിശേഷ
ജബ തവക്കോ ഹീ ഉഠ ഗയീ ഗാലിബ....
-അശോക ഗുപ്താ

“ജോ താര സേ നികലീ ഹൈ വോ ധുന സബനേ സുനീ ഹൈ, ജോ സാജ പേ ഗുജരീ ഹൈ വോ കിസ ദില കോ പതാ ഹൈ ? ”
യഹ ഏക ബഹുത പുരാനാ ശേ’ര ഹൈ ജോ മുഝേ യാദ ആ ഗയാ ഹൈ। യഹ ശേ’ര അചാനക നഹീം യാദ ആയാ, അചാനക യാദ ആയീം ബേഗമ അഖ്തര, ജബ മൈംനേ കിസീ കോ യൂം ഹീ ഗുനഗുനാതേ സുനാ,
“ജിസ സേ ലഗാഈ ആംഖ ഉസീ കോ ദില കാ ദുശ്മന ദേഖാ ഹൈ...”
തസ്കീന കുരൈശീ കേ യഹ ബോല ജബ ഭീ, ജൈസേ ഭീ കാനോം മേം പഡതേ ഹൈം, കദ്രദാന ശ്രോതാ ഝൂമ ഉഠതേ ഹൈം, ഏക ബാര നഹീം, സൌ സൌ ബാര.. ലേകിന ഇസകേ ആഗേ കഭീ കിസീ കീ നജര ബേഗമ അഖ്തര കീ ജിന്ദഗീ കേ ഉന പന്നോം കീ തരഫ നഹീം ജാതീ ജഹാം ഇബാരത ഖൂന സേ ലിഖീ ഹൈം ഔര ഉസ കലമ പര ബാകായദാ നാമജദ ഉംഗലിയോം കേ നിശാന ദേഖേ ജാ സകതേ ഹൈം। വഹാം തക തോ ന കിസീ നജര ഗയീ ന കിസീ കാ വാസ്താ രഹാ। ബേഗമ അഖ്തര ഗാതീ രഹീം, ഹമ സബ സുനതേ രഹേ..
“തമാമ ഉമ്ര രഹേ ഹമ തോ ഖൈര കാംടോം മേം...”

ഇത്തേഫാക സേ ഇസ സമയ മേരേ ഹാഥ മേം ഉന്ഹീം പന്നോം സേ ഉഠാഏ ഹുഏ ദര്ദ കേ കുഛ ടുകഡേ ഹൈം, ജിന്ഹേം ജാനനാ, ജോ സാജ പര ഗുജരീ ഹൈ, ഉസേ ജാനനേ ജൈസാ ഹൈ... കഹതാ ഹൂം ।

മുശ്തരീ ഉസ ബീബീ അഖ്തര കീ മാം കാ നാമ ഹൈ, ജിസേ പഹലേ അഖ്തരീ ബാഈ കേ നാമ സേ ജാനാ ഗയാ ഫിര, ബേഗമ അഖ്തര കേ നാമ സേ. മുശ്തരീ ജബ കമസിന ഹീ ഥീം, ജനാബ അസഗര ഹുസൈന ഉന പര ഫിദാ ഹോ ഗഏ। വഹ ഏക നൌജവാന വകീല ഥേ, ബാകായദാ കാനൂന സേ വാകിഫ ഥേ, സോ ബാവജൂദ ഉസ വക്ത ഏക ബീബീ കേ ശൌഹര ഹോനേ കേ, ഉന്ഹോംനേ മുശ്തരീ സേ ശാദീ കീ। ഉസ ശാദീ സേ മുശ്തരീ നേ ജുഡവാം ബേടിയോം കോ ജന്മ ദിയാ ജോ ജോഹരാ ഔര ബീബീ അഖ്തരീ കഹലാഈം। ഉസകേ ബാദ അസഗര ഹുസൈന സാഹബ നേ അപനീ ഇസ മുശ്തരീ ബേഗമ കോ ഉനകീ ദോ ദുധമുഹീം ബച്ചിയോം കേ സാഥ ഘര സേ നികാല ഫേംകാ.... ഹോ ഗയാ ഉനകാ ഇശ്ക കാ ശൌക പൂരാ।

അഖ്തരീ ഔര ജോഹരാ കോ ലേ കര മുശ്തരീ നേ സംഘര്ഷ കിയാ। ദോനോം ലഡകിയോം കോ കുദരത നേ ഗായന കാ ഹുനര ദിയാ ഥാ ഔര ബാപ നേ ദര്ദ കാ സമംദര.. ഖാരേ പാനീ മേം കോഈ ആസാനീ സേ കഹാം ഡൂബതാ ഹൈ.. ധീരേ-ധീരേ അഖ്തരീ ബാഈ കീ ഗായകീ പഹചാന പാനേ ലഗീ, ശോഹരത ഉസകേ ദരവാജേ പര ആ ഖഡീ ഹുഈ, ലേകിന ശോഹരത ഔര നാമ ഏക ചീജ ഹൈ ഔര മര്ദ കീ ഫിതരത ഏകദമ ദൂസരീ। ഇസീ രവായത കേ ചലതേ ഏക ദിന അഖ്തരീ ബാഈ കേ ഏക സരപരസ്ത നേ ഉന്ഹേം അപനീ ഹവസ കാ ശികാര ബനാ ഡാലാ। ഖുദാ നേ ഭീ അപനീ തരഫ സേ കോഈ കസര നഹീം ഛോഡീ। അഖ്തരീ ബാഈ ലഡകീ സേ ഔരത തോ ബനീ ഹീ, ഔരത സേ മാം ഭീ ബനനേ കീ ദുര്ഗതി മേം ഫംസ ഗഈം। സന തീസ കേ സാലോം മേം, ന തോ ലോഗോം മേം ജാനകാരീ ഥീ, ന ഹീ സഹൂലിയത, ഹിമ്മത ഭീ ഥീ തോ ഉസേ ജജ്ബാത നേ അപനീ മുഠ്ഠീ മേം കര രഖാ ഥാ। തോ നതീജാ യഹ ഹുആ കി അഖ്തരീ ബാഈ നേ ഏക ബേടീ തോ ജനീ ലേകിന ഉമ്ര ഭര ഉസേ അപനീ ബേടീ കഹ കര പുകാര നഹീം സകീം। പരവരിശ തോ ദീ, ലേകിന ബതൌര ഉസ യതീമ കീ രിശ്തേദാര। അഖ്തരീ ബാഈ കോ ബാപ നസീബ നഹീം ഹുആ ഥാ ലേകിന ഉസേ ബാപ കാ നാമ തോ മിലാ ഥാ ഔര മാം ഭീ ഉസകേ പാസ ഥീ। അഖ്തരീ ബാഈ കീ ബേടീ കോ ന തോ ബാപ കാ മാന മിലാ ഔര ന മാം കാ ദാമന...

അഖ്തര ബാഈ ഗാതീ ഹൈം-
“മേരേ ദുഃഖ കീ ദവാ കരേ കോഈ...”
ഗാലിബ കേ ശേ’ര മേം അഖ്തരീ ബാഈ കേ ലിഏ സിര ഛുപാനേ കീ ജഗഹ ഹൈ. ഓഹ ഗാലിബ, അഗര തുമ ന ഹോതേ തോ...?
വക്ത കേ അഗലേ ദൌര മേം ജബ അഖ്തരീ ബാഈ അപനീ ശോഹരത ഔര അപനേ ഹുനര കീ ബുലംദീ പര ഥീം, സന പൈംതാലിസ കാ സാല, ബീബീ അഖ്തരീ കീ തീസ കോ ഛൂതീ ഉമ്ര, ഉന്ഹോംനേ ഭീ ഏക ബൈരിസ്ടര ഇശ്തിയാക അഹമദ അബ്ബാസീ സേ ശാദീ കര ലീ। ഫിര, ഢാക കേ തീന പാത, ശൌഹര കീ പാബന്ദീ ബരപാ ഹുഈ കി ഗായകീ ബംദ।

പാംച ലമ്ബേ ബരസോം തക ബേഗമ അഖ്തര കീ ആവാജ ഉനകേ ഭീതര ഘുടതീ രഹീ ഔര ബാഹര ആനേ കോ തരസ ഗഈ. ദുനിയാ ജാനതീ ഥീ കി ഗായന ബേഗമ അഖ്തര കീ ജിംദഗീ കാ ദൂസരാ നാമ ഹൈ, ലേകിന ബതൌര ശൌഹര, ബൈരിസ്ടര സാഹബ കാ ഹുകുമ ആഖിരീ അദാലത ഥാ..

ദിനോംദിന ബേഗമ അഖ്തര കി സാംസേം ഗര്ക ഹോതീ ഗഈം, പഹലേ ഏഹസാസ ഔര ഫിര ശരീര ഗഹരീ ബീമാരീ കീ ലപേട മേം ആ ഗയാ। ഗനീമത ഹുഈ കി ഏക ഡാക്ടര നേ മര്ജ കോ സമഝാ ഔര കഹാ കി ഗാനാ ശുരൂ കരനാ ഹീ മരീജ കാ ഇലാജ ഹൈ, വരനാ മൌത തോ ദരവാജേ പര ഹീ ഖഡീ ഹൈ।

ബേഹദ മജബൂരീ മേം അബ്ബാസീ സാഹബ മേം ബേമന സേ ഹാമീ ഭരീ ഔര ബേഗമ അഖ്തര നേ ഗാനാ ശുരൂ കിയാ। സബസേ പഹലേ ലഖനഊ രേഡിയോ സ്ടേശന പര ബേഗമ അഖ്തര നേ തീന ഗജലേം ഗാഈം ഔര ഉസകേ ബാദ വഹീം വഹ ഫൂട-ഫൂട കര രോനേ ലഗീം। ഉനകാ വഹ രോനാ ഹജാര ഹജാര ഗജലോം സേ ജ്യാദാ മന കോ ഝഗ്ഝോരനേ വാലാ ഥാ ലേകിന വഹ കിസീ സീഡീ, കിസീ കൈസേട മേം ദര്ജ നഹീം ഹൈ. കിസീ കോ ഉസകീ തലബ ഭീ നഹീം ഹൈ।

30 അക്തൂബര 1974 കോ ജബ ഉന്ഹോംനേ ദമ തോഡാ, തബ വഹ അഹമദാബാദ കേ ഏക സമ്മലേന മേം ഗാനേ ഗഈം ഥീം ഔര അപനേ ഫേഫഡോം കീ ഹൈസിയത പര ജരൂരത സേ ജ്യാദാ ഭരോസാ കര ബൈഠീം, ലേകിന ഫേഫഡേ ഉന്ഹേം ദഗാ ദേ ഗഏ।

ദഗാ തോ ബേഗമ അഖ്തര കോ ഉമ്ര ഭര കിസീ ന കിസീ നേ ദിയാ, ലേകിന ഉനകോ ദില പര ഭരോസാ കരനേ കീ ബീമാരീ ഥീ. വഹ മീര തകീ മീര കി ഗജല ഗാതീ ഥീം ന -
“ദേഖാ ഇസ ബീമാരിഏ ദില നേ, ആഖിര കാമ തമാമ കിയാ...”

കിതനാ സഹീ ഥാ ഉനകാ അംദാജ, അപനേ ബാരേ മേം ഔര അപനീ ഉസ ദുനിയാ കേ ബാരേ മേം ഭീ, ജിസമേ ഹമ ഔര ആപ ആജ ഭീ ഹൈം.
00

29 ജനവരീ 1947 കോ ദേഹരാദൂന മേം ജന്മ। ഇംജീനിയരിംഗ ഔര മൈനേജമേണ്ട കീ പഢാഈ। ബനാരസ ഹിന്ദൂ വിശ്വവിദ്യാലയ മേം പഢാഈ കേ ദൌരാന ഹീ സാഹിത്യ സേ ജുഡാവ ।അബ തക സൌ സേ അധിക കഹാനിയാം, അനേകോം കവിതാഏം, ദര്ജന ഭര കേ ലഗഭഗ സമീക്ഷാഏം, ദോ കഹാനീ സംഗ്രഹ, ഏക ഉപന്യാസ പ്രകാശിത ഹോ ചുകേ ഹൈം। ഏക ഉപന്യാസ ശീഘ്ര പ്രകാശ്യ। ബേനജീര ഭുട്ടോ കീ ആത്മകഥാ Daughter of the East കാ ഹിന്ദീ മേം അനുവാദ।സമ്പര്ക : ബീ -11/45, സേക്ടര 18, രോഹിണീ, ദില്ലീ – 110089 മോബാഈല നം- 09871187875