ഗഫലത മേം ഗാഫില

ക ബീര ജബ കഹതേ ഹൈം കി “രേ ദില ഗാഫില ഗഫലത മത കര, ഏക ദിനാ ജമ ആവേഗാ” തബ ദരഅസല വേ ലോഗോം സേ അപനീ ആത്മാ കോ ജഗാനേ കീ ബാത കഹതേ ഹൈം । യമലോക സേ ബുലാവാ കിസീ ഭീ ദിന ആ സകതാ ഹൈ । ജീവന അനിത്യ ഹൈ ഇസലിഏ അംതരാത്മാ മേം ജ്ഞാനജോത ജലാനേ കീ ജരൂരത ഹൈ । ഇസമേം ഗാഫില ഔര ഗഫലത ദോ ശബ്ദോം കാ പ്രയോഗ കിയാ ഗയാ ഹൈ ജോ അരബീ മൂല സേ ആഏ ഹൈം । കബീര കീ ഭാഷാ സധുക്കഡീ യാനീ ആമ ആദമീ കീ ജബാന ഹൈ । കബീര ജൈസേ ജനകവി ജബ ‘ഗാഫില-ഗഫലത’ജൈസേ ശബ്ദോം കാ പ്രയോഗ കരതേ ഹൈം തോ സഹജ ഹീ സമഝാ ജാ സകതാ ഹൈ കി രാജ-കാജ കീ ഫാരസീ ഭാഷാ കാ അസര ലോകബോലിയോം പര കിസ കദര ചഢ ചുകാ ഥാ । ദേഖനേ കീ ബാത യഹ ഭീ ഹൈ കി കബീരബാനീ മേം ഗാഫില സേ ബനാ ഗഫിലാഈ ശബ്ദ ഭീ ആതാ ഹൈ-“ ഐസാ ലോഗ ന ദേഖാ ഭാഈ, ഭൂലാ ഫിരേ ലിഏ ഗഫിലാഈ।” യഹ ഗഫിലാഈ നിശ്ചിത ഹീ ഉസ ദൌര കേ സമാജ മേം ഗാഫില കാ പ്രചലിത രൂപ രഹാ ഹോഗാ। ഗാഫില യാ ഗഫലത കേ ശുദ്ധ രൂപ നുക്താ ലഗാ കര ഗഫലത ഔര ഗാഫില ബനതേ ഹൈം ।

ഗാഫില ഉസേ കഹതേ ഹൈം ജോ ബേഖബര ഹോ । ഹേംസ വേര ഔര മില്ടന കോവേന കീ ഏ ഡിക്ശനരീ ഓഫ മ൉ഡര്ന രിടന അരേബിക കേ മുതാബിക ഗാഫില കേ മൂല മേം അരബീ കാ ഗഫാലാ ghafala ഹൈ ജിസമേം അസാവധാനീ, ഉപേക്ഷാ, ലാപരവാഹീ, ഭൂല ജൈസേ ഭാവ ഹൈം । ഇസകീ ധാതു ഹൈ ഗൈന- ഫാ-ലാമ (غ-ف-ل) । ഇസസേ ബനേ ഗാഫില മേം ആത്മവിസ്മൃത, അസാവധാന, ബേഖബര, ആത്മലീന, നിശ്ചേത, ബേഹോശ കേ സാഥ-സാഥ കാഹില, ആലസീ ജൈസീ അര്ഥവത്താ ഭീ ഹൈ । ഗൌര കരേം ഗഫാലാ കേ മൂല ഭാവ ഉപേക്ഷാ യാ ലാപരവാഹീ ജൈസേ ഭാവോം പര । ജോ ഖുദ മേം ഗുമ ഹൈ, ജിസേ ജമാനേ കീ ഖബര നഹീം വഹ ദരഅസല കാരോബാരേ-ദുനിയാ കീ ഉപേക്ഷാ ഹീ തോ കര രഹാ ഹൈ । ജിസേ സംസാര കീ പരവാഹ നഹീം ഐസാ വ്യക്തി ആത്മലീന യോഗീ ഭീ ഹോ സകതാ ഹൈ ഔര അകര്മണ്യ, ആലസീ യാ ലാപരവാഹ ഭീ ഹോ സകതാ ഹൈ ।

ഗഫലത കാ പ്രയോഗ ഭീ ഹിന്ദീ മേം ഉധേഡബൂന, ഉലഝന യാ ഗഡബഡീ കേ അര്ഥ മേം ജ്യാദാ ഹോതാ ഹൈ । “ബഡീ ഗഫലത ഹോ ഗഈ”, “ഗഫലത മത കരോ”, “വോ ഗഫലത മേം രഹതാ ഹൈ” ജൈസേ വാക്യോം സേ യഹ സ്പഷ്ട ഹോ രഹാ ഹൈ । ഗഫലത മേം മൂലതഃ - അസാവധാനീ, അസതര്കതാ, ബേഖബരീ, സംജ്ഞാഹീനതാ, നിശ്ചിഷ്ടതാ, ബേഹശീ, ത്രുടി, ഭൂല, ചൂക, ഉപേക്ഷാ, ആലസ്യ, ബേപരവാഹീ, കാഹിലീ കേ ഭാവ ഹൈം । ഗഫാലാ മേം നിഹിത ഉപേക്ഷാ ഇസ ശൃംഖലാ കേ ജിസ ശബ്ദ മേം സര്വാധിക ഉഭര രഹീ ഹൈ വഹ ഹൈ തഗാഫുല । ബോലചാല യാ ലിഖത-പഢത കീ ഹിന്ദീ മേം തഗാഫുല കാ ഇസ്തേമാല നഹീം ഹോതാ മഗര ശേരോ-ശായരീ മേം ദിലചസ്പീ രഖനേ വാലേ ലോഗോം കേ ലിഏ യഹ അജനബീ ഭീ നഹീം ഹൈ മസലന- “അബ ഉസകാ തഗാഫുല ഗവാരാ കരോ, മസീഹാ മസീഹാ പുകാരാ കരോ।” മോഹമ്മദ മുസ്തഫാ ഖാം മദ്ദാഹ തഗാഫുല കേ മായനേ ഉപേക്ഷാ, ബേതവജ്ജോഈ, അസാവധാനീ, ഗഫലത, ഢീല, വിലമ്ബ, ദേര ആദി ബതാതേ ഹൈം ।

ഗഫലത സേ ബനേ കുഛ ഖൂബസൂരത ശബ്ദ ഭീ ഹൈം ജിനകാ പ്രയോഗ കിയാ ജാ സകതാ ഹൈ ജൈസേ ഗഫലതകദാ ജിസമേം ഭവസംസാര കീ വ്യംജനാ ഉഭരതീ ഹൈ , മഗര വ്യംഗ്യ കേ നജരിഏ സേ । ബുജുര്ഗോം കാ കഹനാ ഹൈ കി യേ ദുനിയാ ഗഡബഡഝാലാ ഹീ ഹൈ । യഹാം സബ കുഛ ബേതരതീബ ഹൈ , സബ കുഛ ഉലഝാ ഹുആ ഹൈ । ഇസേ ദുരുസ്ത കരനേ കാ ജിമ്മാ ഇന്സാന കാ ഹൈ, മഗര വഹ ഖുദ ഹീ ഗഫലതജദാ യാനീ അസാവധാന രഹതാ ഹൈ । ഇസീ തരഹ സുസ്ത, ആലസീ യാ ആദതന അസാവധാന വ്യക്തി കേ ലിഏ ഗഫലതആശ്നാ ജൈസാ ശബ്ദ ഭീ ഹൈ ഔര ഗഫലതപേശാ ഭീ। ഇന്ഹേം ഹമ ഏഹദീ, സുസ്തശിരോമണീ യാ ആലസീരാമ കീ ഉപാധിയോം സേ നവാജതേ ഹൈം ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

ഗാഛ ഔര പേഡ

പേ ഡ കേ അര്ഥ മേം പൂര്വീ ഭാരതീയ ബോലിയോം മേം ‘ഗാഛ’ ശബ്ദ ബഹുത ആമ ഹൈ। ബാംഗ്ലാ മേം ഭീ ‘ഗാഛ’ കാ അര്ഥ വൃക്ഷ ഹീ ഹൈ। പൂര്വീ ബോലിയോം മേം ‘ഗാഛീ’ ശബ്ദ കാ അഭിപ്രായ വൃക്ഷവാടികാ ഭീ ഹോതാ ഹൈ ഔര ആമ്രകുംജ ഭീ। ഖാസതൌര പര ആമ, കടഹല, പീപല ജൈസേ പേഡോം കേ സമൂഹ കേ ലിഏ ഇസ ശബ്ദ കാ പ്രയോഗ ഹോതാ ഹൈ। രതീനാഥ കീ ചാചീ ഉപന്യാസ മേം ബാബാ നാഗാര്ജുന നേ ബീജൂ ആമോം കേ ബഗീചേ കോ ഗാഛീ കഹാ ഹൈ। ‘ബീജൂ’ യാനീ ആമ കാ വഹ പേഡ ജിസേ ബീജ ബോ കര ലഗായാ ഗയാ ഹോ। ‘കലമീ’ ആമോം കാ ബഗീചാ കലമീ ബാഗ കഹലാതാ ഹൈ। ‘ഗാഛീ’ കാ അര്ഥ ഛോടാ പേഡ യാ പൌധാ ഭീ ഹോതാ ഹൈ। ഇസീ തരഹ ‘ബാഡീ’ യാനീ ഛോടേ ബഗീചേ കേ ലിഏ ഭീ ഗാഛീ കാ പ്രയോഗ ദേഖാ ജാതാ ഹൈ। കഹീം കഹീം ഗാഛീ ഔര ഭീ ലഘുതാ കേ ചലതേ ‘ഗഛിയാ’ ഹോ ജാതീ ഹൈ। ഹിന്ദീ ശബ്ദസാഗര മേം ഗാഛ ശബ്ദ കീ പ്രവിഷ്ടി മേം- “ഖജൂര കീ നരമ കോംപല ജിസേ ലോഗ പേഡ കട ജാനേ പര സുഖാകര രഖ ഛോഡതേ ഹൈം ഔര തരകാരീ കേ കാമ മേം ലാതേ ഹൈം । ബോരാ ജോ ബൈല ആദി പശുഓം കീ പീഠ പര ബോഝ ലാദനേ കേ ലിയേ രഖാ ജാതാ ഹൈ।” വൈസേ ഹിന്ദീ മേം പേഡ കേ ലിഏ കഈ ശബ്ദ ഹൈം ജൈസേ അഗ, അഗമ, വിടപ, വൃക്ഷ, ദ്രുമ, അദ്രി, കുട, ജര്ണ, ഝാഡ, തരു, തരുവര, ദരഖ്ത, പാദപ, ഭൂജാത യാ കുഠാരൂ ആദി।

വൃക്ഷ ശബ്ദ സേ കുഛ നഏ നാമ ഭീ ജന്മേ ഹൈം। വൃക്ഷ സേ ‘വ’ കാ ലോപ ഹുആ ഔര രഹ ഗയാ ‘രൂക്ഷ’। അബ രൂക്ഷ സേ മാലവീ-രാജസ്ഥാനീ മേം രൂംഖ, രൂംഖഡാ ജൈസേ കുഛ നഏ നാമ ഭീ ചല പഡേ। ഇസീ തരഹ വൃക്ഷ സേ ബിരഛ, ബിരിഖ യാ ബിരിഛ ജൈസേ നാമ ഭീ ചലന മേം ഹൈം ഔര ലാലിത്യപൂര്ണ ലേഖന യാ ദേശീ തഡകാ ലഗാനേ കേ ലിഏ ഇനകാ പ്രയോഗ സൃജനധര്മീ കരതേ രഹതേ ഹൈം। വൈസേ വൃക്ഷ കേ ലിഏ ‘പേഡ’ ശബ്ദ സര്വാധിക പ്രചലിത ഹൈ। ഇസകീ വ്യുത്പത്തി കോ ലേകര വിദ്വാനോം മേം ദോ തരഹ കേ മത ഹൈം। കുഛ ലോഗോം കാ മാനനാ ഹൈ കി പേഡ കാ ജന്മ പ്രാകൃത കേ ‘പട്ടീ’ കീ കോഖ സേ ഹുആ ഹൈ। ‘പട്ടീ’ കേ മൂല മേം ‘പത്രീ’ ഹൈ ജിസകാ രിശ്താ സംസ്കൃത കേ ‘പത്ര’ സേ ഹൈ। പത്ര യാനീ പത്താ। ജ൉ന പ്ലൈട്സ ഇസീ മത കേ ഹൈം। ഇസകേ വിപരീത കുഛ വിദ്വാനോം കാ മാനനാ ഹൈ കി പേഡ ദരഅസല ‘പിണ്ഡ’ സേ ആ രഹാ ഹൈ। പിണ്ഡ സേ പേഡ കേ ഉപജനേ കീ ബാത താര്കിക ഭീ ഹൈ ക്യോംകി സംസ്കൃത വാങ്മയ കേ അനേക സംദര്ഭോം മേം പിണ്ഡ കാ ആശയ വൃക്ഷ സേ ജുഡതാ രഹാ ഹൈ। കഈ തരഹ കേ വൃക്ഷോം കേ സാഥ ‘പിണ്ഡ’ ശബ്ദ പ്രത്യയ യാ ഉപസര്ഗ കീ തരഹ ലഗാ ദിഖാഈ ദേതാ ഹൈ ജിസമേം ‘പിണ്ഡ’ കാ അര്ഥ വൃക്ഷ ഹീ ഹൈ ജൈസേ പിണ്ഡ ഖജൂര। പിണ്ഡ ശബ്ദ കാ അര്ഥ താഡ ജാതി കാ വൃക്ഷ, അശോക വൃക്ഷ ആദി ഭീ ഹൈ। ഇസീ തരഹ ആയുര്വൈദിക ഗുണോം വാലേ ബേര ജാതി കേ ഏക കംടീലേ വൃക്ഷ വികംകത കാ നാമ പിണ്ഡാരാ ഹൈ ജിസമേം പിണ്ഡ സാഫ നജര ആ രഹാ ഹൈ। പിണ്ഡ സേ പേംഡ ഔര പേഡ കാ രൂപാന്തര ഹോതാ ചലാ ഗയാ। ഇസകേ വിപരീത പത്ര സേ പേഡ കേ രൂപാന്തര കീ കല്പനാ നഹീം കീ ജാ സകതീ।

അബ ഗാഛ കീ ബാത। ‘ഗാഛ’ അര്ഥാത വൃക്ഷ കേ മൂല മേം സംസ്കൃത ശബ്ദ ‘ഗച്ഛ’ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ജാനാ, ചലനാ, ബഢനാ, ഗതി കരനാ। ബതൌര വൃക്ഷ, ഗച്ഛ മേം ലഗാതാര ബഢനാ, ഗതി കരനാ, വൃദ്ധി കരനാ ജൈസേ ഭാവ ഹൈ। യൂം ദേഖാ ജാഏ തോ ഗതി ന കരനാ ഭീ വൃക്ഷ കീ ഖാസിയത ഹൈ ഔര ഇസ വജഹ സേ ഹീ ‘അഗമ’ യാ ‘അഗ’ അര്ഥാത ജോ ചലതേ-ഫിരതേ നഹീം, ജൈസേ നാമ ഭീ ഉസേ മിലേ ഹൈം। യഹ ദിലചസ്പ ഹൈ കി നിരന്തര ഊര്ധ്വാധര ഗതി ഔര വര്ഷ മേം കഈ രൂപ ബദലനേ വാലേ അനൂഠേ-അപൂര്വ ഗുണ കേ ചലതേ ഹീ ഏക ഹീ സ്ഥാന പര ബനേ രഹനേ കേ ബാവജൂദ പേഡോം മേം ലഗാതാര ഗതി കരനേ കാ ലക്ഷണ ഭീ ദേഖാ ഗയാ ഔര ഇസീലിഏ ഉസേ ‘ഗച്ഛ’ കഹാ ഗയാ ഔര ഫിര ഉസസേ ഗാഛ, ഗാഛീ ജൈസേ ശബ്ദ ബനേ ഹൈം। പേഡ കീ വ്യുത്പത്തി പിണ്ഡ സേ ഹോനേ കാ ഏക മജബൂത ആധാര ‘ഗച്ഛ’ സേ ബനേ ഏക സമാസ മേം ഛുപാ ഹൈ।

ഗൌതമ ബുദ്ധ കേ ജീവന പര ആധാരിത പ്രഖ്യാത ബൌദ്ധ ഗ്രന്ഥ മഹാവസ്തു മേം ‘ഗച്ഛ-പിണ്ഡ’ ശബ്ദ ആയാ ഹൈ। മൂലതഃ യഹ സമാസ ഹൈ। ഡ൉ സുനീതികുമാര ചാടുര്ജ്യാ ഇസേ വിചിത്ര സമാസ മാനതേ ഹുഏ ഇസകേ ലിഏ അനുവാദാത്മക സമാസ പദ നിര്ധാരിത കരതേ ഹൈം। വൈസേ യഹ ദ്വന്ദ്വ സമാസ കാ ഉദാഹരണ ഹൈ। ‘ഗച്ഛ’ യാനീ പേഡ, പൌധാ ആദി। ഗച്ഛ മേം നിഹിത ബഢനേ കേ ഭാവ സേ ഗച്ഛ മേം വൃക്ഷ കാ സംകേത ഭീ ശാമില ഹുആ ജിസസേ ഗാഛ, ഗാഛീ ആദി ബനേ। പിണ്ഡ കിസീ ഢേര, അചല, ഠോസ, ഘന ജൈസാ പദാര്ഥ ഹീ പിണ്ഡ ഹൈ। ഇസീ തരഹ ബഢനേ കേ അര്ഥ സേ ഹീ ഗച്ഛ മേം പരിവാര, കുല യാ കുടുമ്ബ കാ ഭാവ ഭീ ആയാ। ഇസീ തരഹ പിണ്ഡ മേം ഭീ പരിവാര യാ കുല കാ ഭാവ ഹൈ। പശ്ചിമോത്തര ഭാരത കീ ബോലിയോം മേം മനുഷ്യോം കേ ആബാദ സമൂഹ കോ പിണ്ഡ ഭീ കഹാ ജാതാ ഹൈ। ഗാംവ കേ അര്ഥ മേം ഭീ പിണ്ഡ കാ പ്രയോഗ ഹോതാ ഹൈ। അബ ജബ പിണ്ഡ കാ അര്ഥ ഭീ വൃക്ഷ ഹൈ ഔര ഗച്ഛ മേം ഭീ പേഡ കാ ഹീ ഭാവ ഹൈ തബ ‘ഗച്ഛ-പിണ്ഡ’ യാനീ ‘പേഡ-പേഡ’ ജൈസേ സമാസ സേ ക്യാ അര്ഥസിദ്ധി ഹോ സകതീ ഹൈ? ജാഹിര ഹൈ ജിസ തരഹ ‘അച്ഛാ-ഭലാ’ ‘ഋഷി-മുനി’, ‘ഭാഈ-ബംധ’ യാ ‘കംകര-പത്ഥര’ ആദി ദ്വദ്വ സമാസ കേ ഉദാഹരണ ഹൈം വൈസാ ഹീ ‘ഗച്ഛ-പിണ്ഡ’ കേ സാഥ ഭീ ഹൈ। മഗര ബാത ഇതനീ ആസാന നഹീം ഹൈ।

മേരേ വിചാര മേം ‘ഗച്ഛ’ മേം വൃദ്ധി കാ ജോ ഭാവ ഹൈ ഉസസേ ഹീ ‘ഗച്ഛ-പിണ്ഡ’ കീ അലഗ അര്ഥവത്താ സ്ഥാപിത ഹോതീ ഹൈ। കുല, പരിവാര കാ മഹത്വ ഉസകേ ബഢതേ ജാനേ കേ ഗുണ സേ ഹീ ഹൈ। ബാംസ ശബ്ദ വംശ സേ ബനാ ഹൈ। പൂര്വവൈദിക യുഗ മേം വംശ ശബ്ദ കാ അര്ഥ ബാംസ ഹീ രഹാ ഹോഗാ। പ്രാചീന സമാജ മേം ലക്ഷണോം കേ ആധാര പര ഹീ ഭാഷാ മേം അര്ഥവത്താ വികസിത ഹോതീ ചലീ ഗഈ। സ്വതഃ ഫലനേ ഫൂലനേ കേ ബാംസ കേ നൈസര്ഗിക ഗുണോം നേ വംശ ശബ്ദ കോ ഔര ഭീ പ്രഭാവീ ബനാ ദിയാ ഔര ഏക വനസ്പതി കീ വംശ-പരംപരാ നേ മനുഷ്യോം കേ കുല, കുടുംബ സേ രിശ്തേദാരീ സ്ഥാപിത കര ലീ। സോ ‘ഗച്ഛ’ മേം നിഹിത പരിവാര, കുല, കുടുമ്ബ കേ അര്ഥ മേം ഹീ അഗര വൃദ്ധി കാ അര്ഥ വംശ-പരമ്പരാ സേ ലഗായാ ജാഏ തോ ‘ഗച്ഛ-പിണ്ഡ’ കാ സീധാ സാ അര്ഥ വംശ-വൃക്ഷ നികലതാ ഹൈ। ബൌദ്ധഗ്രന്ഥ മഹാവസ്തുഅവദാനമ് മേം ബുദ്ധ കേ ജാതക രൂപോം കാ ഉല്ലേഖ ഹൈ। സ്പഷ്ട ഹൈ കി യഹാം ഗച്ഛ-പിണ്ഡ സേ താത്പര്യ വംശ-വൃക്ഷ സേ ഹീ ഹോഗാ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

കല-കല കീ ശബ്ദാവലീ

ഭാ ഷാ കാ വികാസ പ്രാകൃതിക ധ്വനിയോം കാ അനുകരണ കരനേ സേ ഹുആ ഹൈ। പാനീ കേ ബഹാവ കാ സംകേത ‘കല-കല’ ധ്വനി സേ മിലതാ ഹൈ। ഇസ ‘കല’ കേ ആധാര പര ദേഖതേ ഹൈം കി ഹമാരീ ഭാഷാഓം കോ കിതനേ ശബ്ദ മിലേ ഹൈം। കല് കീ അര്ഥവത്താ ബഹുത വ്യാപക ഹൈ। നദീ-ഝരനേ കീ കല-കല ഔര ഭീഡ കേ കോലാഹല മേം യഹീ കല ധ്വനി സുനാഈ പഡ രഹീ ഹൈ। പക്ഷിയോം കീ ചഹചഹ ഔര കുഹുക കേ ലിഏ പ്രചിലത കലരവ കാ അര്ഥ ഭീ കല ധ്വനി (രവ) ഹീ ഹൈ। ഹിന്ദീ മേം ഗലാ, ഗലീ, ഖര്രാടാ, ഖല്ലാ, ഗരിയാനാ, ഗുര്രാനാ, കുല്ലാ, കല്ലാ, ഗാല ആദി ഔര അംഗ്രേജീ കാ ക൉ല, കൈലേംഡര ജൈസേ അനേക ശബ്ദ ഇസീ കല കീ ശൃംഖലാ സേ ബംധേ ഹുഏ ഹൈം। ചലിഏ, പഹചാനതേ ഹൈം ഇന്ഹേം।

പ്രാചീന രോമ മേം പുരോഹിത നഏ മാസ കീ ജോര-ശോര സേ ഘോഷണാ കരതേ ഥേ ഇസേ calare കഹാ ജാതാ ഥാ। അംഗ്രേജീ കാ call ഭീ ഇസസേ ഹീ ബനാ ഹൈ। രോമന മേം calare കാ അര്ഥ ഹോതാ ഹൈ പുകാരനാ യാ മുനാദീ കരനാ। കൈലേയര സേ ബനേ കൈലേംഡേ കാ മതലബ ഹോതാ ഹൈ മാഹ കാ പഹലാ ദിന। മാഹ-താലികാ കേ ലിഏ കൈലേംഡര കേ മൂല മേം ഭീ യഹീ കൈലേയര ഹൈ। ഭാഷാ വിജ്ഞാന കേ നജരിയേ സേ calare കാ ജന്മ സംസ്കൃത കേ കല് യാ ഇംഡോ-യൂരോപീയ മൂല കേ ഗല യാനീ gal സേ മാനാ ജാതാ ഹൈ। ഇന ദോനോം ഹീ ശബ്ദോം കാ മതലബ ഹോതാ ഹൈ കഹനാ യാ ശോര മചാനാ, ജാനനാ-സമഝനാ യാ സോചനാ-വിചാരനാ।

കല-കല മേം ധ്വനിവാചീ സംകേത സേ പാനീ കേ ബഹാവ കാ അര്ഥ തയ ഹുആ മഗര ധ്വനിവാചക അര്ഥ ഭീ ബരകരാര രഹാ। ബഹാവ കേ അര്ഥ മേം ബരസാതീ നാലേ കോ ഖല്ലാ / ഖാലാ കഹതേ ഹൈം। യഹ സ്ഖല സേ ആ രഹാ ഹൈ ജിസമേം ഗിരനേ, ഫിസലനേ, ബഹനേ, ടപകനേ, നീചേ ആനേ, നിമ്നതാ ജൈസേ ഭാവ ഹൈം। ജാഹിര ഹൈ കല കാ അഗലാ രൂപ ഹീ സ്ഖല ഹുആ ജിസസേ നാലേ കേ അര്ഥ മേം ഖല്ലാ ബനാ। കല കാ ഹീ അഗലാ രൂപ ഗല ഹോതാ ഹൈ। ജരാ സോചേ പംജാബീ കേ ഗല പര ജിസകാ മതലബ ഭീ കഹീ ഗഈ ബാത ഹീ ഹോതാ ഹൈ। സാഫ ഹൈ കി അംഗ്രേജീ കാ ക൉ല, സംസ്കൃത കാ കല് ഔര പംജാബീ കാ ഗല ഏക ഹീ ഹൈ।

കല് കാ വികാസ ഗല് ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ടപകനാ, ചുആനാ, രിസനാ, പിഘലനാ ആദി। യഹ കല കേ ബഹാവവാചീ ഭാവോം കാ വിസ്താര ഹൈ। ഗൌര കരേം ഇന സബ ക്രിയാഓം പര ജോ ജാഹിര കരതീ ഹൈം കി കഹീം കുഛ ഖത്മ ഹോ രഹാ ഹൈ, നഷ്ട ഹോ രഹാ ഹൈ। യഹ സ്പഷ്ട ഹോതാ ഹൈ ഇസകേ ഏക അന്യ അര്ഥ സേ ജിസമേം അന്തര്ധാന ഹോനാ, ഗുജര ജാനാ, ഓഝല ഹോ ജാനാ യാ ഹട ജാനാ ജൈസേ ഭാവ ഹൈം। ഗലന, ഗലനാ ജൈസേ ശബ്ദോം സേ യഹ ഉജാഗര ഹോതാ ഹൈ। കോഈ വസ്തു അനംത കാല തക രിസതീ നഹീം രഹ സകതീ। സ്രോത കഭീ തോ സൂഖേഗാ അര്ഥാത വഹാം ജോ പദാര്ഥ ഹൈ വഹ അംതര്ധാന ഹോഗാ। ഗല് ധാതു സേ ഹീ ബനാ ഹൈ ഗലാ ജിസകാ മതലബ ഹോതാ ഹൈ കംഠ, ഗ്രീവാ, ഗര്ദന ആദി। ധ്യാന രഹേ, ഗലേ സേ ഗുജരകര ഖാദ്യ പദാര്ഥ അംതര്ധാന ഹോ ജാതാ ഹൈ।

ഗല് സേ ഗലാ ബനാ ഹൈ ഔര ഗലീ ഭീ। നിഗലനാ ശബ്ദ ഭീ ഇസീ മൂല സേ ബനാ ഹൈ। ഗലേ കീ ആകൃതി പര ധ്യാന ദേം। യഹ ഏക അത്യധിക പതലാ, സംകരാ, സംകുചിത രാസ്താ ഹോതാ ഹൈ। ഗലീ കാ ഭാവ യഹീം സേ ഉഭര രഹാ ഹൈ। കണ്ഠനാല കീ തരഹ സംകരാ രാസ്താ ഹീ ഗലീ ഹൈ। ഗലീ സേ ഹീ ബനാ ഹൈ ഗലിയാരാ ജിസമേം ഭീ തംഗ, സംകരേ രാസ്തേ കാ ഭാവ ഹൈ। ഗല് മേം നിഹിത ഗലന, രിസന കേ ഭാവ കാ അംതര്ധാന ഹോനേ കേ അര്ഥ മേം പ്രകടീകരണ അദ്ഭുത ഹൈ। കുഛ വിദ്വാന ഗലിയാരേ കീ തുലനാ അംഗ്രേജീ ശബ്ദ ഗൈലരീ gallery സേ കരതേ ഹൈം। യൂം ഗുജരനേ ഔര പ്രവാഹീ അര്ഥ മേം ഭീ സംകരേ രാസ്തേ കേ തൌര പര കല, ഗല സേ ഹോതേ ഹുഏ ഗലാ ഔര ഗലീ കേ വികാസ കോ സമഝാ ജാ സകതാ ഹൈ।

ഗൌര കരേം സുബഹ സോകര ഉഠനേ കേ ബാദ മുംഹ മേം പാനീ ഭര കര ഗാലോം കീ പേശിയോം കോ ജോരദാര ഹരകത ദേനേ സേ താജഗീ മിലതീ ഹൈ। ഇസേ കുല്ലാ കരനാ കഹതേ ഹൈം। യഹ കുല്ലാ മൂലതഃ ധ്വനി അനുകരണ സേ ബനാ ശബ്ദ ഹൈ ഔര ഇസമേം വഹീ കല-കല ധ്വനി ഹൈ ജോ പത്ഥരോം സേ ടകരാതേ പാനീ മേം ഹോതീ ഹൈ। വൈസേ കുല്ലാ കാ മൂല സംസ്കൃത കേ കവല സേ മാനാ ജാതാ ഹൈ। ഹിന്ദീ മേം ജോ ഗാല ഹൈ വഹ സംസ്കൃത കേ ഗല്ല സേ ആ രഹാ ഹൈ। ഫാരസീ മേം ഗല്ല സേ കല്ലാ ബനതാ ഹൈ ജിസകാ പ്രയോഗ ഹിന്ദീ മേം ഭീ ഹോതാ ഹൈ ജൈസേ കല്ലേ മേം പാന ദബാനാ യാനീ മുംഹ മേം പാന രഖനാ। ഗല്ല ഔര കല്ല കീ സമാനതാ ഗൌരതലബ ഹൈ। ഗല്ല സേ ഹിന്ദീ മേം ഗാല ബനതാ ഹൈ ഔര ഫാരസീ മേം കല്ലാ। മഗര ദോനോം ഹീ ഭാഷാഓം മേം കുല്ലാ കാ അര്ഥ ഗാലോം മേം പാനീ ഭരകര ഉസമേം ഖലബലീ പൈദാ കരനാ ഹീ ഹൈ।

താജഗീ കേ ലിഏ കുല്ലാ കേ അലവാ ഗരാരാ ഭീ കിയാ ജാതാ ഹൈ। യഹ സംസ്കൃത കേ ഗര്ഗര (ഗര-ഗര) സേ ആ രഹാ ഹൈ। കല കല കാ ഹീ വികാസ ഗര ഗര ഹൈ। ആമതൌര പര ഗര ഗര ധ്വനി ഗലേ സേ അഥവാ നാക സേ നികലതീ ഹൈ। ഇസ ധ്വനി കേ ലിഏ നാക യാ ഗലേ മേം നമീ ഹോനാ ഭീ ജരൂരീ ഹൈ। ക വര്ണക്രമ കീ ധ്വനിയാം ആമതൌര പര ഏക ദൂസരേ സേ ബദലതീ ഹൈം। നീംദ മേം മുംഹ സേ നികലനേവാലീ ആവാജോം കോ ഖര്രാടാ കഹാ ജാതാ ഹൈ। ഇസകീ തുലനാ ഗര്ഗര സേ കരനാ ആസാന ഹൈ। യഹാം ഗ ധ്വനി ഖ മേം തബ്ദീല ഹോ രഹീ ഹൈ। ഖ, ക ഗ കണ്ഠ്യ ധ്വനിയാം ഹൈ മഗര ഇനമേം ഭീ ഖ സംഘര്ഷീ ധ്വനി ഹൈ ഔര ബിനാ പ്രയാസ സിര്ഫ നിശ്വാസ കേ ജരിയേ ബന രഹീ ഹൈ। സോ ഖര്രാടാ ശബ്ദ ഭീ ഇസീ കഡീ സേ ജുഡ രഹാ ഹൈ। ഹാം, ഗുര്രാനേ ഗോ ഭീ ന ഭൂല ജാഏം।

അംഗ്രേജീ കേ ഗാര്ഗല gargle ശബ്ദ കാ പ്രയോഗ ഭീ ശഹരീ ക്ഷേത്രോം മേം ആമതൌര പര ഹോനേ ലഗാ ഹൈ। ഇസകീ ആമദ മധ്യകാലീന ഫ്രൈംച ഭാഷാ കേ gargouiller മാനീ ജാതീ ഹൈ ജോ പ്രാചീന ഫ്രൈംച കേ gargouille സേ ജന്മാ ഹൈ ജിസമേം ഗലേ മേം പാനീ കേ ഘര്ഷണ ഔര മംഥന സേ നികലനേ വാലീ ധ്വനി കാ ഭാവ നിഹിത ഹൈ। ഇസ ശബ്ദ കാ ജന്മ ഗാര്ഗ garg- സേ ഹുആ ഹൈ ജിസമേം ഗലേ സേ നികലനേ വാലീ ആവാജ കാ ഭാവ ഹൈ। ഇസകീ സംസ്കൃത കേ ഗര്ഗ (രഃ) സേ സമാനതാ ഗൌരതലബ ഹൈ। ഗാര്ഗല ശബ്ദ ബനാ ഹൈ garg- (ഗാര്ഗ) + goule (ഗ൉ല) സേ। ധ്യാന രഹേ പുരാനീ ഫ്രൈംച കാ goule ശബ്ദ ലൈടിന കേ ഗുലാ gula സേ ബനാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ഗലാ യാ കണ്ഠ। ലൈടിന ഭാരോപീയ ഭാഷാ പരിവാര സേ ജുഡീ ഹൈ। ലൈടിന കേ ഗുലാ ഔര ഹിന്ദീ കേ ഗലാ കീ സമാനതാ ദേഖേം।

അപശബ്ദ, നിംദാസൂചക യാ ഫൂഹഡ ബാത കേ ലിഏ ഹിന്ദീ ഉര്ദൂ മേം ഗാലീ ശബ്ദ ഹൈ। പ്രായഃ കോശോം മേം ഇസകാ മൂല സംസ്കൃത കാ ഗാലി ബതായാ ഗയാ ഹൈ। ധ്യാന രഹേ കല് യാ ഗല് മേം കുഛ കഹനേ കാ ഭാവ ഹൈ പ്രമുഖ ഹൈ। കല്-ഗല് കീ വികാസ യാത്രാ മേം അപശബ്ദ കേ ലിഏ ഗാലി കാ വികാസ ഭീ ഇസീ ഗല് സേ ഹുആ। ഗല് യാനീ ധ്വനി। കഹനാ। ഗാല യാനീ വഹ അംഗ ജഹാം ജീഭ വ അന്യ ഉപാംഗോം സേ ധ്വനി പൈദാ ഹോതീ ഹൈ। ഗലാ യാനീ വഹ മഹത്വപൂര്ണ അംഗ ജഹാം സേ ധ്വനി പൈദാ ഹോതീ ഹൈ। ഗുലഗപാഡാ, ശോരഗുല, കോലാഹല, കല-കല, ക൉ല, ഗല, കലരവ, ഗര-ഗര, ഗ൉ര്ഗല ജൈസേ ശബ്ദോം മേം കഹനാ, ധ്വനി കരനാ ഹീ മഹത്വപൂര്ണ ഹൈ। ഗാലീ കാ ഏക അന്യ രൂപ ഗാരീ ഭീ ഹോതാ ഹൈ। ഉലാഹനാ, ഭര്ത്സനാ, ധിക്കാര യാ ഝിഡകനേ കോ ഗരിയാനാ ഭീ കഹതേ ഹൈം। കിസീ കോ ദുര്വചന കഹനേ, ലതാഡനേ, ഫടകാരനേ കേ അര്ഥ മേം ഭീ ഇസകാ പ്രയോഗ കിയാ ജാതാ ഹൈ। ജ൉ന പ്ലൈട്സ കേ കോശ മേം ഗാലീ കീ വ്യുത്പത്തി പ്രാകൃത കേ ഗരിഹാ സേ ബതാഈ ഗഈ ഹൈ। സംസ്കൃത മേം ഇസകാ മൂല ഗര്ഹ് ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഭര്ത്സനാ യാ ധിക്കാര ഹീ ഹൈ। ഗര്ഹ് കേ മൂല മേം ഭീ ഗര് ധ്വനി കോ പഹചാനാ ജാ സകതാ ഹൈ।

ഗാലീ ബകനേ കീ ക്രിയാ കേ ലിഏ ഗാലീ-ഗലൌജ ശബ്ദ ഭീ ഹൈ। ഇസമേം ഗലൌജ ധ്വനി അനുകരണ സേ ബനാ ഹൈ। ഗലൌജ, ഗലൌച, ഗലോച മേം ക്യാ സഹീ ഹൈ, ക്യാ ഗലത ഇസകേ ഫേര മേം നഹീം പഡനാ ചാഹിഏ। വൈസേ ഹിന്ദീ കോശോം മേം ഗലൌജ കോ ഹീ സഹീ ബതായാ ഗയാ ഹൈ। ചൂംകി ധ്വനി അനുകരണ കാ മാമലാ ഹൈ ഇസലിഏ അലഗ അലഗ ക്ഷേത്രോം മേം ച ഔര ജ കാ ഫര്ക ഹോ സകതാ ഹൈ। ഇസീ കഡീ മേം ഗാലീ-ഗുഫ്താര പര വിചാര കരേം। ഗുഫ്താര മുഖ-സുഖ സേ നഹീം ആയാ ഹൈ മഗര ഗാലീ-ഗുഫ്താര പദ കാ പ്രയോഗ ഹിന്ദീ മേം ഗാലീ-ഗുഫ്താ കീ തരഹ ഹോതാ ഹൈ। അനജാനേ മേം ഗാലീഗുപ്താ ഭീ ദേഖാ ജാതാ ഹൈ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

‘ഛദ്മ’ ഔര ‘ഛാവനീ’

ഐ സേ ശബ്ദ ജോ ഹിന്ദീ കീ തത്സമ ശബ്ദാവലീ കേ ഹൈം മഗര ബോലചാല കീ ഹിന്ദീ മേം ആജ ഭീ ഡടേ ഹുഏ ഹൈം ഉനമേം ഛദ്മ ശബ്ദ ഭീ ശാമില ഹൈ। കപടപൂര്ണ വ്യവഹാര കേ സംദര്ഭ മേം ഹിന്ദീ മേം ഇസകാ പ്രയോഗ ഹോതാ ഹൈ। ഛല-ഛദ്മ ഏക ആമ മുഹാവരാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ഛല, കപട യാ ധോഖേ കാ പ്യവഹാര। ഛദ്മവേഷീ വ്യക്തി വഹ ഹൈ ജോ അപനാ അസീല രൂപ ഛിപാനേ കേ ലിഏ രൂപ ബദല കര രഹതാ ഹൈ। ഛദ്മ കരനേവാലേ വ്യക്തി കോ ഛദ്മീ കഹതേ ഹൈം। ധ്യാന രഹേ, ദേഹാത മേം പായാ ജാനേ വാലാ സംജ്ഞാനാമ ഛദാമീ (ലാല) യാ ഛദമ്മീ (ലാല) ഇസ ഛദ്മീ കാ അപഭ്രംശ രൂപ നഹീം ഹൈ। യേ നാമ ദരഅസല യൂനാനീ മുദ്രാ ദ്രഖ്മ സേ ആ രഹേ ഹൈം ജോ മൌര്യകാല മേം ഭാരത മേം ദ്രമ്മമ് കേ നാമ സേ ചലതീ ഥീം ജിനകാ ദേശീ രൂപ ദാമ, ദമഡീ ഹുആ। മൂല്യ കേ അര്ഥ മേം ദാമ ശബ്ദ യഹീം സേ ആ രഹാ ഹൈ। ദാമ കാ ഛഠാ ഹിസ്സാ ഛദാമ കഹലായാ। ദോ ദമഡീ യാനീ ഏക ഛദാമ। പുരാനേ ജമാനേ മേം ദമഡീമല ഭീ ഹോതേ ഥേ ഔര ഛദാമീലാല ഭീ। ഖൈര ബാത ഛദ്മ കീ ചല രഹീ ഥീ।

ഛദ്മ മേം ജോ ഫരേബ, ഝൂഠ, ഛുപാവ, ബനാവടീപന ആദി കാ ഭാവ ഹൈ വഹ ദരഅസല ഛദ് സേ ആ രഹാ ഹൈ। സംസ്കൃത മേം ഛദ് കാ അര്ഥ ഹൈ ആവരണ। ഛദ് കാ ‘ഛ’ ഹൈ വഹ ‘ഛത’ അര്ഥാത ‘ഛായാ’ കാ പ്രതീക ഹൈ। സംസ്കൃത ഛായാ കാ ഹീ ഫാരസീ രൂപ സായാ ഹൈ। മഗര ഹിന്ദീ കേ ‘ഛായാ’ മേം അബ സിര്ഫ പരഛാഈം കാ ഭാവ രഹ ഗയാ ഹൈ വഹീം ഫാരസീ കേ സായാ മേം പരഛായീ കേ സാഥ സാഥ ‘ഛത’ കാ ഭാവ ഭീ ബരകരാര ഹൈ। സംസ്കൃത കീ ‘ഛദ്’ ധാതു മേം ഛത, ഛായാ, ഢകേ ഹോനേ കാ ഭാവ ഹൈ। ഛദ് കാ മതലബ ഹോതാ ഹൈ ഢകനാ , ഛിപാനാ , പര്ദാ കരനാ ആദി। ഛദ് സേ ഹീ ബനാ ഹൈ ഛത്ര, ഛത്രക യാ ഛത്രകമ് । ഇന്ഹീ ശബ്ദോം സേ ബനേ ഹൈം ഛാതാ, ഛത്രീ ഛതരീ ജൈസേ ശബ്ദ ജിസകാ മതലബ ഹോതാ ഹൈ ഐസാ ആവരണ ജിസസേ സിര ഢകാ രഹേ, ഛായാ ബനീ രഹേ। രാജാഓം കേ സിംഹാസന കേ പീഛേ ലഗേ ഛത്ര സേ ഭീ യഹ സാഫ ഹൈ । ഛത്രപതി, ഛത്രധാരീ ജൈസേ ശബ്ദ ഇസസേ ഹീ നികലേ ഹൈം। മംഡപനുമാ ഇമാരത ഭീ ഛതരീ ഹീ കഹലാതീ ഹൈ। രാജാഓം കീ യാദ മേം ഭീ പുരാനേ ജമാനേ മേം ജഹാം ഉന്ഹേം ദഫനായാ ജാതാ ഥാ, ഛതരിയാം ബനാഈം ജാതീ ഥീം।

ബനാവടീ, നകലീ, ജാലീ യാ ഫര്ജീ മേം മൂലതഃ സച്ചാഈ കോ ഛുപാനേ കാ ഭാവ ഹൈ। ഐസാ വ്യവഹാര ജിസമേം സച കോ ഛുപായാ ജാഏ, ഉസ പര പര്ദാ യാ ആവരണ ഡാലാ ജാഏ, ഛദ്മ കീ ശ്രേണീ മേം ആതാ ഹൈ। ഛദ്മ മേം ഛദ് കോ അഗര പഹചാനാ ജാഏ തോ സബ സ്പഷ്ട ഹോ ജാതാ ഹൈ। ഛദ കാ ഛത രൂപ അഗര സംരക്ഷണ ഹൈ തോ വഹ ഏക ആവരണ ഭീ ഹൈ। സംസ്കൃത മേം ഛദ്മന് കാ അര്ഥ ഹൈ സ്വാംഗ, ബഹാനാ, ഛുപാവ, കപട ആദി। ഛല ശബ്ദ കീ വ്യുത്പത്തി ഹിന്ദീ ശബ്ദസാഗര മേം സ്ഖല സേ ബതാഈ ഗഈ ഹൈ ജോ മേരേ വിചാര മേം ഠീക നഹീം ഹൈ। ഛല മേം ഭീ വഹീ ‘ഛ’ ഹൈ ജിസമേം ഛുപാവ യാ ആവരണ കാ ഭാവ ഹൈ। ഛല-ഛദ്മ മേം ദുരാവ യാ ഛുപാവ കീ പുനരുക്തി ഹൈ।

ഫൌജീ പഡാവ കേ ലിഏ ഹിന്ദീ മേം ഛാവനീ ശബ്ദ ആമ ഹൈ। കഈ ബഡേ ശഹരോം മേം ഛാവനീ നാമധാരീ ഇലാകേ ഹോതേ ഹൈം। ഇസകാ മതലബ യഹ കിസീ ജമാനേ മേം വഹാം സേനാ കാ സ്ഥായീ യാ അസ്ഥായീ ബസേരാ ഥാ। ഉന്ഹീം സ്ഥാനോം പര ബാദ മേം നഈ ആബാദീ ബസ ജാനേ കേ ബാവജൂദ ഇലാകേ കേ നാമ കേ സാഥ ഛാവനീ ശബ്ദ ജുഡാ രഹാ ജൈസേ ഛാവനീ ചൌരാഹാ യാ ഛാവനീ ബാജാര ആദി। ആജ കേ ദൌര മേം ഭീ ജിന ശഹരോം മേം ആര്മീ കൈംടോനമേംട ഹോതാ ഹൈ ഉസേ ഛാവനീ ഹീ കഹതേ ഹൈം। കൈംടോനമേംട ബോര്ഡ കോ ഭീ ഛാവനീ ബോര്ഡ ഹീ കഹതേ ഹൈം। ജാനതേ ഹൈം ഛാവനീ ശബ്ദ കഹാം സേ ആയാ ഔര ഇസകാ അര്ഥ ക്യാ ഹൈ। സംസ്കൃത മേം ആച്ഛാദന കാ അര്ഥ ഹോതാ ഹൈ ആവരണ, വസ്ത്ര യാ ഛാജന ആദി। ആച്ഛാദന മേം ഭീ ഛദ് കോ പഹചാനാ ജാ സകതാ ഹൈ। ആ ഉപസര്ഗ കേ ബാദ ഛാദന ബചതാ ഹൈ। കിസീ ജമാനേ മേം ബടോഹീ രാഹ മേം ജബ രുകതേ ഥേ തോ ടഹനിയോം കോ അര്ധവൃത്താകാര മോഡ കര ഉനകേ ദോനോം സിരേ ജമീന മേം ഗാഡ ദേതേ ഥേ ഔര ഉസ ഢാംചേ പര ചാദര താന ദേതേ ഥേ। യഹ ഉനകാ അസ്ഥായീ ആശ്രയ ബന ജാതാ ഥാ।

ഗൌര കരേം, യഹ ജോ ചാദര ഹൈ വഹ ഭീ ഇസീ കഡീ കാ ശബ്ദ ഹൈ। ഛദ് കേ ചാദര മേം തബ്ദീല ഹോനേ കാ ക്രമ കുഛ യൂം രഹാ ഹോഗാ – ഛത്രക > ഛത്തരഅ > ഛദ്ദര > ചദ്ദര > ചാദര। മരാഠീ മേം ഛാദനീ കാ അര്ഥ ഹോതാ ഹൈ ഢക്കന, ആവരണ ആദി ഔര ഇസീ രൂപ മേം യഹ ഹിന്ദീ മേം ഭീ ഹൈ। ഛാദനീ സേ ഛാവനീ മേം തബ്ദീല ഹോനേ കാ ക്രമ യൂം രഹാ- ഛാദനീ > ഛായണീ > ഛായണീ > ഛാവണീ। ഹിന്ദീ ശബ്ദസാഗര ഛാദനീ കാ ഉല്ലേഖ നഹീം കരതാ കിന്തു ഇസകാ രിശ്താ ഛാനാ ക്രിയാ സേ ജോഡതാ ഹൈ സാഥ ഹീ ദേശീ ഛായണിയാ, ഛായണോ ജൈസേ ശബ്ദോം സേ ഇസകാ സമ്ബന്ധ ബതാതാ ഹൈ। സ്പഷ്ട ഹൈ കി ഛായണിയാ യാ ഛായണോ ജൈസേ രൂപ പ്രാകൃത-അപഭ്രംശ കേ ഹൈം ഔര ഇനകാ മൂല ഛാദന യാ ഛാദനീ ഹൈ। ഇസീ കഡീ മേം ഛാംഹ, ഛാംവ, ഛാവണ, ഛാവന, ഛാജന, ഛപ്പര ജൈസേ ശബ്ദ ഭീ ഹൈം ജിനമേം ആവരണ, ഡേരാ, തമ്ബൂ, ആശ്രയ, ഢക്കന ജൈസേ ഭാവ ഹൈം।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

ഘോംഘാബസംത

ആ ലസീ ഔര മഹാമൂര്ഖ കേ അര്ഥ മേം ‘ഘോംഘാബസന്ത’ മുഹാവരാ ഖൂബ പ്രചലിത ഹൈ। ‘ഘോംഘാ’ ശബ്ദ ഭീ അപനേ ആപ മേം ‘ഗാവദീ’ യാ ‘ഘോംചൂ’ പ്രകൃതി കേ വ്യക്തി കേ ലിഏ പ്രയുക്ത ഹോതാ ഹൈ। ഗുമസുമ യാ ചുപചാപ രഹനേ വാലോം കോ ഭീ ‘ഘോംഘാ’ കഹാ ജാതാ ഹൈ। ഘോംഘാ കേ സാഥ ‘ബസന്ത’ കാ മേല ചൌംകാതാ ഹൈ। ജിസ തരഹ സേ ഗധേ കേ ലിഏ ബൈസാഖനംദന ഉപമാ ഹൈ ക്യാ ഉസീ തരഹ ഘോംഘാബസന്ത മേം ഭീ ‘ബസന്ത’ കാ താത്പര്യ ഋതു സേ ഹീ ഹൈ ? ചലിഏ, പഹലേ ‘ഘോംഘാ’ കീ ഖബര ലേതേ ഹൈം, ഫിര ‘ബസന്ത’ കീ ഭീ സുധ ലീ ജാഏഗീ। ഘോംഘാ ശബ്ദ ഏക നജര മേം അനുകരണാത്മക ലഗതാ ഹൈ മഗര ഇസമേം അനുകരണ കാ സംകേത ആസാനീ സേ പകഡ മേം നഹീം ആതാ। ശബ്ദകോശോം മേം ഘോംഘാ കാ അര്ഥ ശംഖ, സീപ, കവച, ഖോല, ആവരണ ആദി ഹൈ। ഘോംഘാ സേ ആശയ ജോംക ജൈസേ രേംഗനേ വാലേ ഉസ പ്രാണീ സേ ഹൈ ജോ ദലദലീ, നമ ഭൂമി പര യാ കഛാരീ ക്ഷേത്ര മേം പായാ ജാതാ ഹൈ। യഹ ശംഖനുമാ കവച മേം രഹതാ ഹൈ। ചലതേ സമയ യഹ ആവരണ സേ ബാഹര നികലതാ ഹൈ മഗര ഇസകീ രഫ്താര ബഹുത സുസ്ത രഹതീ ഹൈ। ഥോഡീ ഭീ ഹലചല സേ ഘബരാകര യഹ ഫിര അപനേ ഖോല മേം ഘുസ ജാതാ ഹൈ। ഘോംഘാ ശബ്ദ മേം മുഖ്യ ആശയ ഉസ ആശ്രയ സേ ഹൈ ജിസമേം രേംഗനേ വാലാ കീഡാ രഹതാ ഹൈ। യഹ ആശ്രയ ശംഖനുമാ ഘുമാവദാര, ഉഭാരദാര വലയാകൃതി വാലാ ഹോതാ ഹൈ।

ലിലീ ടര്നര ഘോംഘാ ശബ്ദ കീ തുലനാ ഘേംഘാ സേ കരതേ ഹൈം। ധ്യാന രഹേ, ഘേംഘാ ഗലേ കാ ഏക രോഗ ഹോതാ ഹൈ ജിസമേം കണ്ഠനാല മേം ഏക ഉഭാര യാ ഗഠാന ജൈസാ ആകാര ബന ജാതാ ഹൈ। ഘോംഘാ കീ രചനാ മേം ഭീ ഉഭാര ഹീ പ്രമുഖ ഹൈം। ടര്നര കേ കോശ മേം ഘേംടു യാനീ ഗലാ അഥവാ ഗര്ദന കാ ഉല്ലേഖ ഭീ ഹൈ ഔര ഇസകീ തുലനാ ഭീ ഗലേ കേ ഘുമാവദാര ഉഭാര സേ കീ ഗഈ ഹൈ। കണ്ഠ (ഗലാ ), ഗണ്ഡ (ഉഭാര, ഗ്രന്ഥി), കണ്ഡ (ജോഡ) ജൈസേ ശബ്ദ ഏക ഹീ കഡീ കേ ഹൈം। ഗലഗണ്ഡ യാനീ ഗലേ കാ ഉഭാര। കഈ ലോഗ ഇസേ ഗലേ കീ ഘണ്ടീ ഭീ കഹതേ ഹൈം। ഘൂര്ണന (ഘുമാവ), ഘൂമ, ഘൂമനാ, ഘണ്ടാ, ഘണ്ടീ, ഘട, ഘാടീ ജൈസേ കഈ ശബ്ദോം മേം ഇസേ സമഝാ ജാ സകതാ ഹൈ। ‘ഘ’ ധ്വനി / വര്ണ മേം നിഹിത ഘുമാവ കാ ഭാവ ഘോംഘാ കീ സര്പില ഗതി സേ ഭീ സ്പഷ്ട ഹൈ। മരാഠീ മേം ഏക സാംപ കാ നാമ ‘ഘോണ’ ഹൈ। മോനിയര വിലിയമ്സ കേ കോശ മേം ഭീ ഘോണ നാമ കേ സര്പ കാ ഉല്ലേഖ ഹൈ। സ്പഷ്ട ഹൈ കി ഘോംഘാ യാ ഘേംഘാ ( ഗലേ കീ ഗ്രന്ഥി ) മേം അനുകരണാത്മകതാ ഹൈ മഗര ഇസകാ താര്കിക രിശ്താ ‘ഘ’ ധ്വനി മേം നിഹിത ഘുമാവ കേ ആശയ സേ ഹൈ।

ഘോംഘാ കേ സാഥ ജുഡേ ബസന്ത ശബ്ദ കോ ബസന്ത ഋതു സേ ന ജോഡതേ ഹുഏ ഖഡീ ബോലീ കേ ‘അന്ത’ പ്രത്യയ സേ ബനാ ഹുആ ശബ്ദ മാനനാ ചാഹിഏ ജൈസേ രടന്ത। ഗൌരതലബ ഹൈ ഇസ പ്രത്യയ സേ അപനീ ആവശ്യകതാനുസാര മുഖ-സുഖ കേ ശബ്ദ ബനാഏ ജാതേ രഹേ ഹൈം മസലന, ഘുസന്ത, ഉഠന്ത, ഘുമന്ത, ഫിരന്ത, ചലന്ത ആദി। കിസീ വിശിഷ്ട ഭാവ കേ ലിഏ ബനായാ ഗയാ പദ രൂഢ ഭീ ഹോ സകതാ ഹൈ। ബസന്ത കേ ‘ബസ’ മേം ബൈഠനേ, സ്ഥിര ഹോനേ കാ ഭാവ ഹൈ। ‘ബസ’ സേ മരാഠീ മേം ‘ബസനാ’ ക്രിയാ ബനതീ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ബൈഠനാ। ഹിന്ദീ കാ ‘ബസനാ’ കുഛ അലഗ അര്ഥവത്താ രഖതാ ഹൈ ഔര ഇസമേം നിവാസ കരനേ, സ്ഥിര ഹോനേ കാ ഭാവ ഹൈ। ഗുജരാതീ മേം ബൈഠിഏ കേ ലിഏ ‘ബേസോ’ ശബ്ദ ഹൈ। സംസ്കൃത കേ വസ് മേം ബസനേ കാ ഭാവ ഹൈ ഔര ഹിന്ദീ മരാഠീ കാ ബസനാ, ഇസീ വസ് സേ ആ രഹാ ഹൈ। ആവാസ, നിവാസ ജൈസേ ശബ്ദ ഇസീ മൂല കേ ഹൈം। മൂര്ഖ കീ തരഹ ബൈഠേ രഹനേ വാലേ അര്ഥ മേം ‘ബസന്ത’ ഇസീ തരഹ ഘോംഘാബസന്ത മേം രൂഢ ഹോ ഗയാ ഹോഗാ, ഐസാ ലഗതാ ഹൈ। യഹ ഭീ സമ്ഭവ ഹൈ കി ‘ഘോംഘാബസന്ത’ കാ അര്ഥ ഹൈ വഹ ജോ ഖോല ഘുസ കര ബൈഠാ രഹേ। ഘരഘുസ്സൂ വ്യക്തി യാന ഘര മേം ഘുസ കര ബൈഠേ രഹനേ വാലേ വ്യക്തി കോ ഭീ സമാജ മേം അച്ഛീ നിഗാഹ സേ നഹീം ദേഖാ ജാതാ। ബുദ്ധ മുദ്രാ മേം ബൈഠേ രഹനേ വാലേ വ്യക്തി കേ ലിഏ ഭീ ആഖിരകാര ഗാവദീ കേ അര്ഥ മേം ‘ബുദ്ധൂ’ ശബ്ദ രൂഢ ഹുആ ഔര ഏകടക താകതേ രഹനേ വാലേ വ്യക്തി കോ ‘മൂഢ’ കീ സംജ്ഞാ ദീ ഗഈ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

നസ്ലീ സഹീ, നസ്ലീയ ഗലത

ജോ ശബ്ദ ഗലത ബര്താവ കേ ശികാര ഹൈം, ഉനമേം ‘നസ്ല’ കാ ‘നസ്ലീയ’ രൂപ ഭീ ശാമില ഹൈ। ‘നസ്ല’ മൂലതഃ അരബീ ശബ്ദ ഹൈ। ശബ്ദകോശോം മേം ഹിന്ദീ രൂപ ‘നസല’ ഹോതാ ഹൈ പര ‘അസ്ല’ കേ ‘അസല’ രൂപ കീ തരഹ യഹ ആമ നഹീം ഹോ പായാ ഔര ഇസകാ പ്രയോഗ വാചിക ഹീ ബനാ രഹാ। നസ്ല കേ മൂല മേം അരബീ ക്രിയാ നസാലാ ഹൈ ജിസമേം ഉപജാനാ, പൈദാ കരനാ, ജന്മ ദേനാ, പ്രജനന കരനാ, ബഢാനാ, ദുഗനാ കരനാ, വംശ-പരമ്പരാ ജൈസേ ഭാവ ഹൈം।

നസാലാ കീ അരബീ ധാതു നൂന-സീന-ലാമ (ن س ل ) ബതാഈ ജാതീ ഹൈ ജിസസേ പുനരുത്പാദന, വൃദ്ധി ജൈസേ ആശയ പ്രകട ഹോതേ ഹൈ। ശബ്ദകോശോം കേ മുതാബിക നസ്ല കാ മൂലാര്ഥ സന്താന, ഔലാദ, ലഡകാ, ലഡകീ, ശാവക, സന്തതി , പരിണാമ ആദി ഹൈ കിന്തു പ്രചലിത അര്ഥോം മേം നസ്ല മേം ജാതി കാ ഭാവ പ്രമുഖ തൌര പര ഉഭരതാ ഹൈ। ഇസകേ അലാവാ കുല, പരിവാര, വംശ ജൈസേ ആശയ ഭീ പ്രകട ഹോതേ ഹൈം। ഹിന്ദീ മേം കിസീ ശബ്ദ കേ സമ്ബന്ധവാചീ ആശയ ഉസകേ സാഥ ‘ഈയ’ പ്രത്യയ ലഗനേ സേ ജാഹിര ഹോതേ ഹൈം ജൈസേ മാനവ + ഈയ = മാനവീയ യാ ജാതി + ഈയ = ജാതീയ ആദി। നസ്ല ചൂംകി വിദേശജ ശബ്ദ ഹൈ ഔര സമ്ബന്ധവാചീ ആശയ പ്രകട കരനേ വാലാ രൂപ ‘നസ്ലീ’ മൂല അരബീ കേ അലാവാ ഫാരസീ, ഉര്ദൂ-ഹിന്ദുസ്താനീ മേം ഭീ സുരക്ഷിത ഹൈ സോ ഐസേ മേം നസ്ല കാ ‘നസ്ലീയ’ രൂപ ഖടകതാ ഹൈ। അഗര ‘നസ്ല’ സേ ‘നസ്ലീയ’ ഹീ ബനാനാ ഹൈ തോ ‘ജാതീയ’ ക്യാ ബുരാ ഹൈ? ഭാഷാ തോ ലഗാതാര ആസാന ഹോതീ ജാതീ ഹൈ। നസ്ല കാ ഹിന്ദീ രൂപ തോ നസല ഹൈ। തബ ‘നസലീയ’ ബനാഇയേ!! അഗര ‘നസ്ല’ ലിഖനാ സുഹാതാ ഹൈ തോ ‘നസ്ലീ’ ഹീ ലിഖിഏ, ‘നസ്ലീയ’ നഹീം।

ഏക തരഫ ഹമ ‘ചികിത്സക’ കേ സ്ഥാന പര ‘ഡ൉ക്ടര’ കീ പൈരവീ കരതേ ഹൈം കി ഇസമേം കമ അക്ഷപ ഹൈം, ആസാന ഹൈ। മഗര ദൂസരീ തരഫ കമ ശബ്ദ വാലേ ‘നസ്ലീ’ മേം ഹിന്ദീ കാ പ്രത്യയ ലഗാകര ഉസേ ഔര ഭീ ലമ്ബാ (നസ്ലീയ) കര ദേതേ ഹൈം। ആസാന സേ ‘സൌഹാര്ദ’ കോ ജബര്ദസ്തീ ‘സൌഹാര്ദ്ര’ ബനാനേ പര തുലേ ഹൈം ജബകി ബോലനേ മേം യഹ കഠിന ഹൈ। ആസാന ഹിന്ദീ കേ പൈരോകാര ഇസ പര ചുപ്പീ ലഗാ ലേംഗേ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

ഹഥിയാരോം കേ സാഥ ‘പംചഹത്യാരീ’

‘പംചഹത്യാരീ’ ശിവാജീ കീ സൈന്യ ശബ്ദാവലീ കാ ഏക ശബ്ദ ഹൈ ജിസസേ ഐസാ ജാന പഡതാ ഹൈ മാനോം ഇസകാ രിശ്താ പാംച ജനോം കീ ഹത്യാ കരനേ വാലീ സേ ഹോ। ദരഅസല യഹ ഏക വിശേഷണ, പദ യാ ഉപാധി ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ബംദൂക, ഭാലാ, ഢാല, തലവാര ഔര തീര-കമാന സേ സജ്ജിത സൈനിക യാ ശികാരീ പശു। യഹാം അഭിപ്രായ മുഖ സമേത ചാരോം പംജോം കേ ജരിയേ ശികാര കോ ചീര-ഫാഡ കരനേ സേ ഹൈ। പംച സേ തോ പാംച സ്പഷ്ട ഹൈ, ഹത്യാരീ ക്യാ ഹൈ ? ദരഅസല മരാഠീ മേം ഹഥിയാര കോ ഹത്യാര ഹീ ലിഖതേ ഔര ബോലതേ ഹൈം। ‘പംചഹത്യാര’ കാ താത്പര്യ പാംച ഹഥിയാരോം സേ ഹൈ। ഹിന്ദീ മേം ‘ഹത്യാര’ കാ ആശയ ‘ഹത്യാരാ’ സേ ഹൈ ഔര ഹത്യാരീ യാനീ ഹത്യാ കരനേ വാലീ സ്ത്രീ।

ഐസേ ഹീ ബനതീ ഹൈ। മരാഠീ മേം ഹഥിയാര കീ 'ഥ' ധ്വനി സേ 'ഹ' കാ ലോപ ഹോകര 'ത' ശേഷ രഹാ। മധ്യ വര്ണ 'യ' ചൂംകി അന്തസ്ഥ വ്യംജന ഹൈ ഇസലിഏ 'ത' മേം നിഹിത 'ഇ' സ്വര യ സേ ജുഡ ഗയാ ഔര 'ത' കാ ബര്താവ അര്ധവ്യംജന കീ തരഹ ഹോനേ സേ ഹഥിയാര കാ ദേശീ രൂപ ‘ഹത്യാര’ ഹുആ। ഉധര ഹിന്ദീ കാ ‘ഹത്യാര’ ദരഅസല ‘ഹത്യാരാ’ സേ ബന രഹാ ഹൈ। ഇസകേ മൂല മേം ‘ഹത്യാ’ ഹൈ। ജിസകാ അര്ഥ കിസീ കേ പ്രാണ ലേനാ ഹൈ। സംസ്കൃത കേ ഹത സേ ഹത്യാ കാ രിശ്താ ജോഡാ ജാതാ ഹൈ। വൈസേ വൈദികീ മേം ‘ഹഥ’ ശബ്ദ ഭീ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ മാരനാ, ജാന ലേനാ, ധകേലനാ, വാര കരനാ ആദി। ഇസ ഹഥ സേ സാബിത ഹോതാ ഹൈ കി വൈദിക സംസ്കൃത മേം ഭീ ഹസ്ത സേ ‘ഹഥ’ രൂപ ബന ചുകാ ഥാ ജിസമേം ഹാഥ സേ സമ്ബന്ധിത കാ ഭാവ ഥാ। ഗൌര കരേം ഹഥിയാര കാ രിശ്താ ദരഅസല ‘ഹാഥ’ സേ നജര ആതാ ഹൈ। പ്രാകൃത മേം ‘ഹത്ഥ’ ശബ്ദ കാ അര്ഥ ഹാഥ ഹൈ। ‘ഹത്ഥ’ കാ സംസ്കൃത യാ വൈദിക രൂപ ‘ഹസ്ത’ ഹൈ। യേ ദോനോം ശബ്ദ ഹിന്ദീ കേ ഹാഥ കേ പുരഖേ ഹൈം। ഹഥേലീ, ഹഥൌഡീ, ഹത്ഥാ, ഹാഥീ ജൈസേ അനേക ശബ്ദോം കേ മൂല മേം ഹസ്ത ഹീ ഹൈ। ‘ഹഥിയാ’ മേം ‘ആര’ പ്രത്യയ ലഗനേ സേ ഹഥിയാര ബനാ ജിസമേം ഐസേ ഉപകരണ കാ ആശയ ഹൈ ജിസേ ഹാഥ മേം പകഡ കര യാ ഹാഥോം സേ ഫേംക കര കോഈ കാമ കിയാ ജാഏ യാ കിസീ പര ഘാത കിയാ ജാഏ। മൂലതഃ ഹഥിയാര മേം ശസ്ത്ര കാ ഭാവ ഹൈ।

ഹഥിയാര ഹിന്ദീ കാ ബഹുപ്രയുക്ത ശബ്ദ ഹൈ। ശസ്ത്രാസ്ത്രോം കേ ലിഏ ഇസകാ ഇസ്തേമാല ആമ ഹൈ। മരാഠീ മേം ഇസകീ പ്രകൃതി ബദല ഗഈ ഔര യഹ ‘ഹത്യാര’ ഹോ ഗയാ। ഹഥിയാര സേ ജുഡേ കഈ മുഹാവരേ പ്രചലിതഹൈം ജൈസേ ഹഥിയാര ഡാലനാ യാനീ പരാജയ സ്വീകാര കരനാ, ഹഥിയാര ചലാനാ യാനീ ലഡാഈ ഛേഡനാ, ഹഥിയാര ബാംധനാ യാ ഹഥിയാര ലഗാനാ യാനീ സംഘര്ഷ കേ ലിഏ സുസജ്ജ ഹോനാ। ചലതാഊ യാ ബാജാരൂ ഹിന്ദീ മേം ‘ഹഥിയാര’ ശബ്ദ കാ പ്രയോഗ പുരുഷ ജനനേന്ദ്രിയ കേ ലിഏ ഭീ ഹോതാ। ഹഥിയാ സേ ഹീ ‘ഹഥിയാനാ’ ക്രിയാ ഭീ ബനതീ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ജബര്ദസ്തീ കബ്ജാ കരനാ, അപനേ സ്വാമിത്വ മേം ലേനാ ആദി।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

ഐശ-ഓ-ആരാമ സേ ഐഷാരാമ സേ

ക ഭീ ‘ഐഷാരാമ’ സുനാ ഹൈ ? സംസ്കൃത ശബ്ദാവലീ കാ ശബ്ദ ലഗതാ ഹൈ। ബൌദ്ധ വിഹാരോം കേ സംദര്ഭ മേം സുനേ ഹുഏ ‘സംഘാരാമ’ ജൈസാ । യഹ ഹിന്ദീ കാ നഹീം ബല്കി മരാഠീ കാ ശബ്ദ ഹൈ ഔര ഇസകാ ആശയ ഹിന്ദീ കേ ഐശോ-ആരാമ സേ ഹൈ । യൂം ഹിന്ദീ കാ ഐശോ-ആരാമ മൂലതഃ ഫാരസീ കേ ‘ഐശ-ഓ-ആരാമ’ സേ ആ രഹാ ഹൈ ജിസമേം ആനംദ, വിലാസ യാ സുഖോപഭോഗ കാ ആശയ ഹൈ। മരാഠീ കേ ഐഷാരാമ മേം ഐശ ഔര ആരാമ ഹൈ। ഹിന്ദീ വാലേ ഇസീ തര്ജ പര ഐശാരാമ സപനേ മേം ഭീ നഹീം ലിഖേംഗേ। ‘ഐശ’ അരബ കാ ശബ്ദ ഹൈ ഔര ആരാമ ഫാരസീ കാ। യൂം ഭാരത ഈരാനീ പരിവാര കാ ഹോനേ കേ നാതേ ആരാമ സംസ്കൃത, ഹിന്ദീ മേം ഭീ മൌജൂദ ഹൈ। മജേ കീ ബാത ദേഖിഏ കി അരബീ കേ ‘ഐശ’ മേം ശകര വാലാ ‘ശ’ ഹൈ ഔര ഷട്കോണ വാലാ ‘ഷ്’ സംസ്കൃത കീ അപനീ ഖൂബീ ഹൈ। ഇസകേ ബാവജൂദ മരാഠീ നേ ഐശ ഔ ആരാമ സേ ‘ഐഷാരാമ’ യൂം ബനാ ലിയാ കി കിസീ കോ ഇസകേ വിദേശീ ഹോനേ കാ ശക ഭീ ന ഹോഗാ। യൂം മാധവ ജ്യൂലിയന കേ മരാഠീ-ഫാരസീ കോശ മേം ‘ഐഷാരാമ’ കാ ‘ഐശാരാമ’ രൂപ ഹീ ദിയാ ഗയാ ഹൈ മഗര യൂ.ഏമ.പഠാണ കേ മരാഠീ-ഫാരസീ കോശ മേം ഇസകാ രൂപ “ഐഷാരാമ’ ഹൈ।

ആജ ഹര കോഈ ഐശ കരനേ കീ ജുഗത മേം ലഗാ ഹുആ ഹൈ। ബിനാ കാമ കിഏ അച്ഛീ ഗുജര ബസര, യാനീ ഐശ। ഫാരസീ നേ ഹമേം ‘ഐശ’ സിഖായാ അലബത്താ ശബ്ദ ഫാരസീ മേം ഭീ അരബീ സേ ദാഖില ഹുആ। അരബീ മേം ഇസകീ ധാതു ഐന-യാ-ശീന (ع-ى-ش) ഹൈ ജിസമേം സുഖ കേ സാഥ ജീനാ, ചൈന കീ ഗുജര-ബസര യാ വിലാസയുക്ത ജീവന കാ ആശയ ഹൈ ഔര ഇസസേ ബനീ ആശ ക്രിയാ മേം രോജ, രോടീ, ജീവനചര്യാ ജൈസേ ഭാവ ഹൈം। ദിലചസ്പ ബാത യഹ കി കിസീ ജമാനേ മേം ഐശ കാ വഹ മതലബ നഹീം ഥാ ജോ ആജ പ്രചലിത ഹോ ചുകാ ഹൈ। അരബീ മേം ഐശ കാ മൂല അര്ഥ ഥാ രോടീ, രോജീ, ആജീവികാ, ജീവന, കിസീ കേ സാഥ രഹനാ ആദി। ഐശ കേ ദാര്ശനിക അര്ഥ പര വിചാര കരേം തോ യഹ സച ഭീ ഹൈ। ഇന്സാന കോ ഹവാ-പാനീ തോ ഈശ്വര നേ മുഫ്ത മേം ദിയാ। മഗര ഇസകേ ബൂതേ ഉസകീ ജിംദഗീ ചലനീ മുശ്കില ഥീ। ഉസനേ തരകീബ ലഗാഈ। മേഹനത കീ ഔര രോടീ ബനാ ലീ। ബസ, ഉസകീ ഐശ ഹോ ഗഈ। ഹര തരഹ സേ വംചിത വ്യക്തി കേ ലിഏ സിര്ഫ രോടീ ഹീ ജീവന ഹൈ। രോടീ ജോ അന്ന കാ പര്യായ ഹൈ, അന്ന സേ ബനതീ ഹൈ। ലേകിന ബദലതേ വക്ത മേം ഐശ മേം വേ തമാമ വസ്തുഏം ഭീ ശാമില ഹോ ഗഈം ജിനമേം സേ സിര്ഫ രോടീ കോ ഗായബ കര ദിയാ ജാഏ തോ ഉസ തഥാകഥിത ഐശ സേ ഹര കോഈ തൌബാ കരനേ ലഗ ജാഏ।

ഐശ കേ മൂല ആശ കേ സാഥ അരബീ ഉപസര്ഗ ‘മ’ ലഗനേ സേ ബനതാ ഹൈ മആശ ജോ ഇസീ കഡീ സേ ജുഡതാ ഹൈ। മദ്ദാഹ കേ കോശ മേം മആശ കാ അര്ഥ ഹൈ ജീവികാ, രോജീ, ജാഗീര ജോ കിസീ കാമ കേ ഇനാമസ്വരൂപ മിലേ। മആശദാര യാനീ ജാഗീരവാലാ। മആശീ യാനീ ജീവികാ സമ്ബന്ധീ ഔര മആശിയാത യാനീ അര്ഥശാസ്ത്ര। മആശ കീ മൌജൂദഗീ വാലാ ഫാരസീ കാ ഹിന്ദീ കാ ഏക മജേദാര ശബ്ദ ഹിന്ദീ മേം ആകര രച-ബസ ഗയാ ഹൈ- ബദമാശ। ഇസമേം ഫാരസീ കേ ബദ ഉപസര്ഗ കീ ഭീ മൌജൂദഗീ ദേഖീ ജാ സകതീ ഹൈ। ഇസ ബദ് യാനീ bad ശബ്ദ കാ അംഗ്രേജീ കേ bad ബൈഡ സേ അര്ഥസാമ്യ കാ രിശ്താ തോ ഹൈ മഗര ദോനോം കാ ജന്മ സേ രിശ്താ നഹീം ഹൈ। ബദ് യാനീ ബുരാ, നികൃഷ്ട, അശുഭ, ഖരാബ, അപവിത്ര, അമംഗല, ഗിരാ ഹുആ, ബിഗഡാ ഹുആ ആദി। ഭാഷാ വിജ്ഞാനിയോം കേ മുതാബിക ബദ് ശബ്ദ പുരാനീ ഫാരസീ കേ ‘വത’ സേ ബനാ ഹൈ । യഹ ഭീ സമ്ഭവ ഹൈ കി ഇസകീ വ്യത്പത്തി കാ ആധാര സംസ്കൃത കീ ‘പത്’ ധാതു ഹോ ജിസമേം നൈതിക രൂപ സേ ഗിരനാ, അധഃപതന, നരക മേം ജാനാ ജൈസേ ഭാവ ശാമില ഹൈം। പതിത, പാതകീ, പതന ജൈസേ ശബ്ദ ഭീ ഇസസേ ഹീ ബനേ ഹൈം। ബഹുത സമ്ഭവ ഹൈ കി ഫാരസീ കേ ബദ് കീ രിശ്തേദാരീ പത് സേ ഹോ। അരബീ കേ ‘മആശ’ കാ മതലബ ഹോതാ ഹൈ ആജീവികാ, ജീവന, രോജീ। ഇസ തരഹ ബദമാശ കാ ശുദ്ധ രൂപ ഹുആ ബദമആശ ജിസകാ മതലബ ഹൈ ഗലത രാസ്തേ പര ചലനേവാലാ, ബുരേ കാമ കരനേവാലാ, ഗലത തരീകോം സേ രോജീ കമാനേ വാലാ, ജിസകേ ജീനേ കാ ഢംഗ ഗലത ഹോ। മആശദാര കാ അര്ഥ അയ്യാശ ഹൈ।

ഐശ സേ ഹീ ബനതാ ഹൈ അയ്യാശ (ഐയാശ) ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ വിലാസിതാ സേ രഹനേ വാലാ, കാമുക, ലമ്പട, ഐശ കരനേ വാലാ। അയ്യാശ കേ ലിഏ ഏക ഔര പ്രചലിത ശബ്ദ ഐശബാജ ഭീ ഹൈ। ഐശബാജീ, അയ്യാശീ ജൈസേ ശബ്ദ ആരാമതലബീ ഔര ആഡമ്ബരപൂര്ണ ജീവന ശൈലീ കേ സംദര്ഭ മേം ഇസ്തേമാല ഹോതേ ഹൈം। അയ്യാശ കാ ജിക്ര ഹോതേ ഹീ ഏക നകാരാത്മക ഭാവ ഉഭരതാ ഹൈ। സുഖവിലാസ കേ സഭീ സാധനോം കാ അനൈതിക പ്രയോഗ കരനേവാലേ കേ കോ ആമതൌര പര അയ്യാശ കഹാ ജാതാ ഹൈ। മദ്ദാഹ സാഹബ കേ ശബ്ദകോശ മേം തോ ലോഭീ, ഭോഗീ കേ സാഥ വ്യഭിചാരീ കോ ഭീ അയ്യാശ കീ ശ്രേണീ മേം രഖാ ഗയാ ഹൈ। യഹ അയ്യാശ ശബ്ദ ഭീ ഐശ കീ ഹീ കതാര മേം ഖഡാ ഹൈ ഔര ഉസീ ധാതു സേ നികലാ ഹൈ ജിസകാ മൂലാര്ഥ ജീവന കാ ആധാര രോടീ ഥീ മഗര ജിസകാ അര്ഥ സമൃദ്ധിശാലീ ജീവന ഹോ ഗയാ। ഉര്ദൂ-ഫാരസീ-അരബീ മേം ലഡകിയോം കാ ഏക നാമ ഹോതാ ഹൈ ആഏശാ / ആയശാ ayesha ജോ ഇസീ കഡീ കാ ശബ്ദ ഹൈ മഗര ഇസമേം സകാരാത്മക ഭാവോം കാ സമാവേശ ഹൈ। ആയശാ കാ മതലബ ഹോതാ ഹൈ സമൃദ്ധിശാലീ, സുഖീ, ജീവന സേ ഭരപൂര। പൈഗമ്ബര സാഹബ കീ ഛോടീ പത്നീ കാ നാമ ഭീ ഹജരത ആയശാ ഥാ ഔര ഉന്ഹേം ഇസ്ലാമ കേ അനുയായിയോം കീ മാം കാ ദര്ജാ മിലാ ഹുആ ഹൈ।

ഐശോ-ആരാമ കാ ദൂസരാ പദ യൂം തോ ഫാരസീ ശബ്ദ ഹൈ മഗര യഹ ഇസീ അര്ഥവത്താ അര്ഥാത ഖുശീ, പ്രസന്നതാ യാ ഇന്ദ്രിയ ആനംദ കേ സാഥ സംസ്കൃത ഔര ഹിന്ദീ മേം ഭീ ഹൈ। ആരാമ: മൂലത: രമ് ധാതു സേ ബനാ ഹൈ ജിസമേം ആരാമ, അന്ത, ഉപസംഹാര, ബംദ കരനാ, സ്ഥിര ഹോനാ, രുകനാ, ഠഹരനാ ജൈസേ ഭാവ ശാമില ഹൈം। ഇന്ദ്രിയോം കോ ശിഥില കരനേ അഥവാ ഉനകീ ക്രിയാശീലതാ കോ രോകനേ സേ ശാംതി ഉപജതീ ഹൈ। യഹ ശാംതി ഹീ ആനംദ, ഉല്ലാസ, പ്രസന്നതാ ഔര തൃപ്തി കാ സൃജന കരതീ ഹൈ। ആരാമ ശബ്ദ കേ മൂല മേം യഹീ സബ ബാതേ ഹൈം। ഇസമേം ‘വി’ ഉപസര്ഗ ലഗാനേ സേ ബനേ വിരാമ ശബ്ദ മേം ഭീ ഥമനാ, രുകനാ, ബംദ കരനാ, ഉപസംഹാര ജൈസേ ഭാവ ഹൈം മഗര ഇസകാ അര്ഥ ആരാമ നഹീം ഹോതാ ഹൈ ബല്കി കിന്ഹീം ക്രിയാഓം യാ സ്ഥിതിയോം കേ അംത കാ ഇസമേം സംകേത ഹൈ। ആരാമ കോ ഭീ വിരാമ ദിയാ ജാതാ ഹൈ അര്ഥാത വിരാമ ദരഅസല സക്രിയതാ കീ ഭൂമികാ ഭീ ഹോ സകതീ ഹൈ। ഭഗവാന രാമ കേ നാമ കാ മൂല ഭീ യഹ രമ് ധാതു ഹീ ഹൈ। രാമ കാ അര്ഥ ഭീ ആനംദ ദേനേ വാലാ ഹീ ഹോതാ ഹൈ। ഇസകേ അലാവാ രമണ, രമണീയ, രമണീ, രമാ, രാമ, സംഘാരാമ, രമ്യ, സുരമ്യ, മനോരമ, രമാകാന്ത, രമാനാഥ, രമാപതി ജൈസേ ശബ്ദ ഭീ ഇസീ കഡീ മേം ഹൈം। അവേസ്താ യാനീ ഈരാന കീ പ്രാചീന ഭാഷാ നേ ആരാമഃ കോ ജ്യോം കാ ത്യോം അപനാ ലിയാ। ഫിര യേ ആധുനിക ഫാരസീ മേം ഭീ ജസ കാ തസ രഹാ। ഫാരസീ സേ ഹീ ഉര്ദൂ മേം ഭീ ആരാമ ആയാ। യഹാം ഇസ ശബ്ദ കാ അര്ഥ ബാഗ-ബഗീചാ ന ഹോകര ശുദ്ധ രൂപ സേ വിശ്രാമ കേ അര്ഥ മേം ഹൈ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

‘ബിലംദര’ കീ ബുലംദീ

പ ത്രകാര ഏമ. ഹുസൈന ജൈദീ കീ മുംബഈ മാഫിയാ പര ലിഖീ കിതാബ ഡോംഗരീ ടൂ ദുബഈ മരാഠീ അനുവാദ പഢതേ ഹുഏ ഏക നഏ ശബ്ദ സേ സാബകാ പഡാ- ബിലംദര। ദാഊദ ഇബ്രാഹിമ കേ അംഡരവര്ല്ഡ മേം ബഢതേ അസര കേ സംദര്ഭ മേം ഉസേ ബിലംദര കഹാ ഗയാ। കുഛ കുഛ അംദാജ തോ ഥാ കി ഇസ ബിലംദ കാ ഹിന്ദീ-ഫാരസീ കേ ബുലംദ സേ രിശ്താ ഹോനാ ചാഹിഏ। ജിസമേം പക്കാ, പരമ, കാരഗുജാര, കദ്ദാവര, അസലീ ജൈസീ അര്ഥവത്താ ഹൈ। ഫാരസീ ശബ്ദ ചോലാ ബദല കര ജിസ തരഹ സേ മരാഠീ ഭാഷാ മേം പൈഠ ഗഏ ഹൈം, വൈസാ ഹിന്ദീ മേം നഹീം ഹൈ। ഇസ പര വിസ്താര സേ കഭീ ലിഖേംഗേ, ഫിലഹാല ബാത ബുലംദ കീ। ഹിന്ദീ മേം ഭീ ബുലംദ കാ ഏക രൂപ ബിലംദ ഹോതാ ഹൈ പര യഹ കരീബ-കരീബ അപ്രചലിത ഹൈ। ഹിന്ദീ ഫാരസീ മേം ജഹാം ബുലംദ, ബുലംദീ മേം സകാരാത്മക ഭാവ ഹൈം വഹീം വഹീം മരാഠീ കേ ബിലംദര മേം ആമതൌര പര ഠഗ, ലുച്ചാ, ചോര, ഭാമടാ യാ നീച ജൈസീ അര്ഥവത്താ ഹൈ। അര്ഥാത ബുലംദ മേം നിഹിത തമാമ വിശേഷതാഏം നിമ്ന ശ്രേണീ മേം പ്രയുക്ത ഹോതീ ഹൈം। ഹാലാംകി സകാരാത്മക പ്രയോഗ ഭീ ഹോതാ ഹൈ പര കമ ഹൈ। ദേഖാ ജാഏ തോ ബിലംദര കാ ഇസ്തേമാല ഹിന്ദീ മേം കിയാ ജാ സകതാ ഹൈ।

ഹിന്ദീ-ഉര്ദൂ കേ ബുലംദ, ബുലംദീ മേം ഊംചാഈ, ഉച്ചതാ കാ ഭാവ ഹൈ। ബുലംദ ഇരാദേ, ബുലംദ ഹൌസലാ ജൈസേ വാക്യാംശ കീ മുഹാവരേദാര അര്ഥവത്താ സേ യഹ ജാഹിര ഹൈ। ഇസകേ അലാവാ ഗുരുതര, ഭവ്യ, ശീര്ഷ, ഉത്തുംഗ, മുഖ്യ, ഭാരീ, പ്രമുഖ, പ്രതിഷ്ടിത, പ്രതാപീ ജൈസേ ആശയ ഭീ ഇസമേം ഹൈം। മരാഠീ മേം ബുലംദ അല്പപ്രചലിത ഹൈ ഔര ബിലംദ, ബിലംദീ യാ ബിലംദര ജൈസേ ശബ്ദ യഹാം മൌജൂദ ഹൈം। ബിലംദ രൂപ ഹിന്ദീ മേം ഭീ ഹൈ। ബിലംദര മരാഠീ കാ അപനാ ആവിഷ്കാര ഹൈ। ഫാരസീ മേം ബിലംദര നഹീം ഹൈ। വഹാം ബുലംദ ഹീ ചലതാ ഹൈ। തബ ഭീ ശുദ്ധതാ കേ നജരിയേ സേ ബലംദ ഉച്ചാര ജ്യാദാ സഹീ മാനാ ജാതാ ഹൈ। ബുലംദ ഫാരസീ ജബാന കാ ശബ്ദ ഹൈ ഔര ഇസകേ മൂല മേം ജോ ഉച്ചതാ, ശ്രേഷ്ഠതാ, പരമ യാ ഖരാ അസല ജൈസാ ഭാവ ഹൈ ഇസകാ രിശ്താ ബഹുത ഗഹരാഈ സേ ന സിര്ഫ ഇംഡോ-ഈരാനീ ഭാഷാ പരിവാര സേ ജുഡതാ ഹൈ ബല്കി ഇസകീ അര്ഥഛായാഏം പശ്ചിമ ഏശിയാഈ സാംസ്കൃതിക ആധാര വാലീ ഭാഷാഓം യാനീ സുമേരീ ( മേസോപോടേമിയാഈ), ബാബുലീ (ബേബിലോനിയന) ഔര ഇബ്രാനീ (ഹിബ്രൂ) മേം ഭീ നജര ആതീ ഹൈ।

സുമേരീ യാനീ മേസോപോടേമിയാഈ ഭാഷാ മേം യഹ ശബ്ദ ബേല ഹൈ ഔര ഹിബ്രൂ മേം ബാല Baal കേ രൂപ മേം മിലതാ ഹൈ। ബാല ശബ്ദ ബഹുത മഹത്വപൂര്ണ ഹൈ ഔര ഇസകീ അര്ഥവത്താ ബഹുത വ്യാപക ഹൈ ജിസമേം ശീര്ഷസ്ഥ, പ്രകാശമാന, ഊപരീ, ബഡാ, പരമ ശക്തിമാന, ഭവ്യ, ദേവതാ അഥവാ സ്വാമീ ജൈസേ ഭാവ സമാഏ ഹൈം। ഹിന്ദീ, ഉര്ദൂ വ ഫാരസീ മേം ഭീ യഹ പ്രചലിത ഹൈ। ബാല മേം നിഹിത ഊംചാഈ ദൂധ കീ ഊപരീ പരത ബാലാഈ മേം നജര ആതീ ഹൈ। ഹിന്ദീ മേം ഇസേ മലാഈ കഹതേ ഹൈം ജോ ഫാരസീ ബാലാഈ സേ ഹീ ബനാ ഹൈ। ലോഗോം കോ രത്തീ ഭര ഖബര ഹുഏ ബിനാ അംജാമ ദീ ഗഈ കാരഗുജാരീ കോ ബാലേ ബാലേ (ബാലാ) കഹതേ ഹൈം। യഹാം ഊപര ഊപര മാമലേ കോ നിപടാനേ കാ ഭാവ ഹീ പ്രമുഖ ഹൈ। പുരാനേ ജമാനേ മേം മകാന കീ ഊപരീ മംജില കോ ബാലാഖാനാ കഹതേ ഥേ। ബാലാ യാനീ ഊപര ഔര ഖാനാ യാനീ സ്ഥാന യാ കോഷ്ഠ। അഗ്രേജീ കീ ബാലകനീ മേം ഭീ ഊംചാഈ കാ ഹീ ഭാവ ഹൈ ഔര ബാലാഖാനാ സേ ബാലകനീ കാ ധ്വനിസാമ്യ ഭീ ഗൌരതലബ ഹൈ।

സുമേര ഔര അക്കാദീ മൂല സേ ഉഠ കര ഹീ ബാല ശബ്ദ ഫാരസീ മേം ഭീ ദാഖില ഹുആ। ബാലാ ഐ താക കാ അര്ഥ ഹൈ കിസീ ചീജ കോ ഊപര രഖ ദേനാ। ബാലാനശീം കാ അര്ഥ ഹോതാ ഹൈ സര്വശ്രേഷ്ഠ, സര്വോച്ച, സര്വോത്തമ। മരാഠീ മേം കഹീ ഹുഈ ബാത, ഉല്ലേഖ, ജിക്ര, ചര്ചാ കേ ലിഏ ഫാരസീ കേ മജകൂര ശബ്ദ കാ ഖൂബ പ്രയോഗ ഹോതാ ഹൈ। ഉര്ദൂ മേം മജകൂരേ-ബാലാ ടര്മ കാ പ്രയോഗ ‘ഉപരോക്ത’ യാനീ ഊപര ലിഖീ ഹുഈ ബാത കീ തര്ജ പര കിയാ ജാതാ ഹൈ। പ്രാചീന ഭാരോപീയ ഭാഷാ പരിവാര കീ ‘ഭ’ ധ്വനി ഫാരസീ, ഈരാനീ സമേത സേമിടിക ഭാഷാഓം മേം ജാകര ‘ബ’ മേം ബദലതീ രഹീ ഹൈ। സംസ്കൃത കേ ഭര്ഗ മേം ഭീ ഊംചാഈ കാ ഭാവ ഹൈ। ഇസകാ ഫാരസീ രൂപ ബുര്ജ ഹോതാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ മീനാര യാ ഊംചാ ഗുമ്ബദ ഹൈ। ബുര്ജ കാ huangshan ഹീ യൂരോപീയ ഭാഷാഓം മേം ബര്ഗ, ബരോ മേം രൂപാംതര ഹോതാ ഹൈ। കഈ സ്ഥാന നാമോം മേം യഹ ജുഡാ നജര ആതാ ഹൈ। പ്രാചീന മനുഷ്യ കീ ശബ്ദാവലീ ഔര ഉസകീ അര്ഥവത്താ കാ വികാസ പ്രകൃതി കേ അധ്യയന സേ ഹീ ഹുആ ഥാ।

പ്രായഃ ഊംചാഈ കോ ഇംഗിത കരനേവാലേ ശബ്ദോം കാ മൂലാര്ഥ രോശനീ, ചമക, ദീപ്തി ഥാ। പ്രകാശമാന വസ്തു കേ രൂപ മേം മനുഷ്യ നേ ആസമാന മേം ചമകതേ ഖഗോലീയ പിണ്ഡോം കോ ഹീ ദേഖാ ഥാ। പൂര്വ വൈദിക ഭാഷാഓം മേം ‘ഭാ’ ധ്വനി മേം ഇസീലിഏ ഊംചാഈ കേ സാഥ ചമക, കാംതി കാ ഭാവ ഭീ നിഹിത ഹൈ। സംസ്കൃത കേ ഭര്ഗസ് മേം ഏക സാഥ ചമക, പ്രകാശ, ഭവ്യതാ കാ ഭാവ നിഹിത ഹൈ। The Nostratic macrofamily: a study in distant linguistic relationship പുസ്തക മേം ഏലന ബോമ്ഹാര്ഡ, ജ൉ന സീ കര്ന്സ നേ വിഭിന്ന ഭാഷാ പരിവാരോം മേം പ്രകാശ ഔര ഊംചാഈ സംബംധീ സമാനതാ ദര്ശാനേവാലേ കഈ ശബ്ദ ഏക സാഥ രഖേ ഹൈം। പ്രോടോ ഏഫ്രോഏശിയാടിക ഭാഷാ പരിവാര കീ ധാതുഓം bal ഔര bel കാ അര്ഥ ഭീ യഹീ ഹൈ ഔര പ്രോടോ സേമിടിക കേ bala / bale മേം ഭീ യഹീ ഭാവ ഹൈ।

സ്പഷ്ട ഹൈ കി പ്രാചീന ഭാരോപീയ ധ്വനി ഭാ യഹാം ബാ മേം ബദല രഹാ ഹൈ। ഗഹരാഈ സേ ദേഖേം തോ ഭാ ധ്വനി മേം നിഹിത ചമക കാ ഭാവ വിഭാ, വിഭാകര, ഭാസ്കര ജൈസേ ശബ്ദോം മേം സാഫ ഹൈ। തമില-തേലുഗൂ കേ pala pala മേം ഭീ കാംതി, ദീപ്തി, ചമക കാ ഭാവ ഹൈ। ഭാ കേ ബാ മേം ബദലനേ കീ മിസാല വജന കേ അര്ഥ മേം ഹിന്ദീ കേ ഭാര ഔര ഫാരസീ കേ ബര യാ ബാര (ബാരദാന, ബാരദാനാ, ബോരീ) സേ ഭീ സ്പഷ്ട ഹൈ। ധ്യാന ദേം, ബഹുത മഹീന അര്ഥ മേം യഹാം ഭീ ഊംചാഈ കാ ഭാവ ഹൈ। ജിസേ ഊപര ഉഠായാ ജാഏ, വഹീ ഭാര ഹൈ। അംഗ്രേജീ കേ ബര്ഡന മേം യഹീ ബാര ഛുപാ ഹുആ ഹൈ। ഐസേ അനേക ഉദാഹരണ ഹൈം। രൂസ കീ ബോല്ശേവിക ക്രാംതി ദുനിയാ മേം പ്രസിദ്ധ ഹൈ। ബോല്ശേവിക കാ ശാബ്ദിക അര്ഥ ഹുആ ബഹുസംഖ്യക। മഗര ഇസമേം ഭീ ബാല യാനീ സര്വശക്തിമാന കീ മഹിമാ നജര ആ രഹീ ഹൈ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

ബര്താവ, ആചരണ ഔര വ്യവഹാര

ഹി ന്ദീ കീ പ്രചലിത ശബ്ദാവലീ മേം ‘ബര്താവ’ ശബ്ദ കാ ശുമാര ഭീ ഹൈ। വ്യവഹാര, ഢംഗ, ആചരണ യാ ശൈലീ കേ സംദര്ഭ മേം ഇസ ശബ്ദ കാ പ്രയോഗ ഹോതാ ഹൈ മസലന- “ഉനകേ ബര്താവ കോ സഹീ നഹീം കഹാ ജാ സകതാ”। ഹിന്ദീ ശബ്ദകോശോം മേം ഹാലാംകി ബര്താവ കീ വര്തനീ ‘ബരതാവ’ ബതാഈ ഗഈ ഹൈ മഗര അബ ആമ ചലന ബര്താവ കാ ഹീ ഹൈ। ബര്താവ കേ മൂല മേം സംസ്കൃത ‘വര്തന’ ഹൈ ജിസമേം ഘൂമനാ, ഫിരനാ, ജീനേ കാ ഢംഗ യാ വ്യവഹാര ആദി ആശയ ഹൈ। വര്തന കേ മൂല മേം വൈദിക ധാതു ‘വൃത’ ഹൈ। ഇസമേം ഭീ മൂലതഃ ഘൂമനാ, ഫിരനാ, ഘേരാ, ഗോല, ടികേ രഹനാ, ഹോനാ, ദശാ യാ പരിസ്ഥിതി ആദി ഭാവ ഹൈം। ‘വൃത’ സേ ബനേ ‘വൃത്ത’ മേം ഘേരാ യാ ഗോലാഈ സ്പഷ്ട ഹൈ। ആചരണ, സ്വഭാവ കേ സംദര്ഭ മേം ‘വൃത്തി’ ശബ്ദ കാ പ്രയോഗ ഭീ ഹമ കരതേ ഹൈം ജൈസേ-“വഹ അച്ഛീ വൃത്തി കാ വ്യക്തി ഹൈ।”। ആചരണ ദരഅസല ക്യാ ഹൈ? ഇസമേം ‘ചരണ’ ഹൈ ജോ ചലതേ ഹൈം। ചരണ ജോ കരതേ ഹൈം, വഹീ ചലന ഹൈ അര്ഥാത ‘ചാല-ചലന’ ഹീ ആചരണ ഹൈ।

വര്തന മേം നിഹിത ഘൂമനാ, ഫിരനാ, ജീനേ കാ ഢംഗ യാ വ്യവഹാര സമ്ബന്ധീ ജോ ആശയ ഹൈം വേ ‘വൃത’ മേം നിഹിത ഘൂമനേ-ഫിരനേ കേ ഭാവ സേ ജുഡേ ഹൈം। വ്യക്തിത്വ ഘൂമനേ-ഫിരനേ സേ ഹീ ബനതാ ഹൈ। വിചാര ഭീ ഇസസേ ഹീ ബനതേ ഹൈം ഔര ആചരണ ഭീ। ധ്യാന രഹേ വിചാര മേം ഭീ ‘ചര’ യാനീ ഗതി കാ ഭാവ ഹൈ। മാനസിക വിചരണ സേ ഹീ വിചാര ബനതേ ഹൈം। വര്തന മേം ഭീ യഹീ സബ ഹൈ। ‘വൃത്തി’ കാ ഏക അര്ഥ ജീവികാ ഭീ ഹൈ ഔര ദൂസരാ അര്ഥ ആചരണ ഭീ। ജീവികാ കേ ലിഏ ഭീ ഘൂമനാ പഡതാ ഹൈ, ഗതിശീല രഹനാ പഡതാ ഹൈ ഇസീലിഏ വൃത്തി കാ ഏക അര്ഥ ആജീവികാ ഹൈ ഔര ദൂസരാ അര്ഥ ആചരണ। ‘വര്ത’ മേം ഘൂമനേ കാ ഭാവ ഏക അലഗ ഢംഗ സേ യാത്രാ കരതാ ഹുആ ‘വര്തികാ’ ജൈസാ ശബ്ദ ബനാതാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ദീയേ കീ ബാതീ। കപാസ കോ ജബ ഉംഗലിയോം കേ ജരിയേ ഘുമായാ ജാതാ ഹൈ, ഉസകാ വര്തന കിയാ ജാതാ ഹൈ തോ വര്തികാ ബനതീ ഹൈ। സംസ്കൃത മേം ഇസകേ ലിഏ ‘വര്തീ’ യാ ‘വര്തി’ ശബ്ദ ഭീ ഹൈം। ഹിന്ദീ മേം ഇസസേ ഹീ ‘ബത്തീ’ യാ ബാതീ ജൈസേ ശബ്ദോം കാ നിര്മാണ ഹോതാ ഹൈ। കപാസ കേ വര്തന സേ ഹീ ധാഗാ ബനതാ ഹൈ ജിസേ സൂത കഹതേ ഹൈം ജിസകാ മൂല സൂത്ര ഹൈ। ആര്യ ഭാഷാഓം മേം വ ധ്വനി ബ മേം ബദലതീ ഹൈ। വര്തി > ബത്തീ ഹോതാ ഹൈ। മരാഠീ മേം വര്തികാ > വട്ടികാ > ബട്ടിആ > വാട ബനതാ ഹൈ। ‘വാട ലഗനാ’ ആജ ലോകപ്രിയ മുഹാവരാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ കിസീ ചീജ കോ നഷ്ട കര ദേനാ। മൂല ഭാവ ഹൈ ജല കര നഷ്ട ഹോനാ। ദീയേ കീ ബത്തീ ജല കര നഷ്ട ഹീ ഹോതീ ഹൈ। ദൂസരീ ഓര കിസീ ചീജ കോ ജലാനേ കേ ലിഏ ഉസേ ബത്തീ ഛുആഈ ജാതീ ഹൈ। ഹിന്ദീ മേം ‘ബത്തീ ദേനാ’ മുഹാവരാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഭീ നഷ്ട കരനാ ഹീ ഹൈ।

വര്തന മേം ഗതി കേ സാഥ സാഥ സ്ഥിരതാ യാ ഠഹരാവ ഭീ ഹൈ। ഘുമാവ, വൃത്ത ഗതി സേ വര്തന മേം ഭീ ഗതി കാ ആശയ വ്യാപക രൂപ ലേതാ ഹൈ ഔര ഇസമേം ചാല-ഢാല, ബോല-ചാല, ഹാവ-ഭാവ കാ സമാവേശ ഹോതാ ഹൈ। ലഗാതാര ‘വര്തന’ കേ ബാദ ഹീ കോഈ വിശിഷ്ട ഗുണ വൃത്തി കേ രൂപ മേം സ്ഥിര ഹോതാ ഹൈ। വേതന കേ രൂപ മേം വൃത്തി മേം ഭീ യഹീ സ്ഥിരതാ ഹൈ। പ്രതിദിന, പ്രതിമാഹ യാ പ്രതിവര്ഷ ദിയാ ജാനേ വാലാ തയശുദാ മേഹനതാനാ। വൃത്തി മേം ഹീ വ്യവസായ, രോജഗാര യാ പേശാ കാ ഭാവ ഭീ ആ ഗയാ। രസോഈ മേം കാമ ആനേ വാലേ പാത്ര ഗോല ഹോതേ ഹൈം। യേ ബരതന കഹലാതേ ഹൈം। യഹ ഭീ വര്തന സേ ബനാ ശബ്ദ ഹൈ। വര്തന മേം ഹിന്ദീ കാ ആവ പ്രത്യയ ലഗനേ സേ ബര്താവ ശബ്ദ ബനതാ ഹൈ ജിസമേം ഉസീ ഢംഗ സേ ആചരണ യാ വ്യവഹാര കീ അര്ഥവത്താ സ്ഥാപിത ഹോതീ ഹൈ ജിസകീ ഊപര വ്യാഖ്യാ കീ ഗഈ ഹൈ। വര്തന സേ ‘ബരതനാ’ ക്രിയാ ഭീ ബനതീ ഹൈ। ബരതനേ കാ ഭാവ ഹീ ദരഅസല ബര്താവ ഹൈ। കിന്ഹീം ലോഗോം കേ കിഏ ജാനേ വാലേ വ്യവഹാര, കിന്ഹീ വസ്തുഓം കേ ഉപയോഗ കേ തരീകേ കോ ബരതാവ കഹതേ ഹൈം। ഹമാരേ ഹാവ-ഭാവ, ബോല-ചാല ഔര അന്യ ക്രിയാഏം ജിനകേ ജരിയേ ഹമ ലോക കേ സമ്പര്ക മേം ആതേ ഹൈം, ബരതാവ കേ ദായരേ മേം ആതീ ഹൈം।

ആചരണ ശബ്ദ ബര്താവ കീ തുലനാ മേം ജ്യാദാ വ്യാപക ഹൈ। ജൈസാ ഊപര കഹാ ജാ ചുകാ ഹൈ കി ആചരണ മേം ‘ചലനാ’ യാനീ ‘ചര’ ക്രിയാ പ്രമുഖ ഹൈ। ആ+ചരണ യാനീ ചല കര പഹുംചനാ, യഹ രൂഢ അര്ഥ ഹുആ। ചരിത്ര മേം ഭീ യഹീ ‘ചര’ ഹൈ। പരിനിഷ്ഠിത ഭാഷാ മേം ഇസമേം നിഹിത ‘ചല കര പഹുംചനാ’ വാലേ ഭാവ കാ വിസ്താര കിസീ കാമ കോ കരനേ കീ ശൈലീ മേം പ്രകട ഹോതാ ഹൈ। കഹനാ, സുനനാ, ഓഢനാ, പഹനനാ സബ കുഛ ഇസമേം ആതാ ഹൈ। ‘ചാല ചലന’ മുഹാവരേ മേം ആചരണ കേ തമാമ ഭാവ ഹൈം। ബോല-ചാല, ഹാവ-ഭാവ സബ കുഛ। ആചരണ യാ ബര്താവ കേ ലിഏ ഹിന്ദീ മേം ‘വ്യവഹാര’ ശബ്ദ കാ പ്രയോഗ ഖൂബ ഹോതാ ഹൈ ജോ ആപടേ കോശ കേ മുതാബിക വി + അവ + ഹൃ കേ മേല സേ ബനാ ഹൈ। സംസ്കൃത കീ ‘ഹൃ’ ധാതു മേം ഗ്രഹണ കരനാ, ലേനാ, പ്രാപ്ത കരനാ, ഢോനാ, നികട ലാനാ, പകഡനാ, ഖിംചാവ യാ ആകര്ഷണ, ഹരണ ജൈസേ ഭാവ ഹൈം। സംസ്കൃത-ഹിന്ദീ കേ ‘അവ’ ഉപസര്ഗ കീ അനേക അര്ഥഛടാഏം ഹൈം ജിനമേം ഏക വ്യാപ്തി ഭീ ഹൈ। ഇസ തരഹ ‘വി’ ഉപസര്ഗ കേ അനേക അര്ഥ ആയാമോം മേം ക്രമ, വ്യവസ്ഥാ കാ സമാവേശ ഭീ ഹൈ। കുല മിലാ കര വ്യവഹാര മേം കിസീ കാര്യ കോ വ്യവസ്ഥിത കരനാ। ബാദ മേം ഇസമേം ആചരണ, ബര്താവ, വ്യാപാര, ലേന-ദേന, കാര്യവ്യാപാര, ശിഷ്ടാചാര ജൈസേ അര്ഥ ഭീ ശാമില ഹോ ഗഏ। ബര്താവ കീ തുലനാ മേം ആചരണ ഔര ജ്യാദാ വ്യാപക ഹൈ ഔര ആചരണ കീ തുലനാ മേം വ്യവഹാര കാ ദായരാ ഔര ഭീ വിശാല ഹൈ। ആചരണ ഔര ബര്താവ ദോനോം ഹീ വ്യവഹാര മേം ശാമില ഹൈം മഗര വ്യവഹാര മേം ശാമില ലേന-ദേന, വ്യാപാര ജൈസീ അര്ഥവത്താ ഇന ദോനോം ശബ്ദോം മേം നഹീം ഹൈ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

അസലീ ‘ദാരാസിംഹ’ കൌന?

സ മൂചേ ഭാരതീയ ഉപമഹാദ്വീപ മേം ‘ദാരാ’ നാമ ശക്തി കാ പ്രതീക മാനാ ജാതാ ഹൈ। പശ്ചിമ മേം പേശാവര സേ ലേകര പൂര്വ മേം പൂര്ണിയാ തക ‘ദാരാ’ നാമധാരീ ലോഗ മില ജാഏംഗേ ജൈസേ ഹിന്ദുഓം മേം ദാരാ കേ സാഥ ‘സിംഹ’ കാ പ്രത്യയ ജോഡ കര ദാരാസിംഹ ജൈസാ പ്രഭാവീ നാമ ബനാ ലിയാ ജാതാ ഹൈ വഹീം മുസ്ലിമോം മേം ‘ഖാന’ യാ ‘അലീ’ ജൈസേ പ്രത്യയോം കേ സാഥ ദാരാഖാന യാ ദാരാഅലീ ജൈസേ നാമ ബന ജാതേ ഹൈം। കഹതേ ഹൈം യഹ ഖ്യാത പഹലവാന, അഭിനേതാ ദാരാസിംഹ കേ നാമ കാ പ്രഭാവ ഹൈ കി ‘ദാരാ’ നാമ കേ സാഥ താകത ജുഡ ഗഈ। ചലിഏ മാന ലിയാ। ഇസമേം കോഈ ദോ രായ നഹീം കി പാംചവേ-ഛഠേ ദശക മേം ഉനകേ നാമ കാ വോ ജഹൂരാ ഥാ കി വേ ഏക ചലതീ-ഫിരതീ കിംവദംതീ ബന ഗഏ ഥേ। ഉനകാ നാമ മുഹാവരേ കീ തരഹ ഇസ്തേമാല ഹോനേ ലഗാ ഔര കഹാവതേം തക ചല പഡീം। സവാല യഹ ഹൈ കി വോ ‘ദാരാ’ കൌന ഥാ ജിസസേ പ്രഭാവിത ഹോകര ദാരാസിംഹ കേ പിതാ നേ അപനേ ബേടേ കാ നാമ രഖാ ഔര ഇസ നാമ കേ മായനേ ക്യാ ഹൈം ?

ശബ്ദോം കാ സഫര മേം അക്സര ഇതിഹാസ മേം ഗോതേ ലഗാനേ കീ നൌബത ആ ജാതീ ഹൈ। ഇതിഹാസ മേം ഐസേ കിരദാര യാ പ്രതീക മശഹൂര ഹോ ജാതേ ഹൈം ജിനകീ ഖൂബിയാം മനുഷ്യ ഖുദ മേം ദേഖനാ ചാഹതാ ഹൈ। നതീജതന വേ ലോഗ പ്രതീക / സംജ്ഞാ-നാമ മേം ബദല ജാതേ ഹൈം। ലോഗ അപനീ സംതാനോം, നായക-നായികാഓം കോ ഉന നാമോം സേ ബുലാനേ ലഗതേ ഹൈം। ഐസാ ജ്യാദാതര പുരുഷവാചീ നാമോം കേ സാഥ ഹീ ഹോതാ ഹൈ। ഉദാഹരണ കഈ ഹൈം ജൈസേ രാമ ( രാമദയാല, രാമകൃപാല, രാമനരേശ, ആയാരാമ, ഗയാരാമ ആദി), കൃഷ്ണ (രാമകൃഷ്ണ, ഹരികൃഷ്ണ, രാമകിശന ആദി), ബഹാദുര (വീരബഹാദുര, രാമബഹാദുര), സിംഹ (രാമസിംഹ, വീരസിംഹ, ബഹാദുരസിംഹ) ആദി കഈ നാമ ഹൈം। ഇസീ കഡീ മേം ദാരാ കാ നാമ ഭീ ആതാ ഹൈ ജോ ഈരാന കേ പ്രസിദ്ധ ഹഖാമനീ വംശ കേ സംസ്ഥാപക സാഇരസ പ്രഥമ ജിതനാ ഹീ മഹാന, വീര ഔര മഹത്വാകാംക്ഷീ നരേശ ഥാ। ഇസ രാജവംശ കാ ചൌഥാ ശാസക ഥാ। ദരഹകീകത ഹമ ജിസ ദാരാ കീ ബാത കര രഹേ ഹൈം, വഹ ഇതിഹാസ മേം ഡേരിയസ പ്രഥമ കേ നാമ സേ ജാനാ ജാതാ ഹൈ। ഫാരസ കേ ഇതിഹാസ മേം ദോ സാഇരസ ഔര തീന ഡേരിയസ ഹുഏ ഹൈം।

യൂം തോ തീനോം ഹീ ഡേരിയസ വീര, ലഡാകേ ഥേ മഗര ഇതിഹാസ മേം ദാരാ കേ നാമ സേ ജോ ഡേരിയസ പ്രസിദ്ധ ഹോ ഗയാ വഹ ചൌഥാ ഹഖാമനീ ശാസക ഡേരിയസ പ്രഥമ ( 521- 486 ) ഹീ ഥാ। ഇതിഹാസ മേം ഫാരസ കേ ഹഖാമനീ വംശ കോ ഹീ ഭാരത പര ചഢാഈ കരനേ വാലാ പഹലാ വിദേശീ വംശ മാനാ ജാതാ ഹൈ। ഇസ വംശ കേ സംസ്ഥാപക സാഇരസ നേ 551-530 കേ ബീച അപനാ സാമ്രാജ്യ പേശാവര സേ ലേകര ഗ്രീസ തക ഫൈലാ ലിയാ ഥാ। ഡേരിയസ കാ പിതാ വിഷ്താസ്പഹ്യ ഭീ ഹഖാമനീ രാജവംശ കാ ക്ഷത്രപ ഥാ। സമഝാ ജാതാ ഹൈ കി ഉസനേ സാഇരസ കേ അധീന ഭീ കാമ കിയാ ഥാ। ബഹരഹാല, ഡേരിയസ നേ സാഇരസ മഹാന കീ ആന, ബാന ഔര ശാന കോ കായമ രഖാ ഥാ ഇസീലിഏ ഉസകേ ജീവനകാല മേം ഹീ ഉസേ ഭീ ഡേരിയസ മഹാന കഹാ ജാനേ ലഗാ ഥാ। ഹഖാമനീ വംശ കീ രാജധാനീ പര്സേപോലിസ കേ ശിലാലേഖോം പര ഐസാ ഹീ ദര്ജ ഹൈ। പുരാതത്വ പര്യടന കേ ലിഏ മശഹൂര പര്സേപോലിസ ശഹര ഡേരിയസ കീ രാജധാനീ ഹുആ കരതാ ഥാ। ഐസാ മാനാ ജാതാ ഹൈ കി യഹ ശഹര ഉസനേ ഹീ ബസായാ ഥാ। പര്സേപോലിസ കാ അര്ഥ ഹുആ പരശിയനോം കാ ശഹര। ധ്യാന രഹേ ഈരാന കാ പുരാനാ നാമ ഫാരസ ഥാ ജിസകേ മൂല മേം അവേസ്താ കാ പാര്ശ (സംസ്കൃത കാ പര്ശു) ശബ്ദ ഥാ। പാര്ശ സേ ഹീ ഫാരസ ബനാ। ഗ്രീക സംദര്ഭോം മേം ഇസേ പര്ശിയാ കഹാ ഗയാ। ഗ്രീക ഭാഷാ കേ പോലിസ പ്രത്യയ കാ അര്ഥ വഹീ ഹോതാ ഹൈ ജോ ഹിന്ദീ മേം പുര യാ പുരീ കാ ഹോതാ ഹൈ। ഇസ തരഹ പര്സേപോലിസ കാ അര്ഥ ഹുആ പര്ശുപുരീ അര്ഥാത പാരസികോം കീ രാജധാനീ ഹുആ।

പ്രാചീന ഫാരസവാസീ അഗ്നിപൂജക ഥേ। ഭാരത കേ പാരസീ ഉന്ഹേം കേ വംശജ ഹൈം। ഇസ്ലാമ കീ ആംധീ മേം ഉജഡ കര വേ ഭാരത ആ ബസേ, ഫാരസ കേ പാരസീ മുസലമാന ഹോതേ ചലേ ഗഏ। ദാരാ കാ മൂല ദരഅസല ഡേരിയസ ഭീ നഹീം ഹൈ। പര്സേപോലിസ കേ ശിലാലേഖ കേ മുതാബിക ഉസകാ ശുദ്ധ പാരസിക ഉച്ചാരണ ദാരയവൌഷ ഹൈ। ശിലാലേഖ മേം ദര്ജ കീലാക്ഷര ലിപി വാലേ മജമൂന കാ രോമന ഔര ദേവനാഗരീ ഉച്ചാര ഇസ തരഹ ഹൈ- Dârayavauš ദാരയവൌഷ xšâyathiya ക്ഷായഥിയ vazraka വജ്രക xšâyathiya ക്ഷായഥിയ xšâyâthiânâm ക്ഷായഥിയാനാമ xšâyathiya ക്ഷായഥിയ dahyunâm ദഹ്യുനാമ Vištâspahya വിഷ്താസ്പഹ്യ Haxâmanišiya പുശ puça ഹക്ഷ്മനിഷിയ hya ഹ്യ imam ഇമമ taçaram തശരാമ akunauš അകൌനഷ। ഇസകാ അര്ഥ ഹൈ- “യഹ പ്രാസാദ ഹഖാമനീ വംശ കേ വിസ്താഷ്പഹ്യ കേ പുത്ര ഔര മഹാരാജ, രാജാധിരാജ, രാജ്യാധിപതി ദാരയവൌഷ കേ ദ്വാരാ ബനവായാ ഗയാ ഹൈ”। വിദ്വാനോം നേ ഇസേ പഹലവീ കാ പ്രാചീന രൂപ ബതായാ ഹൈ ജോ അവേസ്താ കേ കരീബ ഥീ। അവേസ്താ കോ സംസ്കൃത കീ മൌസേരീ ബഹന സമഝാ ജാതാ ഹൈ।

യഹ സമഝനാ ആസാന ഹൈ കി അവേസ്താ കേ ദാരയവൌഷ കാ ഹീ ഗ്രീക രൂപ ഡേരിയസ ഹുആ ഹോഗാ। ഗ്രീക ഇതിഹാസകാര ഹേരിയോഡോടസ കേ ഉല്ലേഖോം സേ യഹീ രൂപ പ്രചലിത ഹുആ। ഇസീ തരഹ വര്ണസംകോച കേ സാഥ ദാരയവൌഷ കാ പരവര്തീ രൂപ ദാരാ ഹുആ। ദാരയവോഷ കേ രൂപാന്തര കീ ദോ ദിശാഏം രഹീം। ദാരയവൌഷ > ദാരയവശ >ദാരയസ > ദാരാ (ഫാരസീ) > ഡേരിയസ (ഗ്രീക) । പശ്ചിമ കീ ഓര യഹ ഡേരിയസ ഹുആ ജബകി പൂര്വ കീ ഓര ഇസകാ രൂപാന്തര ദാരാ ഹുആ। ദരഅസല കാ ദാരാ രൂപ ഹീ അബ വ്യാവഹാരിക തൌര പര പ്രചലന മേം ഹൈ। ഈരാന, അഫഗാനിസ്താന, പാകിസ്താന, ഭാരത, ബാംഗ്ലാദേശ ആദി മേം ദാരാ കഈ നാമോം മേം മൌജൂദ ഹൈ ജൈസേ- ദാരാബഖ്ത, ദാരാഅലീ, ദാരാഖാന, വീരദാരാ, ദാരാ ശുകോഹ, ദാരാപ്രസാദ, ദാരാനാഥ, ദാരാസിംഹ ആദി। ദാരായവൌഷ കീ പൂര്വ മേം ദാരാ കേ നാമ സേ പ്രസിദ്ധീ കീ ബഡീ വജഹ ഉസകേ പംജാബ ഔര സിംധ അഭിയാനോം കീ കാമയാബീ രഹീ। വര്തമാന പാകിസ്താന കാ പേശാവര പ്രാന്ത ദാരാ കേ ആധിപത്യ മേം ഥാ। പശ്ചിമ മേം മിസ്ര, ഗ്രീസ, ഉത്തര മേം ആമൂ ദരിയാ ഔര പൂര്വ മേം പംജാബ-സിംധ ദാരാ കേ സാമ്രാജ്യ കീ സീമാഏം ഥീം। യഹീ ഉസ കാല കാ ജ്ഞാത വിശ്വ ഭീ ഥാ।

ദേഖതേ ഹൈം ദാരാ കാ, പ്രകാരാന്തര സേ ദാരിയവൌഷ കാ അര്ഥ ക്യാ ഹൈ, ഇസകാ ജന്മസൂത്ര ക്യാ ഹൈ। ആജ കീ ഫാരസീ മേം ദാരാ കാ ദാരാബ രൂപ ഭീ മിലതാ ഹൈ। ഭാരത-ഈരാനീ ഭാഷാഓം കേ അധ്യേതാ ക്രിശ്ചിയന ബാര്ഥോലോമിഏ നേ (1855-1925) നേ ദാരയവൌഷ കോ അവേസ്താ കാ ശബ്ദ മാനാ ഹൈ ഔര ഇസേ ജരഥ്രുസ്തീ ശബ്ദാവലീ മേം സ്ഥാന ദിയാ ഹൈ। ഇസകാ അര്ഥ ഹൈ ധാരണ കരനേ വാലാ। രാജ്യ കോ ധാരണ കരനാ, പ്രജാ കോ ധാരണ കരനാ, ശാസന കോ ധാരണ കരനാ, നായകോചിത ഗുണോം കോ ധാരണ കരനാ ഔര സദ്ഗുണോം കോ ധാരണ കരനാ ഇസമേം നിഹിത ഹൈ। ദാരിയവൌഷ കേ മൂല മേം പ്രോടോ ഭാരോപീയ ധാതു dher ഹൈ। ഭാഷാവിദ് ജൂലിയസ പകോര്നീ ഇസകാ രിശ്താ വൈദിക ധാതു ധര് സേ ജോഡതേ ഹൈം। ധര് മേം ഉഠാനേ, സമ്ഭാലനേ, ദേഖഭാല കരനേ, അംഗീകാര കരനേ ജൈസേ ഭാവ ഹൈ। ധാരണ കരനേ മേം യേ സാരേ ഭാവ നിഹിത ഹൈം। ധര് സേ സംസ്കൃത, ഹിന്ദീ വ അന്യ ഭാരതീയ ഭാഷാഓം കേ അനേക ശബ്ദ ബനേ ഹൈം। പൃഥ്വീ കോ ധാരിണീ കഹാ ജാതാ ഹൈ। ധരതീ മേം യഹീ ധര ഹൈ। ആധാര യാനീ ടികാവ, പഡാവ, ഫാഊംഡേശന മേം ഭീ യഹീ ‘ധര’ ഹൈ ജിസമേം സ്ഥിരതാ ഹൈ। ഡ൉ രാമവിലാസ ശര്മാ ‘ധര്’ കേ ഏക രൂപ ‘സ്ഥര’ കീ കല്പനാ കരതേ ഹൈം। സംസ്കൃത ‘ദാരു’, ‘ദ്രുമ’, ‘തരു’, ഗ്രീക ‘ദ്രുസ’, അംഗ്രേജീ കേ ‘ട്രീ’ മേം ദരഅസല ധര് കേ രൂപാന്തര ‘ദര്’ ഔര ‘തര്’ ഹൈം । യഹ ഭീ ദിലചസ്പ ഹൈ കീ ‘ധര’ മേം നിഹിത സ്ഥിരതാമൂലക ധാരണ കരനേ കേ ഭാവ സേ ഹീ ഗതിവാചക ധാരാ ശബ്ദ ഭീ ബനതാ ഹൈ । ധാരാ വഹ ജോ ധാരണ കരേ, അപനേ സാഥ ലേ ജാഏ । ധര, ധരാ കേ മൂല മേം ധൃ ധാതു ഹൈ । സ്ഥിരതാ കാ പരമ പ്രതീക ധ്രുവ കാ ജന്മ ഭീ ഇസീ ധൃ ധാതു സേ ഹുആ ഹൈ । ദാരയവൌഷ് സേ ബനേ ദാരാ കാ അര്ഥ ഹിന്ദീ ഫാരസീ മേം സര്വശക്തിമാന, ഭഗവാന, രാജാ, പാലക ആദി ഹൈ।

സ്പഷ്ട ഹൈ കി താകത, വീരതാ ആദി കേ പര്യായ കേ രൂപ മേം ദാരാ നാമ ഡേരിയസ അര്ഥാത ദാരയവൌഷ് സേ ആ രഹാ ഹൈ। ഇസകാ പ്രചാര അനേക ദേശോം മേം ഹുആ। നായകോചിത നാമകരണ കീ അഭിലാഷാ മേം അനേക ദാരാ സാമനേ ആഏ മഗര ഭാരത മേം തോ പംജാബ കേ ദാരാസിംഹ കീ ഖ്യാതി നേ ഡേരിയസ ദ ഗ്രേട കോ ഭീ പഛാഡ ദിയാ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

കിസ്സാ ദകിയാനൂസ കാ

ദു നിയാഭര മേം പ്രചലിത മുഹാവരോം-കഹാവതോം മേം ശാസകോം യാ പ്രഭാവശാലീ ലോഗോം കാ അത്യാചാരീ, സനകീ ചരിത്ര ഭീ ഝലകതാ ഹൈ। ഐസേ കിരദാരോം മേം രാവണ, കംസ, നീരോ യാ തുഗലക ജൈസേ നാമ സ്പഷ്ട പഹചാനേ ജാ സകതേ ഹൈം। കുഛ നാമോം കേ പീഛേ ന തോ കഹാനീ നജര ആതീ ഹൈ ന ഹീ കിസ്സാ। ഐസാ ഹീ ഏക നാമ ഹൈ ദകിയാനൂസ ജോ സിര്ഫ ഏക സംജ്ഞാ ഭര നഹീം ബല്കി ഏക പ്രസിദ്ധ രോമന സമ്രാട ഥാ। ആജ കേ തുര്കീ ഔര പ്രാചീന അനാതോലിയാ കാ ഇഫേസസ ശഹര ഇസകേ രാജ്യ മേം ശാമില ഥാ। അംധവിശ്വാസീ യാ പുരാനീ സോച വാലേ വ്യക്തി കോ ദകിയാനൂസ കഹതേ ഹൈം। ബോലചാല കീ ഹിന്ദീ മേം യഹ ശബ്ദ ഖൂബ പ്രചലിത ഹൈ। ഇസീ തരഹ ദകിയാനൂസീ ശബ്ദ കേ തഹത പുരാനീ സോച വാലാ, രൂഢീവാദീ ഔര അധിക ഉമ്ര വാലാ, കോഈ ബേകാര, പുരാനീ ഔര മനഹൂസ ചീജ യാ പുരാതനപംഥീ വിചാരധാരാ ആതീ ഹൈ। മസലന ദകിയാനൂസീ ലോഗ, ദകിയാനൂസീ ബാതേം, ദകിയാനൂസീ ചീജേ। അരബീ-ഫാരസീ മേം ദകിയാനൂസ ശബ്ദ കാ സഹീ രൂപ ദക്യാനൂസ ഹൈ।

ഹിന്ദീ-ഫാരസീ കേ കോശോം മേം അവ്വല തോ ദകിയാനൂസ കേ സംദര്ഭ മേം ജ്യാദാ ജാനകാരിയാം നഹീം മിലതീം। കുഛ കോശോം മേം തോ ഇസകാ സംദര്ഭ ബതൌര രോമന ശാസക ഭീ നഹീം മിലതാ ഔര കഹീം പര ഉസകേ അത്യാചാരീ സമ്രാട ഹോനേ ജിതനീ ഹീ സംക്ഷിപ്ത ജാനകാരീ മിലതീ ഹൈ। ഗ്രീക സംദര്ഭോം മേം ദകിയാനൂസ കാ ഉല്ലേഖ ബതൌര ദേസിയസ മിലതാ ഹൈ। പശ്ചിമ ഏശിയാ കേ സമാജ-സംസ്കൃതി പര യഹൂദീ, ഈസാഈ ഔര ഇസ്ലാമ തീനോം ധര്മോം കീ ഗഹരീ ഛാപ പഡീ ഹൈ। ഈസാഇയത പര യഹൂദീ ധര്മ കാ അസര ഔര ഇസ്ലാമ പര അപനേ പൂര്വവര്തീ യഹൂദീ ഔര ഈസാഈ ചിന്തന കാ അസര നജര ആതാ ഹൈ। ബാഈബല കേ ഗോസ്പേല ഔര കുരാന കേ സൂരോം (സുരഹ) കീ അനേക കഥാഓം മേം സമാനതാ സേ യഹ സാബിത ഭീ ഹോതാ ഹൈ। ബാഇബല ഔര കുരാന ദോനോം മേം ഹീ ഥോഡീ ബഹുത ഭിന്നതാ കേ സാഥ ദേസിയസ യാ ദക്യാനൂസ കേ ബാരേ മേം ലഗഭഗ ഏക ജൈസീ ഹീ കഹാനീ ഹൈ।

ഈസാ കേ ജന്മ കേ വക്ത പശ്ചിമ ഏശിയാ ഔര സമൂചേ യൂരോപ മേം മൂര്തിപൂജാ കാ ഹീ ബോലബാലാ ഥാ। ഈസാ കേ ബാദ ഭീ രോമന സാമ്രാജ്യ മേം മൂര്തിപൂജാ കാ ചലന ഥാ। കിന്ഹീം സംദര്ഭോം മേം ഇതിഹാസ പ്രസിദ്ധ ഇസ നിരംകുശ സമ്രാട കോ 359 ഈപൂ. കാ ബതായാ ഗയാ ഹൈ മഗര യഹ ഭ്രാമക ഹൈ। ദക്യാനൂസ യാനീ ദേസിയസ കാ കാല ഈസാ കേ കരീബ ഢാഈ സദീ ബാദ കാ ഹൈ। രോമന സാമ്രാജ്യ മേം ശാസകോം കീ മൂര്തിപൂജാ സമ്ബന്ധീ സനക, അത്യാചാര ഔര ഉത്പീഡന കാ ഇതിഹാസ ഈസാ കേ സൂലീ പര ചഢനേ കേ ബാദ സാതവീം ആഠവീം സദീ തക ഭീ ജാരീ രഹാ രഹാ। ദേസിയസ യാ ദക്യാനൂസ കാ രിശ്താ അനാതോലിയാ സേ ജോഡാ ജാതാ ഹൈ ഔര മാനാ ജാതാ ഹൈ കി തുര്കീ കേ പ്രസിദ്ധ താരസസ ഔര ഇഫേസസ ശഹരോം പര ഉസകാ ശാസന ഥാ। ഈസാഈ ധര്മ കേ മഹാന പ്രചാരക സേംട പ൉ല കാ ജന്മ താരസസ മേം ഹീ ഹുആ ഥാ। മാനാ ജാതാ ഹൈ കി കി താരസസ കാ നാമ താര്കു കേ ആധാര പര പഡാ ഹൈ ജോ ഹിത്തീ ഭാഷാ കാ ശബ്ദ ഹൈ। ഇസ ഇലാകേ മേം ബസനേ വാലേ ആദിജന ഹിട്ടാഇട ഹീ ഥേ। താര്കു ഏക ദേവതാ ഥാ ജിസകീ പൂജാ ഹിത്തീജന കരതേ ഥേ। വൈസേ അധികാംശ സംദര്ഭോ മേം ഇഫേസസ സേ ഇസകാ സമ്ബന്ധ ജോഡാ ജാതാ ഹൈ। യഹ വഹീ ഇഫേസസ ഹൈ ജഹാം കാ ആര്ടേമിസ കാ മംദിര സാത അജൂബോം മേം ഗിനാ ജാതാ ഹൈ। അരബ-ഫാരസീ സംദര്ഭോം മേം ഇഫേസസ കോ അഫസൂസ കഹാ ജാതാ ഹൈ।

ദേസിയസ മൂര്തിപൂജാ മേം വിശ്വാസ രഖതാ ഥാ। ഉസകാ ശാസന ബഡാ സഖ്ത ഔര പൂജാ-വിധാന കേ ആധാര പര ചലതാ ഥാ। കഹനേ കീ ജരൂരത നഹീം കി ഈസാഇയത കേ ബഢതേ പ്രഭാവ കീ വജഹ സേ രോമന സാമ്രാജ്യ മേം മൂര്തിപൂജാ കേ ലിഏ ആഗ്രഹ ജ്യാദാ ബഢാ-ചഢാ ഥാ। ദേസിയസ കാ നജരിയാ ഇസ സിലസിലേ മേം ജ്യാദാ സഖ്ത ഥാ। പൂരേ രാജ്യ മേം ഉസകേ ജാസൂസ ഫൈലേ ഹുഏ ഥേ ജോ രാഈ-രത്തീ കീ ഖബരേം ദേതേ ഥേ। മൂര്തിപൂജാ കേ വിരോധിയോം കോ ദേസിയസ ബര്ദാശ്ത നഹീം കരതാ ഥാ। ഈശ്വര ഏക ഹൈ ഔര അദേഖാ ഹൈ ജൈസീ ബാതോം പര യകീന കരനേ വാലോം കോ വഹ ആനന-ഫാനന മേം സജാഏ മൌത സുനാ ദേതാ ഥാ ജിസകേ തഹത ദോഷിയോം കോ ജിംദാ ജലാനേ, ജമീന മേം ഗാഡ ദേനേ, ഹാഥ-പൈര കാട കര പശുഓം കാ ഗ്രാസ ബനാനേ ജൈസേ അമാനവീയ തരീകേ ശാമില ഥേ। ബഹരഹാല, ബാഇബല മേം വര്ണിത കഥാ കേ അനുസാര ഇഫേസസ കേ സാത യുവാ ലോഗോം നേ ശഹര കീ ദേവീ കേ മംദിര മേം സിര ഝുകാനേ സേ ഇനകാര കര ദിയാ। കിന്ഹീം സംദര്ഭോം മേം യഹ ഘടനാ 156ഈസ്വീ കീ ഭീ ബതാഈ ഗഈ ഹൈ। ദേസിയസ കേ കോപ സേ ബചനേ കേ ലിഏ ഉന്ഹോംനേ ശഹര കേ ബാഹര പഹാഡീ ഗുഫാ മേം ശരണ ലീ। ഥകേ ഹാരേ സാതോം ലോഗ ഗുഫാ മേം ജാതേ ഹീ നീംദ കേ ആഗോശ മേം ചലേ ഗഏ। ഉധര ദേസിയസ കോ ജബ ഖബര ലഗീ തോ ഉസനേ ഗുഫാ കാ ദരവാജാ ചട്ടാനോം സേ ബംദ കരവാ ദിയാ താകി വേ അംദര ഹീ മര-ഖപ ജാഏം। ഗോസ്പേല കേ മുതാബിക യേ ലോഗ ദോ സദിയോം തക സോതേ രഹേ। ഇസകേ ആഗേ ക്യാ ഹുആ യേ ജാനനേ സേ പഹലേ ഇസ കഹാനീ കേ ഇസ്ലാമീ സംസ്കരണ കാ ജായജാ ലിയാ ജാഏ।

ഗോസ്പേല കീ തരഹ കുരാന കേ അധ്യായോം കോ സൂരാ (സുരഹ) കഹാ ജാതാ ഹൈ। ഗുഫാ മേം സോഏ ലോഗോം കീ കഹാനീ കുരാന കേ സൂരഹ-കഹ്ഫ (18വാം അധ്യായ) മേം ആതീ ഹൈ। കഹാനീ കേ മുതാബിക അഫസൂസ ശഹര (ഗ്രീക ഇഫേസസ) മേം സാത ലോഗോം കാ ഏക സമൂഹ ഥാ ജോ ഈസാഇയത മേം ഭരോസാ രഖതേ ഥേ। ദക്യാനൂസ കേ കഹര സേ ബചനേ കേ ലിഏ ഉന്ഹോംനേ ഗുഫാ മേം ശരണ ലീ, ജിസകാ ദരവാജാ ഉസകേ ഹീ ഹുക്മ സേ ബംദ കരാ ദിയാ ഗയാ। ഇസ്ലാമീ സംദര്ഭോം മേം ഇന സാത ലോഗോം കോ അസ്ഹാബേ-കഹ്ഫ കഹാ ഗയാ ഹൈ। അസ്ഹബ കാ അര്ഥ ഹോതാ ഹൈ പൈഗമ്ബര കേ കൃപാപാത്ര, മോഹമ്മദ കേ ദോസ്ത। മൂലതഃ അസ്ഹബ, സാഹിബ കാ ബഹുവചന ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ സാഹിബാന, മാന്യവര ആദി। ഇസീ തരഹ കഹ്ഫ കാ അര്ഥ ഹോതാ ഹൈ ഗുഫാ, കംദരാ, ഗാര ആദി। കഹ്ഫ അരബീ കാ ശബ്ദ ഹൈ ലേകിന, ഗുഹാ, ഗുഫാ, കോഹ, ഖോഹ ജൈസേ ഇംഡോ-ഈരാനീ പരിവാര കേ ശബ്ദോം സേ ഇസകീ സാമ്യതാ ഗൌരതലബ ഹൈ।

ഗോസ്പേല കേ മുതാബിക കരീബ ദോ സൌ സാല യേ ലോഗ സോതേ രഹേ ജബകി സൂരഹ് കേ മുതാബിക ഇനകീ നീംദ 309 സാല ബാദ ടൂടീ। ജോ ഭീ ഹോ, നീംദ ടൂടനേ പര ഇനമേം സേ കുഛ ലോഗ ഭോജന കീ തലാശ മേം പാസ കീ ബസ്തീ തക പഹുംചേ। ഉന്ഹോംനേ കുഛ രോടിയാം ഖരീദീ। ജബ നാനബാഈ കോ ഇന്ഹോംനേ കുഛ സിക്കേ ദിഏ തോ വഹ ഹൈരത മേം പഡ ഗയാ। സിക്കേ ഉസകേ ലിഏ അനജാനേ ഥേ। ധീരേ-ധീരേ യേ ബാത പൂരേ ബാജാര മേം ഫൈല ഗഈ കി കുഛ അനോഖേ ലോഗ വഹാം ആഏ ഹൈം। ജാനകാരോം നേ ദേഖ-പരഖ കര പഹചാനാ കി ഇന സിക്കോം പര ദക്യാനൂസ നാമ കേ രാജാ കീ തസ്വീര ഛപീ ഹൈ ജോ കരീബ തീന സദീ പഹലേ ഹുആ ഥാ ഔര ബേഹദ ജാലിമ ഥാ। നീംദ സേ ജാഗനേ വാലോം കേ ലിഏ അബ ഹൈരത മേം പഡനേ കീ ബാരീ ഥീ। ഉന്ഹോംനേ ബതായാ കി ബേശക ദക്യാനൂസ ജുല്മീ ഹൈ ഔര ഉസസേ ബചനേ കേ ലിഏ ഹീ തോ വേ കല ശഹര ഛോഡ കര ഭാഗേ ഥേ। വോ തോ ഝപകീ ലഗ ഗഈ ഔര വേ നീംദ മേം ഗാഫില ഹോ ഗഏ। തീന സദീ ലമ്ബീ നീംദ ഉനകേ ലിഏ ഹീ നഹീം, സബകേ ലിഏ ബഡീ ഖബര ഥീ। ഫിര യഹ ഹുആ കി വേ സാതോം ലോഗ വഹീം രഹനേ ലഗേ। ഉനകീ യഹീ ചാഹത ഥീ കി ജിസ കാല കീ ഗുഫാ മേം സദിയോം തക സോതേ ഹുഏ ഉന്ഹേം ഈശ്വരീയ അനുഭൂതി ഹുഈ ഹൈ, ഉനകീ ഉമ്ര പൂരീ ഹോനേ കേ ബാദ വേ ഹമേശാ കേ ലിഏ ഭീ ഉസീ ഗുഫാ മേം സോഏം। ശഹരവാസിയോം നേ ഉനകീ യഹ ഇച്ഛാ ഭീ പൂരീ കീ। ബാദ കേ ദൌര മേം ആമ ലോഗോം മേം ഭീ യഹ ധാരണാ ബനീ കി ഉസ ഗുഫാ മേം ദഫനാഏ ജാനേ പര ഉന്ഹേം മോക്ഷ മിലേഗാ। പുരാതത്വവേത്താഓം കോ ഏശിയാ വ യൂരോപ മേം തുര്കീ, ജ൉ര്ഡന സേ ലേകര ചീന കേ ഉഈഗുര പ്രാന്ത തക മേം ഐസീ ഗുഫാഏം മിലീ ഹൈം ജിന്ഹേം സ്ഥാനീയ ലോഗ അസ്ഹാബേ-കഹ്ഫ കഹതേ ഹൈം। ഇന സഭീ സ്ഥാനോം പര കബ്രേം ഹൈം।

കിസ്സാ-കോതാഹ യഹ കി ഇസ്ലാമ ഔര ഈസാഈ ദോനോം ഹീ ധര്മോം മേം ഇസ കഹാനീ കാ പ്രയോഗ അപനേ അപനേ പൈഗമ്ബര കീ മഹാനതാ സ്ഥാപിത കരനേ മേം കിയാ। ലോഗോം കോ യഹ പതാ ചലാ കി കുല മിലാ കര ഏകേശ്വരവാദ ഹീ സഹീ രാസ്താ ഹൈ। ഈശ്വര ഏക ഹൈ ഔര ഉന്ഹോംനേ ഹീ ജാലിമ കേ കഹര സേ ബചാനേ കേ ലിഏ അപനേ സാത നേക ബംദോം കോ സദിയോം തക സുലാഏ രഖാ। കഹാനീ ജോ ഭീ കഹതീ ഹോ, ധര്മോം കീ ബാത ധര്മോപദേശക ജാനേം, ശബ്ദോം കേ സഫര മേം ഹമേം തോ ദകിയാനൂസ ലഫ്ജ കാ സഫര ജാനനാ ഥാ, ജോ ജാന ലിയാ। അല്ലാഹ കേ ഉന സാത നേക ബംദോം കാ നാമ ആജ കോഈ നഹീം ജാനതാ। ഹാം, ജുല്മീ ദകിയാനൂസ കോ ഹമ കരീബ കരീബ രോജ ഹീ യാദ കര ലേതേ ഹൈം।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

അഗര, മഗര, വരനാ, ലേകിന…

ക ല്പനാ കരേം കി കിസീ സുബഹ ആപകോ യേ ഫരമാന സുനനേ കോ മിലേ കി ദിനഭര ആപ ജോ ഭീ ബോലേംഗേ, ഉസമേം ‘അഗര’, ‘മഗര’, ‘വരനാ’ യാ ‘ലേകിന’ കാ ഇസ്തേമാല നഹീം കരേംഗേ തോ ക്യാ ഇസേ മംജൂര കര ലേംഗേ? വ്യക്തിഗത രൂപ സേ മൈം ഇസ ചുനൌതീ കോ സ്വീകാര നഹീം കര പാഊംഗാ। യഹ നാമുമകിന ഹൈ। യേ ജാനകര ഭീ താജ്ജുബ ഹോ സകതാ ഹൈ കി ‘അഗര’, ‘മഗര’, ‘ലേകിന’ യാ ‘വരനാ’ ഹിന്ദീ കേ അപനേ നഹീം ബല്കി ഫാരസീ സേ ആയാതിത അവ്യയ ഹൈം। യഹീ നഹീം, ‘മഗര’ തോ ഫാരസീ-അരബീ കാ സംകര ഹൈ। ഇന ശബ്ദോം കേ ആസാന ഹിന്ദീ പര്യായ യദി, കിന്തു, പരന്തു, അന്യഥാ ഹൈം പര ഇനകാ പ്രയോഗ അഗര’, ‘മഗര’ യാ ‘വരനാ’ കീ തുലനാ മേം കാഫീ കമ ഹൈ। ആപ ജബ യേ ചുനൌതീ സ്വീകാര കരേംഗേ, തബ ഇസകീ ആജമാഇശ ഭീ ഹോ ജാഏഗീ।

സബസേ പഹലേ ബാത കരതേ ഹൈം ‘അഗര’ കീ। ബോലചാല മേം അഗര ബേഹദ ലോകപ്രിയ അവ്യയ ഹൈ ഇസകാ പര്യായ യദി ഹൈ ജോ ഹിന്ദീ കീ തത്സമ ശബ്ദാവലീ സേ ആതാ ഹൈ। ‘അഗര’ കീ വ്യുത്പത്തി കേ ബാരേ മേം ഉര്ദൂ-ഫാരസീ കേ ശബ്ദകോശ ജ്യാദാ ജാനകാരീ നഹീം ദേതേ ഹൈം। അലീ നൂരാഈ കേ ഫാരസീ-അംഗ്രേജീ വ ഭാരോപീയ ഭാഷാഓം കേ വ്യുത്പത്തി കോശ മേം ഈരാന കേ ഭാഷാവിദ് ഏമ.ഏച. തബരിജീ ഔര ജര്മന ഭാഷാവിദ പ൉ല ഹോര്ന കേ ഹവാലേ സേ ‘അഗര’ കീ വ്യുത്പത്തി കാ രിശ്താ അവേസ്താ കേ ‘ഹാകരത’ സേ ജുഡതാ നജര ആതാ ഹൈ। ഗഹരാഈ മേം ജാനേ പര പതാ ചലതാ ഹൈ കി ‘ഹാകരത’ കാ ‘ഹാ’ അവേസ്താ കേ ‘ഹമ’ (സര്വ) ഔര ‘കരത’ ‘കര്ത’ [കാട(നാ), ധാര(നാ)] സേ ആ രഹാ ഹൈ। ജോസേഫ ഏച പീടരസന കീ “ഡിക്ശനരീ ഓഫ മോസ്ട ക൉മന അവേസ്താ വര്ഡ്സ” കേ മുതാബിക ഇസമേം ഏക ബാര യാ കഭീ-കഭീ കാ ഭാവ ഹൈ।

ബഹരഹാല, ജ൉ന പ്ലൈട്സ കേ കോശ കേ മുതാബിക ‘യദി’ കേ അര്ഥ വാലേ അഗര മേം അരബീ കാ ‘മാ’ ഉപസര്ഗ (മാ+അഗര) ലഗനേ സേ മഗര ബനതാ ഹൈ। അരബീ കേ ‘മാ’ ഉപസര്ഗ മേം ‘നാ’ കീ അര്ഥവത്താ ഹൈ। ഇസ മഗര മേം ലേകിന, കിന്തു, പരന്ത കീ അര്ഥവത്താ ഹൈ। ഫാരസീ കാ മുഹാവരാ “അഗര-മഗര” കരനാ ഹിന്ദീ മേം ഭീ ലോകപ്രിയ ഹൈ। ഇസീ തരഹ “കിന്തു-പരന്തു” മേം ഭീ വഹീ ഭാവ ഹൈ। ഹീല-ഹവാലാ, ടാലമടോല, ആനാകാനീ യാ മാമലേ കോ ലടകാനേ കാ ആശയ യഹാം ഉഭരതാ ഹൈ। അഗര ഔര മഗര മേം ജഡതാ, യഥാസ്ഥിതിവാദിതാ ഉജാഗര ഹോതീ ഹൈ।നൂരാഈ കേ കോശ കീ ഏക അന്യ പ്രവിഷ്ടി മേം ‘അഗര’ കാ അര്ഥ ‘IF’ യാനീ ‘യദി’ യാ ‘അഗര’ ബതായാ ഗയാ ഹൈ കിന്തു ഉസകേ ആഗേ ‘cut once’ ഭീ ലിഖാ ഹൈ।അവേസ്താ മേം ‘അക’ (ak) ഭീ ഹൈ ജിസമേം അക്ഷ, ധുരീ കാ ഭാവ ഹൈ। ‘കഭീ കഭീ’ കേ മദ്ദേനജര യദി പര ഗൌര കരേ തോ ലഗതാ ഹൈ കി യദി മേം നിശ്ചയാത്മകതാ നഹീം ഹൈ। പരിസ്ഥിതി പ്രമുഖ ഹൈ। അക്ഷ കേ ഏക പലഡേ പര ‘അഗര’ ഹൈ ഔര ദൂസരേ പര ‘മഗര’ ഹൈ। ‘അക’ യാ ‘ഹകരത’ മേം ഹീ ‘അഗര’ കേ ബീജ ഛുപേ ഹൈം। ‘ഹ’ ധ്വനി കാ ലോപ ഹോകര സിര്ഫ ‘അ’ സ്വര ബച രഹാ ഹൈ ഔര ‘ക’ രൂപാന്തര ‘ഗ’ മേം ഹോ രഹാ ഹൈ। അന്തിമ ‘ത’ ഭീ ലുപ്ത ഹോ രഹാ ഹൈ।

അന്യഥാ കീ അര്ഥവത്താ വാലാ ‘വരനാ’ ഭീ ഹിന്ദീ മേം ഖൂബ ചലതാ ഹൈ। ‘വരനാ’ മേം ‘നഹീം തോ ഫിര’ യാ ‘ഔര നഹീം തോ’ കീ അര്ഥവത്താ ഹൈ। ഉര്ദൂ-ഫാരസീ മേം ഇസകാ ‘വഗരനാ’ രൂപ ദേഖനേ കോ മിലതാ ഹൈ। കതീല ശിഫാഈ സാഹബ കാ ഏക ശേര ഹൈ- “ചലോ അച്ഛാ ഹുആ, കാമ ആ ഗഈ ദീവാനഗീ അപനീ / വഗരനാ ഹമ ജമാനേ ഭര കോ സമഝാനേ കഹാം ജാതേ”। വരനാ കേ ബീച മേം ഇസ ‘ഗ’ കേ വജൂദ കേ ക്യാ മായനേ ഹൈം? ദരഅസല ‘വരനാ’ കേ മൂല മേം ഭീ ‘അഗര’ ഛിപാ ഹൈ। ജ൉ന പ്ലൈട്സ കേ കോശ കേ മുതാബിക വരനാ ഏക വാക്യാംശ ഹൈ “വാ അഗര നാ”। ഇസകാ സംക്ഷേപ ഹുആ വഗരനാ। ഉര്ദൂ ഹിന്ദീ മേം യഹ ‘വരനാ’ രഹ ഗയാ। ഇസകീ ഏക ഔര വര്തനീ ഹൈ വര്നാ ജിസമേം സിര്ഫ ഢാഈ ആഖര രഹ ജാതേ ഹൈം “വാ അഗര നാ” മേം ജോ ‘വാ’ ഹൈ വഹ അവേസ്താ കേ അപ സേ ആ രഹാ ഹൈ ജിസമേം പുനഃ, ഫിര, പാര്ശ്വ, പരേ, ദൂര ജൈസേ ഭാവ ഹൈം। അഗര കാ ഏക അന്യ സംക്ഷേപരൂപ ഹൈ ‘ഗര’। “ഗര ഐസാ ഹോ ജാഏ”, “ഗര വൈസാ ഹോ ജാഏ” ജൈസേ വാക്യ ഭീ ഹിന്ദീ മേം ചലതേ ഹൈം। “വാ അഗര നാ” കാ ഏക രൂപ “വാ ഗര നാ” ഭീ ഹോ സകതാ ഹൈ ജിസസേ ‘വഗരനാ ബനാ ഹോഗാ।ഗര്ചേ യാ അഗര്ചേ ജൈസേ രൂപോം മേം ‘യദ്യപി’ കാ ഭാവ ഹൈ।

ഹിന്ദീ മേം കിന്തു, പരന്തു കേ ആശയ വാലാ ‘ലേകിന’ ശബ്ദ ഭീ ഖൂബ ചലതാ ഹൈ യൂം കഹേം കി ‘ലേകിന’ കേ ബിനാ തോ കാമ ചലനാ ഹീ മുശ്കില ഹൈ। കോശോം കേ മുതബിക ലേകിന ശബ്ദ അരബീ കേ ‘ലാകിന’ സേ ആ രഹാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ യദി, കിന്തു, പരന്തു ജൈസാ ഹീ ഹൈ । സേമിടിക ഭാഷാഓം കേ ഖ്യാത വിശേഷജ്ഞ മായര മോശേ ബ്ര൉മന (1909-1977) അപനീ പുസ്തക സ്ടഡീജ ഇന സേമിടിക ഫിലോല൉ജീ മേം സമ്ഭാവനാ ജതാതേ ഹൈം കി ലാകിന കേ മൂല മേം പ്രോടോ അരേബിക രൂപ ‘ഇല്ലാ-കാന’ ഹൈ । ഇല്ലാ ദരഅസല ‘ലാ’ കാ മൂല രൂപ ഹൈ ജിസമേം യദി, സിവായ, പരന്തു ജൈസേ ഭാവ ഹൈം । ‘കാന’ സഹായക ക്രിയാ ഹൈ । ഇസ തരഹ ഇല്ലാ-കാന കാ രൂപാന്തര ഹീ ലാകിന ഹുആ ജോ ഫാരസീ (ലാകേന) ഹോതേ ഹുഏ ഹിന്ദീ കാ ‘ലേകിന’ ബനാ ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...

ഹോശിയാരീ കീ ബാതേം

ഹി ന്ദീ കേ പ്രചലിത ശബ്ദ ഭംഡാര മേം ഹോശിയാര, ഹോശിയാരീ ജൈസേ ശബ്ദ ഭീ ഹൈം ജിസകാ ഇസ്തേമാല രോജമര്രാ കീ ഭാഷാ മേം ഖൂബ ഹോതാ ഹൈ । ഹോശിയാര ശബ്ദ ദരഅസല ഫാരസീ മൂല സേ ഭാരതീയ ഭാഷാഓം മേം ദാഖില ഹുആ ഹൈ ജിസകാ പ്രയോഗ ബതൌര വിശേഷണ സജഗ ഔര ബുദ്ധിമാന കേ അര്ഥ മേം കിയാ ജാതാ ഹൈ । ചതുര, നിപുണ, കുശല, സാവധാന, സമഝദാര ഔര ദക്ഷ കീ വ്യംജനാ ഭീ ഇസമേം നിഹിത ഹൈ । ഹോശിയാരീ ഏക സംജ്ഞാ ഹൈ ഔര ഇസകീ അര്ഥവത്താ മേം ഹോശിയാര കേ സഭീ ഗുണ ശാമില ഹൈം । ഹിന്ദീ മേം ഹോശിയാര കേ ഹോശ്യാര, ഹുശിയാര, ഹോശ്യാര, ഹുസ്യാര, ഹോശയാര ജൈസേ രൂപ പ്രചലിത ഹൈം । മരാഠീ മേം ഇസേ ഹുശാര കഹാ ജാതാ ഹൈ ।

ഹോശിയാര യാ ഹോശിയാരീ കേ മൂല മേം ഫാരസീ കാ ഹോശ ഹൈ ജോ ഇംഡോ-ഈരാനീ പരിവാര കാ ശബ്ദ ഹൈ । ജോസേഫ ഏച പീടരസന കീ ഡിക്ശനരീ ഓഫ മോസ്ട ക൉മന അവേസ്താ വര്ഡ്സ മേം ഉഷീ ശബ്ദ ഹൈ । ജ൉ന പ്ലൈട്സ കേ കോശ മേം ഇസകാ പഹലവീ രൂപ ഹുശ യാ ഹോശ ഹൈ ജബകി ഡീ.ഏന.മൈകേന്ജീ കീ പഹലവീ ഡിക്ശനരീ കേ മുതാബിക അവേസ്താ ഉശീ കാ പഹലവീ രൂപ ഓശ ഹോതാ ഹൈ ജിസകാ ഏക അര്ഥ ഹൈ ജ്ഞാന, ബോധ, ദൂസരാ അര്ഥ ഹൈ മൃത്യു ഔര തീസരാ അര്ഥ ഹൈ ഉദയ, പ്രഭാത, സവേരാ ആദി । ഭാഷാവിജ്ഞാനീ ഏകമത ഹൈ കി ഉശീ, ഓശ ജൈസേ ശബ്ദ വൈദിക ഭാഷാ കേ ഉഷഃ, ഉഷാ ജൈസേ ശബ്ദോം കേ സമരൂപ ഹൈം ജിസമേം പ്രഭാത, ഉദയ യാ സവേരാ കാ ഭാവ ഹൈ । വൈദിക ഉഷ് ധാതു മേം താപ, തപാനാ ജൈസേ ഭാവ ഭീ ഹൈം । പഹലവീ ഓശ മേം പൂര്വ ദിശാ കാ ഭാവ ഭീ ഹൈ । സൂര്യോദയ കേ സാഥ ഹീ താപ കാ ഏക നാമ ഉഷ്മാ ഭീ ഹൈ । ഉഷ്മാ കേ മൂല മേം ഭീ യഹീ ഉഷ് ഹൈ । ഉഷ്മാ സേ പ്രകാശ നികലതാ ഹൈ । പ്രകൃതി മേം ഉഷ്മാ ഔര പ്രകാശ കാ ആദിപ്രതീക സൂര്യ ഹീ ഹൈ ജോ പൂര്വ ദിശാ സേ ഉഗതാ ഹൈ । യഹീ സാരേ സംകേത വൈദിക ഉഷ ഔര പഹലവീ ഓശ മേം ഹൈം ।

ഫാരസീ മേം ആകര ഓശ കാ രൂപാന്തര ഹോശ ഹോതാ ഹൈ ഔര ഇസമേം ജ്ഞാന, ബോധ ജൈസേ ഭാവ സ്ഥായീ ഹോ ജാതേ ഹൈം തഥാ സൂര്യോദയ, പ്രഭാത ജൈസേ ഭാവ ഇസമേം സേ വിലീന ഹോ ജാതേ ഹൈം । പഹലവീ മേം സതര്ക, ജാഗരുക, സചേത കേ ലിഏ ഓശയാര (osyar) ശബ്ദ ഹൈ । ഇസകാ അഗലാ രൂപ ഫാരസീ കാ ഹോശയാര ഹൈ । ഹിന്ദീ-ഉര്ദൂ മേം യഹ ഹോശിയാര ബനതാ ഹൈ । മുഹമ്മദ മുസ്തഫാ ഖാം മദ്ദാഹ കേ കോശ മേം ഹോശ കാ അര്ഥ ബുദ്ധി, സമഝ, അക്ല, ചേതനാ, സംജ്ഞാ, ഖബരദാരീ, വിവേക, തമീജ ഔര നശേ മേം ഉതാര കീ അവസ്ഥാ ജൈസേ അര്ഥ ബതാഏ ഗഏ ഹൈം । ഹോശയാര ശബ്ദ മേം ജോ യാര ഹൈ വഹ ഭീ ഇംഡോ-ഈരാനീ പരിവാര കാ ശബ്ദ ഹൈ । യാര ശബ്ദ കാ അര്ഥ ഹൈ മിത്ര, ദോസ്ത, ബംധു, സഖാ, സാഥീ ആദി। യാര ശബ്ദ കീ അര്ഥവത്താ മേം പ്രേമീ, ആശിക , മാശൂക ഭീ സമാഏ ഹൈം। ഇസകേ അലാവാ യഹ ശബ്ദ മദദഗാര, സഹായക കാ ഭാവ ഭീ രഖതാ ഹൈ। ജ൉ന പ്ലൈട്സ കേ ഉര്ദൂ ഇംഗ്ലിശ ഹിന്ദുസ്താനീ കോശ കേ മുതാബിക യാര ശബ്ദ കീ സംഭാവിത വ്യുത്പത്തി ജാരഃ സേ ബതാഈ ഗഈ ഹൈ। സംസ്കൃത കേ ജാരഃ ശബ്ദ മേം മൂലതഃ പ്രേമീ, ആശിക, ഉപപതി കാ ഭാവ ഹൈ। കിസീ സ്ത്രീ കേ ആശിക കേ അര്ഥ മേം ജാരഃ ശബ്ദ കീ അര്ഥവത്താ ഫാരസീ കേ യാര മേം ഭീ കായമ ഹൈ । യാര ശബ്ദ ബാദ മേം സാമാന്യ മിത്ര കേ അര്ഥ മേം സമാജ മേം രൂഢ ഹുആ । ഫാരസീ കാ ബേ ഉപസര്ഗ ലഗ കര ബേഹോശ ശബ്ദ ബനതാ ഹൈ ജിസകാ അര്ഥ ഹൈ ജിസമേം ചേതനാ ന ഹോ, അചേത ।

ഹോശയാര കാ അര്ഥ ഹൈ ജിസകീ അക്ല സേ ദോസ്തീ ഹോ । അക്ല കാ ദുശ്മന മുഹാവരാ ഭീ ഹിന്ദീ മേം പ്രചലിത ഹൈ । ഐസേ വ്യക്തി കേ ലിഏ ഉര്ദൂ മേം ഹോശബാഖ്ത ശബ്ദ ഹൈ । ഇസകേ അലാവാ ഹോശമംദ, ഹോശമംദീ ജൈസേ ശബ്ദ ഭീ പ്രചലിത ഹൈം । ഹോശരുബാ ശബ്ദ കാ അര്ഥ ഹൈ ചേതനാ ഹര ലേനേ വാലാ, ഹോശ ഉഡാ ദേനേ വാലാ । ഹിന്ദീ മേം ഹോശോ-ഹവാസ പദ ഭീ ഖൂബ പ്രചലിത ഹൈ । യഹ സംകര പദ ഹൈ അര്ഥാത ഹോശ ഫാരസീ സേ ആയാ ഹൈ ഔര ഹവാസ അരബീ സേ । ഹവാസ ശബ്ദ അരബീ ധാതു ഹാ-സീന-സീന സേ ബനാ ഹൈ (ح س س ) ജിസമേം സ്പര്ശ, സംവേദനാ യാ സമഝ കാ ഭാവ ഹൈ । ഇസസേ ബനേ ഹാസ്സഃ കാ അര്ഥ ഹോതാ ഹൈ ഇന്ദ്രിയാം ജോ സ്പര്ശ, സംവേദനാ കീ വാഹക ഹൈം । ഹാസ്സഃ കാ ബഹുവചന ഹൈ ഹവാസ । ഹിന്ദീ ശബ്ദസാഗര കേ മുതാബിക ഇസകാ അര്ഥ ഹൈ ഇന്ദ്രിയാം, സംവേദനാ, ചേതനാ, സംജ്ഞാ, ഹോശ ആദി । ജാഹിര ഹൈ ഹോശ-ഹവാസ മേം വഹീ ഭാവ ഹൈ ജോ ഹിന്ദീ കേ സുധ-ബുധ മേം ഹൈ । സുധി ഔര ബോധ ദോനോ ജഹാം സ്ഥിത ഹോ വഹീ ഹോശ-ഹവാസ കീ സ്ഥിതി ഹൈ ।

ഹോശ സേ ജുഡേ അനേക മുഹാവരേ വ കഹാവതേം ഹിന്ദീ മേം പ്രചലിത ഹൈം ജൈസേ ഹോശ ഉഡനാ, ഹോശ ഗുമ ഹോനാ യാ ഹോശ ഫാഖ്താ ഹോനാ । ഇന സഭീ മേം ഭയ, ആശംകാ, ചിന്താ യാ ഫിക്ര സേ സുധ-ബുധ ഖോനേ യാ ഡര ജാനേ കീ അഭിവ്യക്തി ഹോതീ ഹൈ । ഹോശ ആനാ യാനീ ഗലതീ സുധാര ലേനാ, സമഝദാര ഹോ ജാനാ ആദി । ഹോശ ദംഗ ഹോനാ യാനീ ചകിത രഹ ജാനാ । ഹോശ ഠികാനേ ആനാ അര്ഥാത സബക മിലനാ, ബുദ്ധി ജാഗ്രത ഹോനാ, അധീരതാ യാ വ്യാകുലതാ മിടനാ, ഹോശ കീ ദവാ കരനാ യാനീ അക്ല ഹാസില കരനാ, സമഝദാരീ പാനാ ആദി ।

യേ സഫര ആപകോ കൈസാ ലഗാ ? പസംദ ആയാ ഹോ തോ യഹാം ക്ലിക കരേം

അഭീ ഔര ബാകീ ഹൈ। ദിലചസ്പ വിവരണ പഢേം ആഗേ...